Đằng sau sự thật Trung Quốc xóa bỏ 12.200 chương trình đào tạo và bài học lớn cho giáo dục Việt Nam

Thời gian qua, nhiều sự biến động và ảnh hưởng tới việc làm của con người, nhiều ngành nghề không thể tuyển sinh và cũng không thể đáp ứng được nhu cầu tuyển dụng của xã hội và doanh nghiệp. Sự thật, chính là nguyên nhân gốc rễ ở ngay khâu chất lượng học tập tại các trường học chưa phù hợp với sự phát triển thần tốc của thời đại.

Trung Quốc đang thực hiện cuộc tái cấu trúc giáo dục lớn nhất nhiều thập kỷ, điều chỉnh hơn 30% chương trình đại học để đáp ứng nền kinh tế AI.

Quyết định "xóa sổ" thực ra là "điều chỉnh và tạo mới". Phần lớn trong 12.200 chương trình đó là các trường hợp dừng tuyển sinh, sáp nhập hoặc tái cấu trúc ở cấp trường nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của nền kinh tế số và trí tuệ nhân tạo. Và song song với làn sóng điều chỉnh đó, Trung Quốc đồng thời mở hơn 10.000 chương trình mới, tập trung vào AI, robot, khoa học dữ liệu, bán dẫn và sản xuất thông minh.

Nói cách khác, Bắc Kinh không đập đi để xây lại từ đầu mà đang tái cấu trúc toàn bộ hệ thống giáo dục để chuẩn bị cho một tương lai mà họ tin là “phải thay đổi”.

Robot hình người và tự động hóa đang trở thành ngành công nghiệp chiến lược, thúc đẩy nhu cầu đào tạo nhân lực AI và kỹ thuật số.

Có một chi tiết đáng chú ý trong cuộc cải tổ này, nhiều ngành bị điều chỉnh vốn được xem là thế mạnh truyền thống, từ ngoại ngữ, quản trị công, truyền thông đến các chương trình kinh doanh. Nhưng điều đó không có nghĩa những lĩnh vực này đang mất đi giá trị.

Marketing không biến mất, nó đang chuyển thành Marketing số, MarTech, AI Marketing. Chuỗi cung ứng không biến mất, nó đang tiến hóa thành Smart Supply Chain và Digital Supply Chain. Ngoại ngữ không mất vai trò, nó đang được tích hợp với AI, dữ liệu và giao tiếp liên văn hóa toàn cầu.

Điều thực sự bị đào thải không phải là tên ngành nghề mà là những mô hình đào tạo không còn theo kịp công nghệ và nhu cầu thị trường.

Nhà quản trị Peter Senge từng khẳng định: “Lợi thế cạnh tranh bền vững duy nhất là khả năng học nhanh hơn sự thay đổi của môi trường. Trong thời đại AI, điều đó không chỉ đúng với doanh nghiệp mà còn đúng với cả một hệ thống giáo dục quốc gia”.

Có một nỗi sợ hãi đang lan rộng rằng AI sẽ thay thế con người. Nhưng lịch sử phát triển công nghệ cho thấy điều ngược lại. Công nghệ không loại bỏ con người, nó loại bỏ những kỹ năng đã lỗi thời và thúc đẩy sự hình thành của những năng lực mới.

Từ xe tự lái đến đô thị thông minh, Trung Quốc đang biến AI từ công nghệ thử nghiệm thành hạ tầng quốc gia.

Điều nguy hiểm nhất không phải là AI thông minh hơn con người. Điều nguy hiểm nhất là con người ngừng học hỏi trong khi thế giới vẫn tiếp tục thay đổi. Nếu thế kỷ XX là cuộc cạnh tranh về vốn và tài nguyên thì thế kỷ XXI là cuộc cạnh tranh về tri thức và tốc độ học hỏi. Người chiến thắng không phải là người biết nhiều nhất mà là người học nhanh nhất.

Cuộc cải tổ của Trung Quốc lần này đặt ra những quyết định mà Việt Nam không thể tiếp tục trì hoãn

Thứ nhất, chương trình đào tạo phải phản ánh chiến lược phát triển quốc gia, từ AI, bán dẫn, kinh tế số đến logistics thông minh và công nghệ xanh. Giáo dục không thể đi sau nhu cầu thực tế nhiều năm như hiện nay.

Thứ hai, cần chuyển từ đào tạo kiến thức sang đào tạo năng lực. Trong thời đại AI, ghi nhớ không còn là lợi thế. Tư duy phản biện, sáng tạo, giải quyết vấn đề và học tập suốt đời mới là những kỹ năng thực sự có giá trị. "Kỹ năng sinh tồn của kỷ nguyên mới đã lên tới 66 kỹ năng cần phải học", TS. Nguyễn Thúy Lan, giảng viên Khoa Quản trị trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải, cho biết.

Thứ ba, cần thúc đẩy mô hình đại học linh hoạt và liên ngành. Một kỹ sư tương lai cần hiểu kinh doanh. Một chuyên gia marketing cần biết dữ liệu và AI. Một nhà quản trị chuỗi cung ứng cần hiểu công nghệ số. Ranh giới giữa các ngành đang mờ dần rất nhanh.

Thứ tư, học tập không còn là giai đoạn của tuổi trẻ, mà đã trở thành năng lực sống còn của mỗi công dân trong suốt cả cuộc đời.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp cũng cần được nhìn nhận như những tổ chức học tập. Những công ty thành công nhất thế giới hiện nay đều là những môi trường khuyến khích học hỏi, đổi mới và phát triển con người không ngừng nghỉ.

Việc Việt Nam đang thúc đẩy các chương trình đào tạo 10.000 CEO, tổ chức nhiều chương trình đào tạo nâng cao năng lực của cán bộ, nhà quản lý địa phương. Vì vậy không chỉ đơn thuần là nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp, mà còn góp phần hình thành một thế hệ doanh nhân có tư duy, có khả năng thích nghi với biến động toàn cầu và đủ sức dẫn dắt quá trình chuyển đổi số ở tầm quốc gia.

Cuộc đua AI không chỉ là cuộc đua thuật toán mà còn là cuộc đua về chất lượng giáo dục, nhân tài và năng lực tính toán quốc gia.

Bởi trong kỷ nguyên AI, lợi thế lớn nhất của một doanh nghiệp không còn là vốn hay quy mô, mà là năng lực học hỏi của đội ngũ lãnh đạo. Thông điệp thực sự từ cuộc cải tổ của Trung Quốc không phải là xóa bỏ ngành học. Đây là tái định nghĩa lại về năng lực con người.

Ngành học có thể thay đổi. Công nghệ có thể thay đổi. Thị trường có thể thay đổi. Nhưng có một thứ không bao giờ lỗi thời, là khả năng học hỏi và thích nghi với những gì thay đổi đó.

Tương lai sẽ thuộc về những quốc gia biết học nhanh, những doanh nghiệp biết đổi mới và những con người không bao giờ ngừng học tập. Trong kỷ nguyên AI, có lẽ quy luật "cá lớn nuốt cá bé" đã dần nhường chỗ cho một quy luật mới, đó là “cá nhanh nuốt cá chậm”, những tổ chức học hỏi nhanh hơn sẽ chiến thắng những tổ chức thay đổi chậm hơn.