Cuộc xung đột tại Iran đang phơi bày rõ những điểm yếu trong an ninh năng lượng của Đông Nam Á, khi khu vực này vẫn phụ thuộc lớn vào dầu khí vận chuyển qua eo biển Hormuz.
 |
| Xung đột ở Iran làm lộ điểm yếu năng lượng của Đông Nam Á |
Báo cáo mới công bố ngày 16/6 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho rằng đây là “lời cảnh tỉnh khắc nghiệt” đối với khu vực, đồng thời cảnh báo Đông Nam Á có thể thiệt hại hàng tỷ USD nếu không sớm đa dạng hóa nguồn cung.
Theo IEA, một số tín hiệu chuyển dịch đã bắt đầu xuất hiện, như doanh số xe điện tăng mạnh, sự quan tâm trở lại với điện hạt nhân và làn sóng lắp đặt điện mặt trời mái nhà cùng các nguồn năng lượng tái tạo khác.
Tuy vậy, chừng đó là chưa đủ. Nếu không có các cải cách sâu rộng hơn, hóa đơn nhập khẩu năng lượng của Đông Nam Á có thể tăng lên 245 tỷ USD vào năm 2035, gấp hơn 3 lần mức 80 tỷ USD của năm 2024, báo cáo cảnh báo.
“Đa dạng hóa nguồn năng lượng và các tuyến cung ứng hiện là ưu tiên trung tâm”, Tổng Giám đốc IEA Fatih Birol nhấn mạnh.
Cú sốc năng lượng đã đẩy nhiều nền kinh tế Đông Nam Á vào trạng thái phải ưu tiên xử lý thiếu hụt nguồn cung, kéo theo giá điện leo thang và áp lực lạm phát gia tăng. Đáng chú ý, trong bối cảnh khủng hoảng, một số nước có thể buộc phải tiếp tục dựa vào than đá để bảo đảm nguồn điện, qua đó làm chậm nỗ lực giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Cuộc khủng hoảng cũng đang thúc đẩy các kế hoạch phát triển điện hạt nhân tại Đông Nam Á. Tuy nhiên, quá trình xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho lĩnh vực này thường kéo dài nhiều năm. Nhiều quốc gia trong khu vực còn đi xa hơn khi triển khai lộ trình điện hạt nhân, song thời điểm cụ thể vẫn còn bỏ ngỏ.
Ông Sam Reynolds thuộc Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) nhận định báo cáo của IEA cho thấy Đông Nam Á đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng về chính sách năng lượng.
Tại Philippines, sau khi chính phủ ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia, người dân đã đẩy mạnh lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tốc độ kỷ lục như một giải pháp nhanh để giảm áp lực hóa đơn điện.
“Đây là lần đầu tiên tôi chứng kiến một cú sốc nhu cầu ở quy mô như vậy”, ông Ivan Cano, đại diện công ty năng lượng mặt trời EcoSolutions tại Manila, nói.
IEA cho biết trong quý I/2026, Philippines đã trở thành thị trường lớn thứ hai nhập khẩu thiết bị điện mặt trời từ Trung Quốc, với khối lượng cao gấp khoảng 3 lần cùng kỳ năm trước.
Không chỉ trong lĩnh vực điện, người tiêu dùng cũng đang góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng trong ngành giao thông của khu vực.
Theo IEA, doanh số xe điện tại Đông Nam Á đã tăng hơn gấp đôi trong năm 2025, lên khoảng nửa triệu chiếc. Hiện cứ 5 xe bán ra trong khu vực thì có 1 xe là xe điện.
Tháng trước, Lào đã cấm nhập khẩu xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong phần còn lại của năm 2026 nhằm cắt giảm nhu cầu nhập khẩu dầu và khuyến khích chuyển sang xe điện.
Dù đã có thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt chiến tranh tại Iran, giá nhiên liệu hóa thạch nhiều khả năng vẫn neo ở mức cao. Theo ông Reynolds, điều này có thể tạo thêm động lực để các nước đẩy nhanh triển khai năng lượng sạch với tham vọng lớn hơn.
Để khắc phục những điểm yếu của mình, Đông Nam Á cần giảm tổng nhu cầu nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, IEA cho biết. IEA đồng thời khuyến nghị các quốc gia Đông Nam Á nâng cao hiệu quả lưới điện quốc gia, đồng thời tăng đầu tư vào mọi dạng năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, thủy điện và địa nhiệt.
Theo IEA, xung đột tại Trung Đông không chỉ là phép thử đối với hệ thống năng lượng hiện tại của Đông Nam Á, mà còn có thể trở thành chất xúc tác để khu vực tăng tốc tái cấu trúc theo hướng bền vững hơn.
