Các quan chức Mỹ và Iran ngày Chủ nhật (14/6) cho biết hai bên đã đạt được khuôn khổ thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Iran và khôi phục hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, vấn đề chương trình hạt nhân của Iran vẫn sẽ tiếp tục được đưa ra đàm phán trong giai đoạn tiếp theo.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trên mạng xã hội Truth Social rằng “thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất”. Tuyên bố này được đưa ra không lâu sau khi Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, nước đóng vai trò trung gian, thông báo một thỏa thuận đã được đạt tới vào sáng sớm thứ Hai (15/6), theo giờ địa phương.
 |
| Tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về thoả thuận hoà bình Mỹ-Iran trên mạng xã hội Truth Social |
Theo kế hoạch, bản ghi nhớ liên quan sẽ được ký chính thức tại Thụy Sĩ vào thứ Sáu (19/6) tới.
Các điều khoản cụ thể của thỏa thuận hiện chưa được công bố đầy đủ. Theo Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, văn kiện này kêu gọi chấm dứt ngay lập tức và lâu dài các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, trong đó có Lebanon.
Lebanon được xem là một trong những điểm then chốt của tiến trình đàm phán, trong bối cảnh Israel và Hezbollah thời gian qua vẫn tiếp tục các đợt tấn công lẫn nhau bất chấp nhiều lời kêu gọi kiềm chế.
Trong một tuyên bố, Ban Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết chiến sự và các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, trong đó có Lebanon, sẽ chấm dứt vĩnh viễn kể từ tối 15/6.
Đến nay, Israel chưa đưa ra phản ứng chính thức đối với thông tin này. Trước đó, Tel Aviv khẳng định không tham gia các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran.
Ông Trump cho biết eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu và đã bị Iran phong tỏa trong nhiều tháng, sẽ được mở lại vào ngày 19/6, trùng với thời điểm chính thức ký kết thoả thuận. Đồng thời, ông cho biết đã ra lệnh chấm dứt việc phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran.
Những tuyên bố này ngay lập tức tác động đến thị trường năng lượng và tài chính quốc tế.
Sau thông tin về thỏa thuận, giá dầu thế giới đồng loạt giảm mạnh. Trong phiên giao dịch đầu ngày thứ Hai, giá dầu Brent giao kỳ hạn giảm 4%, trong khi giá dầu thô ngọt nhẹ West Texas Intermediate của Mỹ giảm hơn 4,6%. Cùng thời điểm, thị trường chứng khoán châu Á ghi nhận xu hướng tăng điểm.
Một số ý kiến tại Mỹ cho rằng thỏa thuận này cho thấy Washington đã chấp nhận những nhượng bộ nhất định để đưa tình hình trở lại trạng thái trước khi xung đột bùng phát.
Theo cựu người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Matthew Miller, chưa có bảo đảm chắc chắn rằng chương trình hạt nhân của Iran sẽ được giải quyết triệt để, trong khi Tehran đã cho thấy khả năng tác động mạnh tới kinh tế toàn cầu thông qua việc kiểm soát eo biển Hormuz.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết một thỏa thuận toàn diện hơn sẽ tiếp tục được đàm phán trong thời gian ngừng bắn 60 ngày, trong đó có nội dung nới lỏng trừng phạt đối với Iran.
Vấn đề chương trình hạt nhân Iran, vốn được xem là điểm nghẽn lớn nhất, cũng sẽ tiếp tục được đưa vào các vòng thương lượng kế tiếp. Theo các nguồn tin trước đó, kể từ khi Mỹ và Israel mở các đợt tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2, hàng nghìn người đã thiệt mạng, chủ yếu tại Iran và Lebanon. Iran sau đó tiến hành các cuộc tấn công đáp trả nhằm vào Israel và một số quốc gia vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ, đồng thời phong tỏa eo biển Hormuz, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Phía Mỹ cũng đáp trả bằng biện pháp phong tỏa các cảng của Iran.
Cuộc xung đột với Iran cũng tạo ra sức ép chính trị đáng kể đối với ông Trump và các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ, trong bối cảnh nhiều cuộc thăm dò cho thấy cử tri lo ngại về giá nhiên liệu tăng cao trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Cùng lúc, ông Trump còn chịu áp lực từ các ý kiến cứng rắn trong nội bộ đảng, cho rằng chương trình hạt nhân của Iran phải bị chấm dứt hoàn toàn.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, một trong những tiếng nói có quan điểm cứng rắn về Iran, hoan nghênh thỏa thuận nhưng cho biết sẽ theo dõi chặt chẽ các cuộc đàm phán sắp tới liên quan chương trình hạt nhân của Tehran.
Ông nhấn mạnh rằng, theo luật pháp Mỹ, bất kỳ thỏa thuận hạt nhân nào với Iran cũng phải được trình Quốc hội xem xét và bỏ phiếu.
Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân đa phương năm 2015 với Iran, được đàm phán dưới thời Tổng thống Barack Obama. Thỏa thuận này quy định việc dỡ bỏ một phần trừng phạt đối với Tehran để đổi lấy các hạn chế đối với chương trình hạt nhân và cơ chế thanh sát quốc tế.
Iran sau đó đẩy mạnh hoạt động làm giàu uranium, tích lũy hơn 400 kg vật liệu có độ tinh khiết gần đạt cấp độ chế tạo bom. Số phận của lượng uranium này được dự báo sẽ là một trong những nội dung then chốt của các cuộc đàm phán sắp tới.
Thỏa thuận được công bố trong bối cảnh Israel vẫn tiến hành một cuộc tấn công vào Lebanon trong ngày Chủ nhật, động thái vấp phải chỉ trích từ cả Iran và phía Tổng thống Trump.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu được cho là có bất đồng với ông Trump về yêu cầu của Mỹ đối với việc kiềm chế hành động quân sự tại Lebanon, nhằm tạo điều kiện cho tiến trình đàm phán với Iran.
Israel tuyên bố vẫn duy trì quyền tự do hành động tại Lebanon, trong khi Iran coi lệnh ngừng bắn hoàn toàn tại đây là một trong những yêu cầu quan trọng. Theo đài N12 của Israel, dẫn lời một quan chức cấp cao, ông Trump đã thông tin cho ông Netanyahu về tiến trình hướng tới một thỏa thuận hòa bình trong cuộc điện đàm ngày 14/6 vừa qua.
Trong một cuộc phỏng vấn với báo New York Times, ông Trump cho rằng Thủ tướng Netanyahu là một nhà lãnh đạo cứng rắn, đồng thời nhấn mạnh Israel cần ghi nhận vai trò của Mỹ trong việc ngăn chặn nguy cơ Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trước khi thỏa thuận được công bố, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng theo dự thảo, Mỹ sẽ chấp thuận giải phóng 25 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran.
Trong khi đó, một quan chức Mỹ cho biết thỏa thuận cuối cùng được kỳ vọng sẽ dẫn tới việc chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran, trong đó kho dự trữ uranium làm giàu cao sẽ bị phá hủy hoặc loại bỏ. Phía Iran cho rằng dự thảo hiện nay cho phép Tehran pha loãng lượng uranium đã được làm giàu trong nước, thay vì từ bỏ hoàn toàn.
