Vốn chính sách: Nguồn lực mở hướng phát triển kinh tế xanh cho vùng cao Lào Cai

Ở nhiều địa bàn vùng cao Lào Cai, phát triển du lịch cộng đồng không còn là câu chuyện riêng của những điểm đến đã có tên tuổi. Tại Y Tý, Ngũ Chỉ Sơn, Si Ma Cai, cảnh quan núi rừng, khí hậu đặc trưng, kiến trúc nhà ở truyền thống, phong tục tập quán và sản phẩm nông nghiệp bản địa đều có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế.

Y Tý có lợi thế về cảnh quan núi cao, biển mây và văn hóa của đồng bào Hà Nhì, Mông, Dao. Ngũ Chỉ Sơn sở hữu không gian núi rừng, bản làng và những giá trị văn hóa cộng đồng gắn với đời sống sản xuất. Trong khi đó, khu vực Si Ma Cai có điều kiện phát triển nông nghiệp hàng hóa đặc trưng, cây ăn quả ôn đới và các trải nghiệm gắn với sinh hoạt, văn hóa vùng cao.

"Homestay sống ảo” là địa điểm lý tưởng để ngắm nhìn bầu trời mây đẹp nhất ở Y Tý. (nguồn: facebook.com)

Những lợi thế này có thể kết nối thành các sản phẩm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, trải nghiệm nông nghiệp và văn hóa bản địa. Tuy nhiên, từ tiềm năng đến một mô hình kinh tế có khả năng tạo thu nhập ổn định vẫn còn khoảng cách. Một hộ gia đình muốn cải tạo nhà truyền thống làm homestay, đầu tư khu vệ sinh, trang thiết bị phục vụ khách, phát triển nghề thủ công hay sản xuất sản phẩm đặc trưng đều cần một khoản vốn nhất định.

Với nhiều hộ dân vùng cao, tích lũy còn hạn chế, khả năng tiếp cận vốn thương mại không dễ dàng. Nếu không có nguồn lực ban đầu, người dân khó chủ động nâng cấp cơ sở vật chất, cải thiện chất lượng dịch vụ hoặc tham gia vào những hoạt động kinh tế mới.

Vì vậy, vốn chính sách không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ tài chính. Quan trọng hơn, đây có thể là phương tiện để người dân chuyển từ khai thác nhỏ lẻ tài nguyên sẵn có sang tổ chức sản xuất, kinh doanh có phương án, có liên kết và có khả năng tạo thu nhập.

Không gian thung lũng Ngũ Chỉ Sơn. (Ảnh: Hải Minh)

Một cơ sở quan trọng để triển khai hướng đi này là Nghị quyết số 30/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025 của HĐND tỉnh Lào Cai về chính sách hỗ trợ phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Theo nghị quyết, đối với đầu tư điểm du lịch, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ kinh doanh đủ điều kiện có thể được vay tối đa 2 tỷ đồng/dự án hoặc địa điểm du lịch. Thời hạn vay tối đa 60 tháng; trường hợp vay từ 100 triệu đồng trở lên, cơ sở sản xuất, kinh doanh phải có vốn tự có tham gia phương án tối thiểu 20% và thực hiện bảo đảm tiền vay theo quy định.

Đối với phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng, người lao động là thành viên hộ gia đình có đăng ký thường trú tại tỉnh được xem xét vay tối đa 100 triệu đồng/người để làm mới hoặc cải tạo nhà truyền thống phục vụ kinh doanh homestay, mua sắm trang thiết bị lưu trú, ăn uống và phát triển nghề truyền thống phục vụ du lịch. Nghị quyết cũng quy định ngân sách tỉnh cân đối tối thiểu 11 tỷ đồng mỗi năm ủy thác qua Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh để thực hiện các nội dung cho vay này.

Đáng chú ý, kết quả triển khai bước đầu cho thấy chính sách đã đi vào thực tế. Đến ngày 31/10/2026, Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lào Cai giải ngân 16,7 tỷ đồng cho 128 hộ kinh doanh dịch vụ du lịch. Trong đó, 4,8 tỷ đồng từ ngân sách địa phương, 11,9 tỷ đồng từ nguồn vốn Trung ương và các nguồn vốn khác. Nguồn vốn tập trung chủ yếu tại Nghĩa Lộ, Sa Pa và Mù Cang Chải.

Con số này cho thấy tín dụng ưu đãi đang tạo thêm điều kiện để các hộ dân đầu tư cơ sở lưu trú, dịch vụ ăn uống và nâng cao chất lượng phục vụ du khách. Tuy nhiên, kết quả giải ngân cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đưa chính sách đến những địa bàn còn nhiều tiềm năng nhưng người dân chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ, nhất là các khu vực biên giới, vùng cao như Y Tý, Ngũ Chỉ Sơn và Si Ma Cai.

Điều cần quan tâm không đơn thuần là tăng số hộ vay, mà là làm sao để mỗi khoản vay gắn với một phương án sinh kế phù hợp, có khả năng hoàn vốn và tạo thêm thu nhập.

Điểm du lịch ruộng bậc thang tại Kim Nọi, Mù Cang Chải, Lào Cai

Nếu chỉ tập trung nguồn vốn vào xây dựng, sửa chữa cơ sở lưu trú, hiệu quả kinh tế có thể chưa được khai thác hết. Một hướng tiếp cận rộng hơn là kết nối tín dụng với chuỗi giá trị kinh tế xanh, trong đó du lịch, nông nghiệp, dược liệu, văn hóa và dịch vụ hỗ trợ lẫn nhau.

Tại Y Tý, nguồn vốn phù hợp có thể giúp các hộ đủ điều kiện cải tạo nhà truyền thống, đầu tư trang thiết bị phục vụ khách, phát triển dịch vụ ăn uống từ sản vật địa phương. Khi được tổ chức bài bản, hoạt động du lịch còn có thể tạo đầu ra cho nông sản, sản phẩm thủ công và dịch vụ trải nghiệm văn hóa.

Ở khu vực Ngũ Chỉ Sơn, việc kết nối vốn với sản xuất nông nghiệp, bảo tồn cảnh quan và dịch vụ du lịch có thể mở thêm cơ hội cho các hộ dân. Những sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, hoạt động trải nghiệm đời sống bản địa hay các dịch vụ hướng dẫn, vận chuyển, ẩm thực đều có khả năng tạo thêm việc làm nếu được nghiên cứu phù hợp với điều kiện từng thôn, bản.

Đối với Si Ma Cai, có thể nghiên cứu kết hợp vốn phát triển sản xuất nông nghiệp với chế biến, tiêu thụ sản phẩm và các hoạt động trải nghiệm tại vùng nguyên liệu. Khi người dân không chỉ bán sản phẩm thô mà còn tham gia vào khâu sơ chế, giới thiệu, tiêu thụ và phục vụ khách, giá trị kinh tế tạo ra tại địa phương sẽ có cơ hội tăng lên.

Dược liệu cũng là lĩnh vực đáng quan tâm. Lào Cai có lợi thế về điều kiện sinh thái và tri thức sử dụng cây thuốc của nhiều cộng đồng dân tộc. Tuy nhiên, việc phát triển dược liệu cần dựa trên quy hoạch vùng trồng, lựa chọn giống phù hợp, quy trình canh tác, bảo đảm chất lượng và đầu ra. Nguồn vốn vay chỉ nên được kết nối với những phương án có tính khả thi, tránh tình trạng người dân đầu tư theo phong trào rồi gặp khó khăn khi tiêu thụ.

Điểm cốt lõi là vốn cần đi cùng kiến thức sản xuất, năng lực quản lý và liên kết thị trường. Một hộ vay tiền sửa nhà làm homestay nhưng không biết cách phục vụ khách, quảng bá sản phẩm hay quản lý chi phí sẽ khó duy trì hoạt động lâu dài. Tương tự, một hộ đầu tư trồng dược liệu nhưng không có đơn vị hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cũng đối mặt với rủi ro.

Cầu An Lương, xã Mỏ Vàng, tỉnh Lào Cai.

Hiện nay, Mỏ Vàng với định hướng kết hợp du lịch, văn hóa, nông nghiệp và dược liệu, dự án Làng Nong thôn xanh có thể nghiên cứu phương án để người dân trở thành chủ thể tham gia vào từng hoạt động khi đủ điều kiện triển khai. Chẳng hạn, những hộ có khả năng phát triển dịch vụ lưu trú, ẩm thực, sản xuất nông sản, sản phẩm thủ công hoặc cung ứng dịch vụ có thể được tư vấn xây dựng phương án kinh doanh riêng, trên cơ sở đó tìm hiểu khả năng tiếp cận các chương trình tín dụng phù hợp.

Cách tiếp cận này giúp tránh tư duy chỉ tập trung nguồn lực vào một dự án lớn, trong khi các hộ dân xung quanh chưa có điều kiện tham gia. Thay vào đó, cần chuẩn bị từ sớm mạng lưới hộ sản xuất, tổ hợp tác, hợp tác xã và cơ sở kinh doanh có khả năng cung ứng sản phẩm, dịch vụ.

Tất nhiên, việc tiếp cận chính sách phải căn cứ vào đối tượng, nội dung, điều kiện và thủ tục của từng chương trình. Không phải mọi hạng mục thuộc một dự án đều đương nhiên được vay vốn tín dụng chính sách. Đây là vấn đề cần được cơ quan chuyên môn và ngân hàng hướng dẫn cụ thể.

Muốn tín dụng chính sách thực sự trở thành nguồn lực phát triển kinh tế xanh, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Trước hết, chính quyền cấp xã cần rà soát nhu cầu vốn theo từng nhóm sinh kế, xác định hộ có nhu cầu và khả năng thực hiện phương án kinh doanh. Việc tuyên truyền chính sách cần được thực hiện bằng cách dễ hiểu, dễ tiếp cận, nhất là tại các thôn, bản xa trung tâm.

Ngân hàng Chính sách xã hội cần phối hợp với chính quyền cơ sở và các tổ chức nhận ủy thác hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ, đánh giá phương án sử dụng vốn, đồng thời theo dõi hiệu quả sau giải ngân. Cần chú trọng tư vấn để người vay hiểu rõ trách nhiệm trả nợ, tính toán được doanh thu, chi phí và khả năng hoàn vốn.

Doanh nghiệp và hợp tác xã có thể tham gia bằng việc xây dựng liên kết tiêu thụ nông sản, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ tiêu chuẩn chất lượng, kết nối tour tuyến và đào tạo kỹ năng dịch vụ. Đây là phần việc quan trọng để khoản vay không đứng riêng lẻ mà trở thành một mắt xích trong hoạt động kinh tế có đầu ra.

Đặc biệt, cần quan tâm đến khả năng tiếp cận vốn của phụ nữ, thanh niên, hộ nghèo và các gia đình có ý tưởng phát triển sinh kế nhưng thiếu điều kiện ban đầu. Chính sách chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi cơ hội được mở rộng đến những người có nhu cầu chính đáng và có phương án làm ăn phù hợp.

Kinh tế xanh ở vùng cao không nhất thiết bắt đầu bằng những dự án quy mô lớn. Nó có thể bắt đầu từ một căn nhà truyền thống được cải tạo đúng cách, một vườn cây được tổ chức sản xuất tốt hơn, một sản phẩm dược liệu có đầu ra, hay một tổ hợp tác biết kết nối nông sản với du lịch.

Khi dòng vốn chính sách được đưa đến đúng người, gắn với năng lực sản xuất và thị trường tiêu thụ, người dân sẽ có thêm cơ hội làm chủ sinh kế trên chính quê hương mình. Đó cũng là nền tảng để những lợi thế về thiên nhiên, văn hóa và nông nghiệp của Lào Cai chuyển hóa thành giá trị kinh tế lâu dài, góp phần giữ gìn môi trường, bảo tồn bản sắc và nâng cao đời sống vùng cao, biên giới.