Gần 923.000 tỷ đồng gọi vốn công - tư cho 29 dự án cao tốc

Gần 923.000 tỷ đồng là con số đang làm nóng câu chuyện huy động vốn cho hạ tầng giao thông. Đây là tổng mức đầu tư dự kiến của 29 dự án cao tốc đã được Bộ Xây dựng đưa vào danh mục ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP giai đoạn 2026–2030.

Hệ thống cao tốc đang được mở rộng, tạo dư địa huy động thêm nguồn lực ngoài ngân sách trong giai đoạn 2026–2030 - Ảnh: VTV

Ngày 29/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026–2030. Với doanh nghiệp, điều đáng chú ý không chỉ là thêm bao nhiêu km đường, mà là một lượng vốn tư nhân rất lớn đang được tìm cách kéo vào các dự án hạ tầng.

Gần 923.000 tỷ đồng đang chờ những cấu trúc vốn phù hợp

Trong danh mục 29 dự án, 15 dự án thuộc nhóm ưu tiên 1. Có tuyến xây mới, có tuyến mở rộng cao tốc đang khai thác, trải dài từ miền Bắc tới miền Nam.

Quy mô vốn của từng dự án cho thấy đây không phải cuộc chơi nhỏ. Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội được tính toán với tổng mức đầu tư gần 126.600 tỷ đồng. Mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn Quảng Ngãi - Dầu Giây cần hơn 78.200 tỷ đồng, còn đoạn Mai Sơn - Cam Lộ mở rộng lên 6 làn xe có tổng mức đầu tư gần 72.200 tỷ đồng.

Ở phía Nam, Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh dự kiến cần khoảng 38.000 tỷ đồng để mở rộng từ 4 lên 8 làn xe. Tuyến Vĩnh Long - Cần Thơ có tổng mức đầu tư hơn 41.400 tỷ đồng. Một số dự án khác như Nha Trang - Đà Lạt, Phan Thiết - Bảo Lộc, Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa cũng nằm trong danh mục được ưu tiên xúc tiến đầu tư.

Những con số này cho thấy câu chuyện không đơn giản là tìm một doanh nghiệp đứng ra xây đường. PPP đòi hỏi những cấu trúc vốn đủ lớn, đủ dài và đủ sức đi cùng dự án trong nhiều năm.

Tiền không chỉ chảy vào công trường

Một tuyến cao tốc khi được triển khai sẽ kéo theo nhiều thứ khác ngoài bê tông, thép và máy móc.

Trước khi công trường hoạt động là vốn, thiết kế, tư vấn, giải phóng mặt bằng, vật liệu, thiết bị và tín dụng. Khi tuyến đường hình thành, nhu cầu lại mở sang vận tải, logistics, trạm dừng nghỉ, bảo trì, dịch vụ kỹ thuật và nhiều hoạt động kinh doanh khác.

Đầu tư cao tốc không chỉ cần vốn lớn mà còn kéo theo nhu cầu về xây dựng, vật liệu, thiết bị, tín dụng và dịch vụ logistics - Ảnh: Báo Điện tử Chính phủ.

Vì vậy, gần 923.000 tỷ đồng không chỉ là câu chuyện của các nhà thầu giao thông. Các doanh nghiệp vật liệu xây dựng, cơ khí, thiết bị, logistics, tư vấn và ngân hàng đều có thể đứng trước một thị trường rộng hơn nếu các dự án lần lượt được triển khai.

Một chi tiết đáng chú ý trong cách Bộ Xây dựng xác định danh mục là khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách Nhà nước hoặc khả năng địa phương chủ động bổ sung ngân sách. Nói cách khác, khả năng gọi được vốn đã được đặt ngay từ khâu lựa chọn dự án.

Cao tốc mở đường cho những không gian kinh tế mới

Với doanh nghiệp bất động sản, câu chuyện nằm xa hơn một tuyến đường.

Khi thời gian đi lại giữa các địa phương được rút ngắn, những khu vực trước đây ở khá xa trung tâm có thể tiếp cận tốt hơn với khu công nghiệp, kho vận, trung tâm phân phối và các dự án đô thị - dịch vụ.

Nhưng có cao tốc không đồng nghĩa bất động sản quanh tuyến sẽ tự động tăng giá. Giá trị kinh tế chỉ thực sự hình thành khi giao thông đi cùng quy hoạch, quỹ đất, nhu cầu sản xuất kinh doanh và tốc độ đô thị hóa.

Đó là lý do những tuyến như Vĩnh Long - Cần Thơ, Nha Trang - Đà Lạt, Phan Thiết - Bảo Lộc, Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa hay các tuyến vành đai quanh Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh được doanh nghiệp quan tâm. Chúng không chỉ kết nối điểm A với điểm B, mà còn có thể mở rộng không gian sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Cuộc đua lớn hơn nằm ở vốn dài hạn

Theo kế hoạch được Bộ Xây dựng đưa ra, giai đoạn 2026–2030 cả nước dự kiến đầu tư mới 2.231 km và mở rộng, hoàn thiện 1.187 km cao tốc hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn hơn 1,2 triệu tỷ đồng.

Nhiều tuyến cao tốc mới được đề xuất và mở rộng đang hướng tới việc hình thành mạng lưới kết nối liên vùng, tạo thêm không gian phát triển cho doanh nghiệp - Ảnh: Báo Xây dựng.

Nguồn lực đã cân đối, bố trí từ ngân sách Nhà nước và cam kết của nhà đầu tư khoảng 403.400 tỷ đồng. Phần vốn còn phải tiếp tục cân đối, huy động lên tới khoảng 839.400 tỷ đồng.

Như vậy, danh mục 29 dự án gần 923.000 tỷ đồng mới chỉ là một phần trong nhu cầu vốn rất lớn cho cao tốc những năm tới.

Điều này đặt ra một câu hỏi thực tế: doanh nghiệp có tiền, nhưng có sẵn sàng bỏ tiền vào những dự án cần vốn lớn và thời gian thu hồi dài hay không?

Với PPP, câu trả lời không nằm ở quy mô dự án. Nhà đầu tư còn phải nhìn vào phương án tài chính, doanh thu, cơ chế chia sẻ rủi ro, thời gian hoàn vốn và khả năng khai thác sau khi công trình hoàn thành.

Đây cũng là lý do Chính phủ yêu cầu tiếp tục rà soát đồng bộ các quy định liên quan đến ngân sách, đầu tư công, PPP, xây dựng, đấu thầu, quy hoạch, khoáng sản và đất đai để tạo cơ sở triển khai các dự án cao tốc giai đoạn 2026–2030.

Gần 923.000 tỷ đồng vì thế mới là lời mời gọi. Cuộc đua vốn tư nhân chỉ thực sự bắt đầu khi những dự án này có được phương án đủ rõ để doanh nghiệp nhìn thấy cả cơ hội lẫn rủi ro của dòng tiền dài hạn.