TP. Hồ Chí Minh mở cơ chế ưu đãi để hút đầu tư vào kinh tế biển

Việc mở rộng không gian phát triển sau sắp xếp địa giới đặt TP. Hồ Chí Minh trước cơ hội khai thác sâu hơn lợi thế kinh tế biển. Thay vì chỉ tập trung vào cảng biển và vận tải hàng hóa, Thành phố đang hướng tới một hệ sinh thái rộng hơn, kết nối logistics, công nghiệp, năng lượng, du lịch, thủy sản và các ngành công nghệ mới.

Trong định hướng đó, UBND TP. Hồ Chí Minh đề xuất 8 nhóm ngành, lĩnh vực kinh tế biển được xem xét hưởng cơ chế ưu đãi, hỗ trợ theo Điều 39 Luật Phát triển đô thị. Nội dung này được trình HĐND Thành phố tại Kỳ họp thứ sáu, diễn ra ngày 29 và sáng 30/10/2026.

Mở rộng danh mục thu hút đầu tư kinh tế biển

Theo dự thảo, 8 nhóm ngành được đề xuất gồm: kinh tế hàng hải; logistics; công nghiệp hỗ trợ hoạt động dầu khí, dịch vụ dầu khí; năng lượng, năng lượng tái tạo; du lịch và dịch vụ biển; nuôi trồng và khai thác hải sản; công nghiệp ven biển; các hoạt động kinh tế biển khác.

Các cảng tại TP. Hồ Chí Minh luôn tấp nập tàu hàng, tạo nền tảng phát triển các chuỗi dịch vụ hàng hải, logistics và công nghiệp hỗ trợ.

Điểm đáng chú ý là danh mục không chỉ bao gồm những hoạt động truyền thống như vận tải biển, đóng tàu, kho bãi, khai thác và nuôi trồng thủy sản. Phạm vi đề xuất còn mở sang những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn như công nghệ sinh học biển, y dược biển, khử mặn nước biển, sản phẩm công nghệ số phục vụ kinh tế biển.

Ở nhóm năng lượng, các dự án được xem xét gồm sản xuất điện gió, điện mặt trời, điện hydro từ nguồn năng lượng tái tạo, khí tự nhiên; xây dựng công trình điện phục vụ năng lượng biển và sản xuất thiết bị, linh kiện liên quan.

Đáng chú ý, nhóm hoạt động kinh tế biển khác còn bao gồm dịch vụ môi trường biển, xử lý rác thải nhựa đại dương, tái chế tài nguyên biển, phục hồi hệ sinh thái và bảo vệ rừng ngập mặn ven biển. Đây là những lĩnh vực cho thấy định hướng thu hút đầu tư đang dịch chuyển theo hướng kết hợp khai thác lợi thế biển với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Theo Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh, việc xây dựng danh mục nhằm xác định rõ các ngành, lĩnh vực ưu tiên, tập trung nguồn lực vào hoạt động có khả năng khai thác hiệu quả lợi thế biển và hình thành chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao.

Cơ hội đầu tư gắn với quy mô cảng biển

Một trong những nền tảng quan trọng để triển khai định hướng này là không gian cảng biển được mở rộng sau sắp xếp địa giới. Hệ thống cảng của Thành phố kết nối các đầu mối Cát Lái, Hiệp Phước, Nhà Bè với cụm cảng sông container Bình Dương và cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải.

Theo quy hoạch mới của Bộ Xây dựng được Báo Điện tử Chính phủ thông tin, đến năm 2030, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển TP. Hồ Chí Minh dự kiến đạt khoảng 463–512 triệu tấn; trong đó hàng container khoảng 29,63–33,16 triệu TEU, chưa bao gồm hàng trung chuyển quốc tế.

Quy mô này mở ra dư địa lớn cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ vận tải, kho bãi, lưu giữ hàng hóa, logistics chuyên biệt, sửa chữa thiết bị hàng hải và công nghiệp phụ trợ. Khi các mắt xích được kết nối, cảng biển không chỉ là nơi tiếp nhận, trung chuyển hàng hóa mà còn có thể trở thành hạt nhân thu hút hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ.

Tuy nhiên, quy mô cảng lớn cũng đặt ra yêu cầu đầu tư đồng bộ. Báo Điện tử Chính phủ dẫn ý kiến của Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP. Hồ Chí Minh Đặng Minh Phương về những điểm nghẽn như ùn ứ tại các cửa ngõ đường bộ, thiếu hệ sinh thái dịch vụ hậu cần và bến bãi sau cảng Cái Mép - Thị Vải, trong khi tiềm năng vận tải thủy nội địa kết nối Đồng bằng sông Cửu Long chưa được khai thác tương xứng.

Vì vậy, ưu đãi đầu tư cần đi cùng khả năng giải quyết những điểm nghẽn hạ tầng, kết nối đa phương thức và giảm chi phí logistics. Nếu chỉ mở rộng danh mục ngành nghề mà thiếu điều kiện vận hành thuận lợi, lợi thế về vị trí và quy mô cảng biển khó chuyển hóa đầy đủ thành sức hút đầu tư.

Danh mục ưu đãi chưa đồng nghĩa được hưởng chính sách ngay

Cơ sở pháp lý của đề xuất là Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Theo điểm b khoản 1 Điều 18, HĐND Thành phố có thẩm quyền quy định danh mục ngành, lĩnh vực kinh tế biển được hưởng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ theo Điều 39.

Theo khoản 2 Điều 39, dự án thuộc danh mục được xem xét áp dụng chính sách miễn tiền thuê đất theo quy định của HĐND Thành phố và ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về thuế. Chính sách ưu đãi thuế thuộc phạm vi điều khoản này được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027.

Tuy nhiên, danh mục ngành, lĩnh vực chỉ là cơ sở xác định phạm vi dự án được xem xét. Theo hồ sơ trình, các nội dung như mức ưu đãi, điều kiện, tiêu chí, thời gian áp dụng và thủ tục thực hiện sẽ tiếp tục được nghiên cứu, quy định trong nghị quyết riêng của HĐND Thành phố.

Tại phiên thẩm tra ngày 26/10, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND Thành phố yêu cầu làm rõ phạm vi, đối tượng, điều kiện áp dụng; tránh chồng chéo chính sách và bảo đảm việc sử dụng đất đai, tài nguyên hiệu quả, gắn với bảo vệ môi trường. Cơ quan thẩm tra cũng nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch, đơn giản hóa thủ tục và xác định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Điều này có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp. Một dự án nằm trong nhóm ngành được đề xuất chưa có nghĩa toàn bộ hoạt động đầu tư đương nhiên được miễn tiền thuê đất hoặc hưởng ưu đãi thuế. Nhà đầu tư còn phải đối chiếu tiêu chí, phạm vi hoạt động và các điều kiện cụ thể khi nghị quyết hướng dẫn được ban hành.

Từ ưu đãi ngành nghề đến năng lực cạnh tranh

Việc mở rộng danh mục kinh tế biển là bước cụ thể hóa chủ trương phát triển các ngành có lợi thế và khả năng lan tỏa. Nhưng hiệu quả chính sách không chỉ được đo bằng số lượng lĩnh vực được đưa vào danh mục hay mức ưu đãi được công bố.

Điều doanh nghiệp cần là một cơ chế có thể dự đoán: dự án nào đủ điều kiện, cơ quan nào tiếp nhận, hồ sơ cần những gì, thời gian xử lý bao lâu và quyền lợi được áp dụng từ thời điểm nào. Cùng với đó, các chính sách về đất đai, thuế, quy hoạch và đầu tư cần được thiết kế thống nhất để nhà đầu tư có thể tính toán chi phí, tiến độ và hiệu quả dự án.

Về dài hạn, nếu kết nối được cảng biển, logistics, công nghiệp, năng lượng và dịch vụ môi trường, TP. Hồ Chí Minh có cơ hội hình thành chuỗi kinh tế biển có giá trị gia tăng cao hơn, thay vì chỉ dựa vào khai thác lợi thế vận tải và trung chuyển hàng hóa.

Danh mục 8 nhóm ngành vì vậy mới là điểm khởi đầu. Khả năng biến ưu đãi thành dự án, biến dự án thành chuỗi liên kết và biến lợi thế địa lý thành năng lực cạnh tranh mới là thước đo thực chất của chính sách phát triển kinh tế biển.