Hải quan cảnh báo nguy cơ chuyển tải bất hợp pháp hàng xuất khẩu

Cục Hải quan vừa cập nhật danh sách các sản phẩm có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp, đồng thời chuyển thông tin đến các Chi cục Hải quan khu vực để triển khai theo chức năng, nhiệm vụ.

Động thái này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu trong việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và khả năng chứng minh xuất xứ hàng hóa.

Hải quan cập nhật cảnh báo đối với nhiều nhóm hàng

Ngày 27/10/2026, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) đã ban hành Công văn số 23535/CHQ-GSQL về việc cập nhật danh sách cảnh báo các sản phẩm có nguy cơ bị điều tra áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Áp lực đối với hàng xuất khẩu Việt Nam cũng thể hiện qua số vụ việc điều tra phòng vệ thương mại ở nước ngoài. Tính đến giữa tháng 9/2026, hàng hóa Việt Nam đã đối mặt với 327 vụ việc tại 27 thị trường; riêng 9 tháng đầu năm phát sinh 27 vụ việc mới - Ảnh minh họa.

Theo đó, Cục Hải quan chuyển Công văn số 8744/BCT-PVTM ngày 22/10/2026 của Bộ Công Thương cùng danh sách cảnh báo kèm theo đến các Chi cục Hải quan khu vực để triển khai theo chức năng, nhiệm vụ. Việc cập nhật nhằm hỗ trợ cơ quan hải quan theo dõi, quản lý và nhận diện sớm những rủi ro phát sinh trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Danh sách cảnh báo đề cập 7 nhóm hàng đáng chú ý, gồm: gỗ và sản phẩm gỗ; sắt thép và sản phẩm kim loại; vật liệu; sản phẩm công nghiệp chế tạo; hóa chất, nhựa và sản phẩm nhựa; xơ, sợi và hàng dệt; cùng một số mặt hàng khác.

Các thị trường thường tiến hành điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam có Hoa Kỳ, EU, Australia, Brazil, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ. Đây đều là những thị trường có yêu cầu ngày càng chặt chẽ về xuất xứ, nguồn nguyên liệu và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Cần nhấn mạnh, việc một sản phẩm xuất hiện trong danh sách cảnh báo không đồng nghĩa hàng hóa đã vi phạm, bị áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hoặc bị cấm xuất khẩu. Đây là tín hiệu để cơ quan quản lý và doanh nghiệp chủ động nhận diện nguy cơ, chuẩn bị phương án phòng ngừa trước khi phát sinh vụ việc.

Rà soát từ ngành hàng đến từng doanh nghiệp

Cảnh báo của Hải quan được đưa ra trong bối cảnh Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) đang mở rộng hoạt động theo dõi đối với hàng hóa xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Theo Công văn số 1081/PVTM-TT, cơ quan này đề nghị Cục Hải quan phối hợp cung cấp thông tin về doanh nghiệp xuất khẩu 67 mặt hàng có tốc độ tăng trưởng kim ngạch cao. Dữ liệu được đề nghị gồm tên doanh nghiệp, mã đơn vị, địa chỉ và kim ngạch xuất khẩu trong các năm 2023, 2024, 2025 cùng 6 tháng đầu năm 2026.

Phạm vi rà soát trải rộng từ gỗ, thép, nhựa đến thực phẩm, hàng gia dụng, máy móc, thiết bị điện, phương tiện và nhiều sản phẩm tiêu dùng khác. Việc thu thập dữ liệu theo từng doanh nghiệp và từng giai đoạn cho thấy công tác cảnh báo sớm không chỉ dừng ở nhận diện ngành hàng có rủi ro, mà còn đi sâu phân tích diễn biến xuất khẩu của từng chủ thể.

Hoạt động này được triển khai trong khuôn khổ Quyết định số 824/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý nhà nước trong chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất xứ, cùng Nghị quyết số 119/NQ-CP của Chính phủ về phòng, chống gian lận xuất xứ và chuyển tải hàng hóa bất hợp pháp.

Áp lực đối với hàng xuất khẩu Việt Nam cũng thể hiện qua số vụ việc điều tra phòng vệ thương mại ở nước ngoài. Tính đến giữa tháng 9/2026, hàng hóa Việt Nam đã đối mặt với 327 vụ việc tại 27 thị trường; riêng 9 tháng đầu năm phát sinh 27 vụ việc mới.

Khi kim ngạch và thị phần hàng Việt tăng tại các thị trường lớn, nguy cơ bị giám sát, điều tra cũng gia tăng. Đặc biệt, những ngành sử dụng nhiều nguyên liệu nhập khẩu hoặc có chuỗi cung ứng qua nhiều quốc gia cần chú trọng khả năng truy xuất nguồn gốc và chứng minh quá trình sản xuất thực tế.

Doanh nghiệp phải chứng minh xuất xứ thực chất

Một trong những rủi ro đáng lưu ý là hàng hóa được đưa qua Việt Nam, thay đổi bao bì hoặc chỉ trải qua một số công đoạn gia công đơn giản nhưng lại được khai báo mang xuất xứ Việt Nam. Những hoạt động này không mặc nhiên làm phát sinh xuất xứ Việt Nam. Việc xác định xuất xứ phải căn cứ quy tắc áp dụng cho từng mặt hàng và từng thị trường nhập khẩu.

Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền nước nhập khẩu tiến hành xác minh, doanh nghiệp có thể phải giải trình về nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, công đoạn gia công, tỷ lệ giá trị gia tăng, hồ sơ giao dịch và chứng từ xuất xứ. Nếu không chứng minh được hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ, doanh nghiệp có nguy cơ đối mặt với các biện pháp xử lý thương mại, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường và uy tín của hàng Việt.

Do đó, doanh nghiệp cần rà soát mã HS, thị trường xuất khẩu và mặt hàng thuộc diện cảnh báo; đối chiếu quy tắc xuất xứ trước khi khai báo hoặc đề nghị cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Đối với nguyên liệu nhập khẩu, cần lưu giữ chứng từ nhập khẩu, hóa đơn mua hàng, định mức sản xuất, dữ liệu xuất - nhập - tồn và tài liệu thể hiện các công đoạn gia công, chế biến.

Quan trọng hơn, hồ sơ hải quan, chứng từ xuất xứ và dữ liệu sản xuất phải thống nhất, có khả năng đối chiếu. Doanh nghiệp cũng cần chủ động làm việc với nhà cung cấp để thu thập thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, tránh tình trạng chỉ có chứng từ ở khâu xuất khẩu nhưng thiếu căn cứ chứng minh quá trình hình thành sản phẩm.

Cảnh báo của Cơ quan Hải quan và hoạt động rà soát của Cục Phòng vệ thương mại cho thấy yêu cầu minh bạch xuất xứ đang trở thành một phần quan trọng trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu tăng cường kiểm soát, chứng minh được hàng hóa thực sự được sản xuất theo quy tắc xuất xứ không chỉ giúp doanh nghiệp phòng tránh nguy cơ điều tra mà còn bảo vệ thị trường và uy tín xuất khẩu lâu dài.