Y Tý (Lào Cai) vào mùa hội: Từ “mùa vàng” đến mùa thu nhập của người dân

Ủy ban nhân dân (UBND) xã Y Tý (Lào Cai) vừa ban hành Kế hoạch tổ chức Lễ hội Mùa Thu năm 2026 với chủ đề “Y Tý – Sức hút đại ngàn”, diễn ra từ ngày 22/8 đến 15/11.

Thay vì tập trung vào một vài ngày lễ hội, chương trình năm nay trải dài theo mùa du lịch, kết hợp văn hóa, thể thao và trải nghiệm thiên nhiên. Đây là lợi thế để Y Tý tạo nhiều lý do cho du khách tìm đến ở những thời điểm khác nhau, thay vì tập trung lượng khách vào một ngày khai mạc.

Chiêm ngưỡng cảnh quan ruộng bậc thang vào mùa lúa chín (Ảnh: Sưu tầm)

Lễ hội có 5 hoạt động trọng tâm gồm trải nghiệm hái và chế biến trà, văn hóa ẩm thực với chủ đề “Hương sắc Sim San”; Hội thi trình diễn trang phục truyền thống các dân tộc xã Y Tý; chương trình khai mạc Lễ hội Mùa Thu “Y Tý – Sức hút đại ngàn”; Giải chạy “Mùa vàng Y Tý” 2026 và Giải leo núi chinh phục đỉnh Lảo Thẩn lần thứ nhất năm 2026.

Điểm nhấn là chương trình khai mạc ngày 12/9 tại khu vực chợ trung tâm xã Y Tý. Bên cạnh các hoạt động nghệ thuật, du khách có thể khám phá gian hàng OCOP, nông sản địa phương, trò chơi dân gian, không gian văn hóa của 10 thôn và trải nghiệm văn hóa truyền thống của đồng bào Hà Nhì tại thôn Choản Thèn.

Các hoạt động văn hóa của đồng bào Hà Nhì tại lễ hội (Ảnh: Sưu tầm)

Y Tý có thứ mà nhiều điểm đến phải đầu tư rất lớn cũng khó tạo ra: cảnh quan ruộng bậc thang, biển mây, Lảo Thẩn, những cung đường vùng cao cùng đời sống văn hóa của cộng đồng bản địa. Nhưng có tài nguyên du lịch chưa đồng nghĩa có kinh tế du lịch.

Một du khách đến ngắm mùa vàng, chụp ảnh rồi trở về trong ngày tạo ra giá trị khác rất nhiều so với một du khách lưu trú hai hoặc ba đêm. Khi thời gian ở lại kéo dài, nhu cầu về homestay, ăn uống, vận chuyển, hướng dẫn trải nghiệm, sản vật, quà tặng và dịch vụ địa phương cũng tăng theo.

Nhìn từ góc độ này, 5 hoạt động của Lễ hội Mùa Thu năm nay có thể trở thành những mắt xích của một hành trình thay vì những sự kiện đứng riêng lẻ. Khách có thể đến Sim San trải nghiệm trà và ẩm thực; khám phá văn hóa Hà Nhì ở Choản Thèn; đi chợ Y Tý; chạy giữa mùa vàng hay thử sức trên cung leo núi Lảo Thẩn. Khi những trải nghiệm ấy được kết nối tốt, Y Tý có thêm cơ hội giải bài toán quan trọng của du lịch vùng cao: giữ khách ở lại thêm một đêm.

Chinh phục trên cung đường leo núi Lảo Thẩn (Ảnh: Sưu tầm)

Điều quan trọng hơn số lượng khách là giá trị du lịch có ở lại cộng đồng hay không. Người dân địa phương phải có vị trí trong chuỗi ấy: từ homestay, ẩm thực, nông sản, trà, sản phẩm OCOP đến hướng dẫn trải nghiệm và những câu chuyện văn hóa bản địa.

Khi người dân có thêm thu nhập từ chính cảnh quan và văn hóa mình gìn giữ, bảo tồn không còn là câu chuyện chỉ dựa vào vận động. Giữ bản sắc khi ấy cũng chính là giữ sinh kế.

Vì vậy, sau Lễ hội Mùa Thu Y Tý 2026, bên cạnh số lượt khách, có lẽ cần thêm những con số khác đáng quan tâm hơn: khách lưu trú bao nhiêu đêm, chi tiêu thế nào, bao nhiêu hộ tham gia cung cấp dịch vụ và bao nhiêu sản phẩm địa phương được bán.

Mùa vàng rồi sẽ qua. Lễ hội cũng sẽ khép lại. Nhưng nếu mỗi mùa lúa chín lại giúp người dân có thêm việc làm, sản vật địa phương có thêm thị trường và du khách có thêm lý do quay trở lại, thì “Sức hút đại ngàn” không chỉ nằm trong những bức ảnh đẹp mang về. Giá trị của nó sẽ ở lại Y Tý.