Từ rừng quế đến chuỗi giá trị kinh tế xanh ở Lào Cai

Cây quế không chỉ cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến mà còn tạo việc làm từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế và kinh doanh sản phẩm. Với nhiều hộ dân, đây là nguồn thu nhập quan trọng, góp phần ổn định đời sống và phát triển kinh tế gia đình.

Sản phẩm quế Văn Yên được cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý năm 2010, tạo cơ sở quan trọng để xây dựng thương hiệu, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Tuy nhiên, lợi thế về diện tích và kinh nghiệm sản xuất mới là điều kiện ban đầu. Yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển từ chú trọng sản lượng sang nâng cao giá trị thu được trên mỗi héc-ta. Chất lượng nguyên liệu, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, thị trường sẽ quyết định hiệu quả kinh tế mà người trồng quế được hưởng.

Tại xã Tân Hợp, tỉnh Lào Cai với hơn 8.600 ha quế, cây trồng này giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của nhiều hộ dân. Địa phương định hướng duy trì vùng nguyên liệu phù hợp, chú trọng chất lượng, khuyến khích sản xuất sạch, sản xuất hữu cơ, xây dựng mã số vùng trồng và tăng cường liên kết giữa người trồng quế với hợp tác xã, doanh nghiệp.

Định hướng này cho thấy phát triển vùng quế không đơn thuần là duy trì diện tích sản xuất mà phải giúp người dân nâng cao hiệu quả đầu tư, chủ động hơn về chất lượng và đầu ra sản phẩm. Khi nguyên liệu đáp ứng yêu cầu của thị trường, giá trị sản xuất và khả năng cạnh tranh của ngành hàng mới được cải thiện.

Ông Hà Trung Kiên, Phó Bí thư Đảng ủy - Chủ tịch UBND xã Tân Hợp trực tiếp đi khảo sát vùng nguyên liệu trồng quế.

Nếu Tân Hợp có thế mạnh về vùng nguyên liệu thì xã Mậu A là một trong những địa bàn có vai trò quan trọng trong hoạt động thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ sản phẩm quế.

Xã Mậu A có gần 7.000 ha quế, trong đó hơn 4.500 ha tập trung; sản lượng vỏ quế khô hằng năm đạt khoảng 3.000–5.000 tấn, cùng hơn 18.000 m³ gỗ quế. Trên địa bàn có hơn 60 doanh nghiệp, hợp tác xã và hàng nghìn cơ sở kinh doanh hộ gia đình hoạt động trong các lĩnh vực liên quan đến cây quế.

Hoạt động thu mua, sơ chế, chế biến và thương mại không chỉ tạo đầu ra cho vùng nguyên liệu mà còn mở thêm việc làm, thu nhập cho người dân ngoài lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Đây là lợi thế để Mậu A tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nhất là khi các khu, cụm công nghiệp được định hướng phát triển trên địa bàn, tạo cơ hội thu hút cơ sở chế biến và gia tăng giá trị cho nguồn nguyên liệu tại chỗ.

Dù vậy, để ngành quế phát triển ổn định, việc tăng tỷ lệ chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và xây dựng mối liên kết lâu dài giữa người trồng, hợp tác xã với doanh nghiệp vẫn là những yêu cầu quan trọng. Khi nguyên liệu được tiêu thụ ổn định, sản phẩm được chế biến thành nhiều mặt hàng có giá trị cao, lợi ích kinh tế sẽ được phân bổ tốt hơn trong toàn chuỗi.

Bên cạnh sản xuất và chế biến, cây quế còn mở ra cơ hội phát triển du lịch, dịch vụ tại những địa phương có lợi thế về cảnh quan và bản sắc văn hóa.

Xã Đông Cuông có hơn 4.000 ha quế, đồng thời sở hữu Di tích lịch sử, văn hóa quốc gia Đền Đông Cuông cùng các hoạt động lễ hội truyền thống. Việc kết nối không gian rừng quế với du lịch tâm linh, trải nghiệm trồng và thu hoạch quế, tìm hiểu nghề chưng cất tinh dầu cùng các sản phẩm đặc trưng có thể tạo thêm việc làm, nguồn thu cho người dân.

Các hoạt động giới thiệu sản phẩm quế, trải nghiệm văn hóa và ẩm thực địa phương trong dịp lễ hội Đền Đông Cuông có thể trở thành cầu nối đưa sản phẩm nông nghiệp đến gần hơn với du khách. Đây cũng là cách để người dân tham gia sâu hơn vào hoạt động dịch vụ, thay vì chỉ tạo thu nhập từ sản xuất nguyên liệu.

Người Dao Mỏ Vàng vui mừng với nguồn thu ổn định từ cây Quế.

Tại Mỏ Vàng, hướng tiếp cận kinh tế đa giá trị có thể được mở rộng thông qua việc kết hợp cảnh quan vùng sản xuất nông nghiệp, rừng quế, văn hóa bản địa và nguồn tài nguyên dược liệu. Định hướng xây dựng Làng Nông thôn Xanh tại địa phương cũng mở ra cơ hội kết nối sản xuất nông nghiệp, du lịch cộng đồng, văn hóa và dịch vụ.

Thay vì chỉ giới thiệu cây quế như một sản phẩm nông nghiệp, Mỏ Vàng có thể từng bước xây dựng những trải nghiệm gắn với đời sống người trồng quế, tìm hiểu quy trình sản xuất, thưởng thức ẩm thực địa phương và khám phá cảnh quan nông thôn. Khi người dân tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu sản phẩm và gìn giữ văn hóa bản địa, giá trị kinh tế từ vùng quế sẽ có thêm cơ hội lan tỏa sang các lĩnh vực khác.

Từ Tân Hợp, Mậu A, Đông Cuông đến Mỏ Vàng có thể thấy, phát triển vùng quế bền vững cần sự kết nối giữa sản xuất, chế biến, thương mại và dịch vụ. Mỗi địa phương có một lợi thế riêng, nhưng cùng hướng đến mục tiêu nâng cao thu nhập, tạo việc làm và khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa.

Trong định hướng đến năm 2030, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu phát triển cây quế theo chuỗi giá trị, gắn với thương hiệu và thị trường xuất khẩu; duy trì khoảng 150.000 ha quế, sản lượng vỏ quế khô khoảng 50.000 tấn mỗi năm và diện tích rừng được cấp chứng chỉ hoặc tương đương trên 50.000 ha.

Để đạt được mục tiêu này, cần chú trọng nâng cao năng lực sản xuất của người dân, phát triển hợp tác xã, mở rộng liên kết tiêu thụ, xây dựng thương hiệu và kiểm soát chất lượng nguyên liệu. Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình tổ chức vùng nguyên liệu, chế biến và phát triển thị trường, thay vì chỉ tập trung vào khâu thu mua.

Cây quế sẽ không chỉ mang lại giá trị từ vỏ, gỗ và tinh dầu mà còn có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch, văn hóa và kinh tế xanh. Khi các địa phương biết phát huy thế mạnh riêng, đồng thời kết nối thành chuỗi giá trị chung, vùng quế Lào Cai sẽ có thêm cơ hội phát triển, tạo sinh kế ổn định và nâng cao đời sống cho người dân.