Cửa khẩu thông minh Lạng Sơn tăng tốc về đích

Cửa khẩu thông minh tại Lạng Sơn được kỳ vọng tạo bước chuyển trong tổ chức vận chuyển và thông quan hàng hóa qua biên giới Việt Nam – Trung Quốc, nhất là khi hoạt động logistics ngày càng đòi hỏi tốc độ, khả năng kết nối và tính ổn định cao. Tuy nhiên, để mô hình đi vào vận hành đồng bộ, địa phương vẫn phải tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, cơ chế pháp lý và phối hợp giữa các cơ quan quản lý.

Tại cuộc họp ngày 19/10, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu các Bộ, ngành và tỉnh Lạng Sơn phối hợp xử lý vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ Đề án thí điểm xây dựng Cửa khẩu thông minh, phấn đấu hoàn thành giai đoạn 1 trong quý I/2027.

Thử nghiệm vận chuyển tự hành, hạ tầng vẫn là điểm nghẽn

Trong quá trình phối hợp với phía Trung Quốc, Lạng Sơn đã tổ chức thử nghiệm phương tiện vận chuyển hàng hóa tự hành AGV và IGV tại hai tuyến đường chuyên dụng thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị – Hữu Nghị Quan.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì họp về triển khai Đề án thí điểm Cửa khẩu thông minh tại Lạng Sơn - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên.

Tại khu vực mốc 1088/2–1089, xe AGV đã được thử nghiệm vận hành cả ban đêm và ban ngày. Theo báo cáo của tỉnh, phương tiện này vận chuyển an toàn 71 chuyến hàng từ Pò Chài, Trung Quốc, về bãi xe Bảo Nguyên, Việt Nam. Tại khu vực mốc 1119–1120, ba xe IGV được thử nghiệm thành công ngày 12/2/2026.

Kết quả thử nghiệm cho thấy các phương tiện tự hành đã bước đầu được kiểm tra trong điều kiện vận chuyển hàng hóa thực tế tại khu vực biên giới. Tuy nhiên, để chuyển từ thử nghiệm sang vận hành thường xuyên, hệ thống hạ tầng, thiết bị và quy trình quản lý cần được hoàn thiện đồng bộ ở cả hai phía.

Tại khu vực mốc 1119–1120, tuyến đường chuyên dụng mở rộng từ 4 lên 6 làn đã được đưa vào sử dụng từ tháng 11/2025; các hạng mục chính của giai đoạn mở rộng từ 6 lên 14 làn cơ bản hoàn thành. Tỉnh Lạng Sơn cam kết hoàn thành phần đường thuộc trách nhiệm địa phương trong tháng 10/2026.

Dù vậy, khu vực này vẫn cần hệ thống bến bãi và thiết bị bốc xếp container tự động do doanh nghiệp đầu tư. Dự án ngoài ngân sách mới triển khai san gạt mặt bằng, tiến độ bị ảnh hưởng bởi những khó khăn trong lựa chọn nhà đầu tư và thủ tục đất đai. Trong khi đó, dự án mở rộng đường chuyên dụng, gồm cả hạng mục cầu tại khu vực mốc 1088/2–1089, cũng đang chậm tiến độ.

Như vậy, bài toán của Đề án không chỉ nằm ở việc mở rộng đường vận chuyển, mà còn ở khả năng hoàn thiện toàn bộ chuỗi hạ tầng phục vụ tiếp nhận, vận chuyển và bốc xếp hàng hóa. Nếu các hạng mục liên quan không theo kịp tiến độ, lợi ích từ tự động hóa có thể chưa được phát huy đầy đủ.

Hoàn thiện pháp lý và kết nối dữ liệu xuyên biên giới

Bên cạnh hạ tầng, cơ chế vận hành phương tiện tự hành qua biên giới là vấn đề cần tiếp tục xử lý. Theo báo cáo của tỉnh, các quy định liên quan đến đăng ký, cấp phép lưu hành, chứng nhận an toàn kỹ thuật, giám sát và xử lý sự cố đối với phương tiện không người lái chưa được hoàn thiện đầy đủ.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lạng Sơn Đinh Hữu Học báo cáo tại cuộc họp cho biết, tỉnh đã triển khai các nhiệm vụ theo Quyết định số 865/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; hoàn thành các nội dung điều chỉnh quy hoạch liên quan, đồng thời thúc đẩy đầu tư hạ tầng, chuẩn bị điều kiện kết nối và vận hành cửa khẩu thông minh - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên.

Việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp hai nước cũng cần thống nhất về tiêu chuẩn kỹ thuật, phương thức kết nối, quản lý, khai thác và bảo vệ dữ liệu. Đây là những điều kiện quan trọng để hoạt động vận chuyển tự động có thể phối hợp với quy trình quản lý hải quan và kiểm soát tại cửa khẩu.

Tỉnh Lạng Sơn cho biết Nghị định số 236/2026/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 128/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính đã tạo cơ sở quan trọng cho việc triển khai Đề án. Tuy nhiên, những vấn đề cụ thể liên quan đến phương tiện tự hành và quy trình phối hợp xuyên biên giới vẫn cần được các bộ, ngành hướng dẫn, xử lý theo thẩm quyền.

Tại cuộc họp, đại diện các Bộ, ngành đề nghị địa phương xác định rõ từng quy định còn vướng mắc, từ đó lựa chọn phương án xử lý phù hợp. Bộ Tài chính cho biết đã chuẩn bị các điều kiện pháp lý, nhân lực trong lĩnh vực hải quan, phương án kết nối và trao đổi dữ liệu với phía Trung Quốc, cùng thiết bị kiểm tra, giám sát hàng hóa.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu các Bộ, ngành sớm có văn bản trả lời, hướng dẫn cụ thể đối với kiến nghị của tỉnh; đồng thời phân định rõ trách nhiệm và phương án giải quyết, tránh để vướng mắc kéo dài do kiến nghị chung chung.

Kỳ vọng giảm chi phí logistics, nâng sức cạnh tranh hàng hóa

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, giá trị của cửa khẩu thông minh nằm ở hiệu quả thực tế: thời gian chờ đợi được rút ngắn, quy trình vận chuyển và bốc xếp được tổ chức hợp lý hơn, chi phí logistics được kiểm soát tốt hơn. Những yếu tố này đặc biệt có ý nghĩa với hàng nông sản, thủy sản, vốn chịu áp lực về thời gian giao nhận và điều kiện bảo quản.

Theo định hướng được nêu tại cuộc họp, việc triển khai cửa khẩu thông minh còn nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống gian lận thương mại, tạo thuận lợi cho giao thương và cải thiện năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, mức độ tiết giảm thời gian và chi phí khi mô hình tại Hữu Nghị đi vào vận hành chưa được xác định bằng số liệu thực tế trong thông tin hiện có.

Để đẩy nhanh tiến độ, Phó Thủ tướng Thường trực đồng ý thành lập tổ công tác liên ngành do lãnh đạo UBND tỉnh Lạng Sơn làm tổ trưởng, với sự tham gia của cán bộ cấp vụ, cục thuộc các bộ, ngành liên quan. Việc thành lập tổ công tác được yêu cầu hoàn thành trước ngày 25/10/2026. Tỉnh cũng được yêu cầu chủ động tổng hợp các khó khăn vượt thẩm quyền, trong đó có nhu cầu nguồn lực đầu tư, để báo cáo cơ quan có trách nhiệm xem xét.

Mục tiêu hoàn thành giai đoạn 1 trong quý I/2027 đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa địa phương, các bộ, ngành, doanh nghiệp và phía Trung Quốc. Tiến độ thực tế sẽ phụ thuộc vào khả năng hoàn thành các công trình còn dang dở, bổ sung hạ tầng bến bãi, tháo gỡ quy định vận hành và bảo đảm kết nối dữ liệu.

Với doanh nghiệp, việc theo dõi tiến độ Đề án không chỉ liên quan đến một dự án hạ tầng cửa khẩu, mà còn gắn với kỳ vọng cải thiện khả năng lưu chuyển hàng hóa trên tuyến thương mại Việt Nam – Trung Quốc. Khi các điều kiện vận hành được hoàn thiện đồng bộ, mô hình cửa khẩu thông minh mới có thể chuyển những kết quả thử nghiệm ban đầu thành hiệu quả cụ thể đối với hoạt động xuất nhập khẩu.