Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 5/5 thông báo sẽ tạm dừng chiến dịch quân sự của Mỹ hộ tống các tàu thuyền qua eo biển Hormuz, chỉ sau một ngày triển khai. Động thái này nhằm tạo điều kiện cho việc đạt được thỏa thuận với Iran, hướng tới chấm dứt xung đột tại Trung Đông.
Chiến dịch mang tên “Dự án Tự do” được phát động từ ngày 4/5, với mục tiêu hỗ trợ các tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz – khu vực hẹp tại Vịnh Ba Tư mà Iran hiện kiểm soát để đáp trả các cuộc tấn công từ lực lượng Mỹ và Israel.
Tổng thống Trump thông báo trên nền tảng xã hội Truth Social rằng quyết định tạm dừng chiến dịch được thực hiện theo đề nghị của Pakistan – quốc gia trung gian hòa giải – cùng một số nước khác. Ông khẳng định “đã đạt được những tiến triển đáng kể hướng tới một thỏa thuận toàn diện và lâu dài” với phía Tehran. Tổng thống Trump cũng cho biết, dù lệnh phong tỏa vẫn sẽ tiếp tục được áp dụng đầy đủ, song Dự án Tự do sẽ tạm ngừng trong thời gian ngắn để đánh giá khả năng hoàn tất và ký kết thỏa thuận nêu trên.
Washington hiện đang tiếp tục áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran nhằm gia tăng sức ép để Iran đạt được một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc xung đột khởi phát từ ngày 28/2/2026 do Mỹ và Israel phát động.
Tình hình căng thẳng tiếp tục gia tăng sau Chiến dịch Hormuz, khi phía Mỹ tuyên bố đã đánh chìm bảy tàu của Iran và một số tàu dân sự được cho là bị tấn công bởi lực lượng Iran. Theo lời Ngoại trưởng Marco Rubio, các cuộc đụng độ tại eo biển Hormuz không nằm trong khuôn khổ cuộc chiến ban đầu. Ông nhấn mạnh: “Đây không phải là một chiến dịch tấn công mà là một chiến dịch phòng thủ. Điều đó đồng nghĩa sẽ không có hành động nổ súng nào nếu chúng ta không bị tấn công trước.” Ngoại trưởng Rubio cũng cho biết thêm, Mỹ đã hoàn tất các hoạt động phản công đối với Iran, đặt tên là “Chiến dịch Cơn thịnh nộ Sử thi”.
Ông Rubio nhận định rằng nghị quyết do Mỹ đề xuất tại Liên hợp quốc về việc yêu cầu Iran chấm dứt các hoạt động tấn công và rải thủy lôi tại eo biển Hormuz là một phép thử về hiệu quả hoạt động của tổ chức. Ông cũng kêu gọi Trung Quốc và Nga không tái sử dụng quyền phủ quyết đối với vấn đề này.
Cũng trong ngày 5/5, các thành viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã tiến hành đàm phán kín về một dự thảo do Mỹ phối hợp cùng Bahrain, Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Kuwait và Qatar soạn thảo. Nếu được thông qua, dự thảo này có thể dẫn đến việc áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với Iran, cũng như khả năng cho phép sử dụng vũ lực nếu Tehran không chấm dứt các cuộc tấn công và đe dọa nhằm vào hoạt động vận chuyển thương mại.
Trước đó, một nghị quyết của Bahrain, được Hoa Kỳ hậu thuẫn và có mục đích tạo điều kiện hợp pháp hóa hành động quân sự của Mỹ chống lại Iran, đã không được thông qua vào tháng trước do Nga và Trung Quốc sử dụng quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an gồm 15 thành viên.
Dự thảo mới tránh sử dụng các thuật ngữ trực tiếp cho phép dùng vũ lực, nhưng vẫn căn cứ vào Chương VII của Hiến chương Liên hợp quốc, qua đó Hội đồng Bảo an có thể áp đặt các biện pháp từ trừng phạt đến hành động quân sự.
Bản dự thảo cũng đề nghị Tehran chấm dứt các hành động làm gia tăng căng thẳng và phối hợp với các nỗ lực của Liên hợp quốc nhằm thiết lập một hành lang nhân đạo qua eo biển Hormuz. Đề xuất này được đưa ra trên cơ sở sự gián đoạn đối với việc vận chuyển hàng viện trợ, phân bón và các mặt hàng thiết yếu khác.
Theo các nhà ngoại giao, phía Washington kỳ vọng sẽ sớm hoàn tất quá trình đàm phán, đặt mục tiêu lưu hành bản dự thảo cuối cùng vào thứ Sáu và tiến hành bỏ phiếu vào đầu tuần tới, mặc dù Nga và Trung Quốc vẫn đang xem xét một dự thảo văn bản khác.
Khi được hỏi về khả năng tránh phủ quyết của Trung Quốc đối với nghị quyết này, phái đoàn Trung Quốc tại Liên hợp quốc cho biết: “Bản dự thảo đã được lưu hành vào chiều hôm qua. Chúng tôi vẫn đang trong quá trình đánh giá.” Về phần phái đoàn Nga, đoàn ngoại giao này chưa đưa ra bình luận.
Người phát ngôn của Liên hợp quốc là ông Stephane Dujarric cho biết bản thân ông không có thẩm quyền đưa ra bình luận về các dự thảo. Tuy nhiên, trong cuộc họp báo định kỳ, ông nhấn mạnh rằng Liên hợp quốc mong muốn tuyến đường thủy quốc tế này được mở cửa trở lại một cách an toàn, khôi phục quyền tự do hàng hải – yếu tố thiết yếu đối với cộng đồng quốc tế.
Washington cũng đã đệ trình một đề xuất gửi tới các đối tác liên quan về việc thành lập một liên minh hàng hải đa quốc gia mới mang tên Cấu trúc Tự do Hàng hải (MFC). Sáng kiến này đặt mục tiêu xây dựng một cơ chế an ninh hậu xung đột cho khu vực Trung Đông và tiến tới mở lại eo biển khi tình hình ổn định. MFC sẽ phối hợp hoạt động cùng một phái bộ hàng hải độc lập của Pháp và Anh, bao gồm khoảng 30 quốc gia, nhằm tạo nền tảng cho việc đảm bảo lưu thông an toàn qua eo biển khi điều kiện cho phép hoặc xung đột được giải quyết, đồng thời tiến hành tham vấn với Iran.
Một số quốc gia đã khẳng định rằng mọi phái bộ chỉ có thể triển khai các nguồn lực quân sự khi nhận được ủy quyền từ Liên hợp quốc.
