Cuba thúc đẩy các quyết sách đổi mới kinh tế - xã hội

Quốc hội Chính quyền Nhân dân Cuba hôm 18/6 vừa qua đã thông qua gói cải cách kinh tế - xã hội gồm 176 biện pháp, mở ra bước điều chỉnh quan trọng trong tiến trình cập nhật mô hình phát triển của đảo quốc Caribe. Các quyết sách mới tập trung tháo gỡ khó khăn của nền kinh tế, khơi thông nguồn lực trong và ngoài nước, đồng thời tiếp tục bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước và định hướng xã hội chủ nghĩa.

Toàn cảnh phiên họp của Quốc hội Cuba ngày 18/6 (giờ địa phương) về việc thông qua các chính sách đổi mới về kinh tế - xã hội

Theo các nội dung được công bố tại phiên họp bất thường của Quốc hội, gói cải cách được tổ chức thành nhiều nhóm chính sách, bao trùm các lĩnh vực then chốt như doanh nghiệp nhà nước, đầu tư tư nhân, tài chính - ngân hàng, ngoại hối, thuế, trợ cấp xã hội, du lịch, giao thông và nông nghiệp. Đây là bước đi nhằm ứng phó với tình hình kinh tế khó khăn, đồng thời tạo thêm động lực cho quá trình cập nhật mô hình phát triển của Cuba.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc mở rộng vai trò của khu vực kinh tế phi nhà nước trong khuôn khổ quản lý của Nhà nước. Các quyết sách mới cho phép phát triển một số hoạt động bất động sản tư nhân, từng bước chuyển đổi một số doanh nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần hoặc mô hình có sự tham gia góp vốn của các chủ thể khác, đồng thời tạo điều kiện để ngân hàng tư nhân tham gia lĩnh vực tài chính vốn lâu nay do Nhà nước giữ vai trò chủ đạo.

Các biện pháp cũng mở đường cho việc bán một số tài sản nhà nước cho pháp nhân và cá nhân trong nước, nước ngoài, trong đó có người Cuba sinh sống ở nước ngoài. Đây là điều chỉnh đáng kể đối với một nền kinh tế mà khu vực nhà nước trong thời gian dài nắm giữ phần lớn đất đai, công nghiệp và các nguồn lực sản xuất chủ yếu.

Phát biểu trước cuộc bỏ phiếu, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện đất nước chịu tác động kéo dài của cấm vận và các biện pháp trừng phạt. Ông khẳng định Cuba không từ bỏ con đường đã lựa chọn, mà đang tiến hành những thay đổi cần thiết để thích ứng với bối cảnh mới và bảo vệ lợi ích của nhân dân.

Thông điệp của lãnh đạo Cuba cho thấy tiến trình đổi mới lần này được đặt trong mục tiêu kép: tháo gỡ các điểm nghẽn của nền kinh tế, đồng thời giữ vững vai trò định hướng của Nhà nước và các nguyên tắc xã hội của chế độ.

Thủ tướng Manuel Marrero Cruz cho biết các biện pháp cải cách thừa nhận thị trường là một công cụ phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, song không đồng nghĩa với việc Nhà nước từ bỏ trách nhiệm xã hội. Mục tiêu cốt lõi của quá trình cập nhật mô hình kinh tế - xã hội là cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân Cuba.

Danh mục 176 biện pháp do Thủ tướng Manuel Marrero Cruz trình bày được Quốc hội thông qua với sự nhất trí cao. Các đề xuất này được sắp xếp theo các trụ cột chiến lược, hướng tới xử lý đồng thời những khó khăn trước mắt và các vấn đề mang tính cơ cấu của nền kinh tế.

Trong lĩnh vực doanh nghiệp, Cuba dự kiến trao thêm quyền tự chủ cho doanh nghiệp nhà nước, đồng thời cho phép các đơn vị không còn phù hợp với điều kiện mới được cơ cấu lại hoặc giải thể. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được mở rộng quy mô hoạt động; giới hạn về số lao động được dỡ bỏ; cá nhân có thể sở hữu nhiều doanh nghiệp và tham gia góp vốn, sở hữu cổ phần trong nhiều chủ thể kinh tế.

Trong lĩnh vực tài chính - tiền tệ, chính quyền Cuba công bố chủ trương cho phép thành lập ngân hàng tư nhân, trung tâm hối đoái tư nhân, thị trường ngoại hối kỹ thuật số thời gian thực và cơ chế đấu giá ngoại tệ. Những quyết sách này nhằm xử lý tình trạng méo mó tỷ giá, tạo điều kiện luân chuyển vốn và hỗ trợ các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong bối cảnh nguồn ngoại tệ khan hiếm.

Về đầu tư và thương mại, các chính sách mới mở rộng hơn nữa khả năng tham gia của nhà đầu tư tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài vào một số lĩnh vực, trong đó có nhiên liệu, du lịch, dịch vụ, nông nghiệp và giao thông. Người Cuba ở nước ngoài cũng được khuyến khích đóng góp nguồn lực cho phát triển đất nước thông qua các hình thức đầu tư phù hợp.

Các quyết sách đổi mới được đưa ra trong bối cảnh Cuba tiếp tục chịu tác động nặng nề của cấm vận, thiếu hụt năng lượng, lương thực, thuốc men và nguồn ngoại tệ. Bên cạnh sức ép bên ngoài, lãnh đạo Cuba cũng thừa nhận những hạn chế nội tại như quan liêu, trì trệ trong quản lý và hiệu quả thấp của một bộ phận khu vực kinh tế nhà nước.

Theo Chính phủ Cuba, việc thay đổi phương thức quản lý kinh tế là yêu cầu cấp bách nhằm tránh những hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế - xã hội, đồng thời tạo điều kiện để các nguồn lực trong nước và ngoài nước được huy động hiệu quả hơn cho phát triển.

Nguyên Chủ tịch Raúl Castro bày tỏ sự ủng hộ đối với gói biện pháp, coi đây là những quyết sách có lợi cho sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn hiện nay. Sự ủng hộ này cho thấy quá trình đổi mới được đặt trong sự đồng thuận chính trị ở cấp cao, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu triển khai nhanh chóng, thận trọng và phù hợp thực tiễn.

Một nội dung tác động trực tiếp tới đời sống người dân là cải cách hệ thống trợ cấp. Cuba dự kiến từng bước chuyển từ trợ cấp đại trà đối với hàng hóa và dịch vụ sang hỗ trợ có mục tiêu, tập trung vào người nghỉ hưu, người có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm dễ bị tổn thương.

Song song với đó, Chính phủ Cuba dự kiến xây dựng hệ thống thuế mới, trong đó có kế hoạch từng bước áp dụng thuế giá trị gia tăng. Các khu vực kinh tế, bao gồm cả khu vực nhà nước, tư nhân, trong nước và nước ngoài, sẽ có trách nhiệm đóng góp nhiều hơn cho việc duy trì và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Những điều chỉnh về trợ cấp, thuế và trách nhiệm xã hội của các chủ thể kinh tế cho thấy chính quyền Cuba không chỉ tìm cách khơi thông sản xuất, kinh doanh, mà còn hướng tới thiết lập cơ chế phân bổ nguồn lực công bằng, bền vững hơn trong điều kiện ngân sách nhà nước chịu nhiều sức ép.

Giới quan sát cho rằng việc thông qua gói cải cách gồm 176 biện pháp đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý kinh tế của Cuba. Thành công của tiến trình này sẽ phụ thuộc vào khả năng tổ chức thực hiện, mức độ đồng bộ của các chính sách, năng lực điều tiết của Nhà nước và sự đồng thuận của xã hội trong quá trình đổi mới.

Trong bối cảnh còn nhiều thách thức, các quyết sách mới của Cuba thể hiện nỗ lực chủ động thích ứng, vừa mở rộng việc sử dụng các công cụ thị trường, vừa duy trì vai trò quản lý, định hướng của Nhà nước. Đây được xem là hướng đi nhằm phục hồi nền kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân và bảo đảm ổn định xã hội trong giai đoạn mới.