Nhật Bản vừa đề xuất thành lập một “phiên bản châu Á” của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhằm quản lý lượng dự trữ dầu chiến lược, qua đó bảo vệ khu vực trước các cú sốc năng lượng do xung đột hoặc biến đổi khí hậu gây ra.
Theo đó, ngày 17/11, Thủ tướng Takaichi Sanae đề xuất lập một lực lượng đặc nhiệm khu vực để giám sát việc xả dầu từ các kho dự trữ khẩn cấp, với mô hình tương tự IEA – tổ chức có trụ sở tại Paris, được thành lập để ứng phó với cú sốc thị trường dầu mỏ năm 1973. Phát biểu tại cuộc họp của Cộng đồng Không Phát thải châu Á (AZEC) ở Philippines – sáng kiến được xem là phiên bản của Nhật Bản đối với Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, bà Takaichi cho biết Tokyo hình dung Lực lượng Đặc nhiệm An ninh Dầu mỏ châu Á, tên gọi của cơ quan mới, như một phiên bản châu Á của IEA.
Bên cạnh đó, Thủ tướng Takaichi đề xuất một kế hoạch song song là sử dụng các bể chứa dầu dự phòng tại Nhật Bản để lưu trữ dầu thô cho các nước còn lại ở châu Á. IEA đã tư vấn cho Chính phủ Nhật Bản về khuôn khổ của hệ thống khu vực và đang lên kế hoạch mở văn phòng mới tại Tokyo. Các đề xuất nhằm tăng cường dự trữ dầu trên khắp Đông Nam Á – khu vực chịu tác động đặc biệt nặng nề của cú sốc dầu mỏ. Nhật Bản đã dự trữ lượng dầu đủ dùng trong 250 ngày trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran hồi tháng 2, song sự phụ thuộc vào Đông Nam Á về naphtha và nhựa có nguồn gốc dầu mỏ khiến các nhà sản xuất nước này đối mặt với tình trạng thiếu hụt hàng hóa, từ mực màu đến găng tay phẫu thuật.
![]() |
| Bên cạnh đề xuất "IEA châu Á", Nhật Bản còn cho phép dùng bể chứa dự phòng của quốc đảo để lưu trữ dầu thô cho các nước châu Á. |
Bà Takaichi cũng ngụ ý các công ty dầu mỏ Trung Đông sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng nguồn cung, đồng thời nhấn mạnh kế hoạch này nhằm tăng cường khả năng phục hồi kinh tế và năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh thông qua việc giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz để tiếp cận thị trường toàn cầu.
Đồng sáng lập công ty tư vấn Energy Aspects, bà Amrita Sen nhận định đây là vấn đề sống còn đối với Trung Đông, khi các nước này cần có kho chứa ở nơi người tiêu dùng của họ sinh sống và muốn bảo đảm tình trạng gián đoạn sẽ không lặp lại.
Hiện Nhật Bản đã có các thỏa thuận dự trữ chung với Arab Saudi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Kuwait, theo đó Nhật Bản cho các nước này mượn bể chứa dầu để đổi lấy quyền ưu tiên tiếp cận trong trường hợp khẩn cấp. Bà Takaichi cho biết năng lực dự trữ dư thừa của Nhật Bản có thể hỗ trợ một kho dự trữ chung khu vực Đông Nam Á – điều Philippines đang thúc đẩy – qua đó giúp Manila tiết kiệm chi phí xây dựng cơ sở hạ tầng.
Các quan chức Philippines, quốc gia phụ thuộc gần như hoàn toàn vào Trung Đông về nhu cầu dầu mỏ, cho hay Singapore, Indonesia và Malaysia đã đồng ý duy trì lượng dự trữ dầu theo đề xuất này, còn UAE bày tỏ quan tâm đến việc tham gia.
Cùng ngày, Tổng thống Philippines Bongbong Marcos cho biết Manila đang xây dựng kho dự trữ dầu mỏ chiến lược, song theo ông, chỉ tích trữ là chưa đủ. Phát biểu tại cuộc họp AZEC bên lề hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) ở Manila, nhà lãnh đạo Philippines cho rằng an ninh năng lượng bền vững, lâu dài đòi hỏi các nước tiêu thụ và sản xuất dầu phải hành động thống nhất.
Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA) – tổ chức tư vấn có trụ sở tại Jakarta do Bộ Kinh tế Nhật Bản thành lập, Đông Nam Á ước tính đang nắm giữ lượng dự trữ dầu tương đương 30 ngày tiêu thụ, trong khi IEA khuyến nghị mức 90 ngày nhập khẩu ròng. Nghiên cứu này ước tính việc tích trữ thêm lượng dầu đủ dùng trong 60 ngày trên khắp 11 quốc gia thành viên ASEAN sẽ tiêu tốn khoảng 2,2 tỷ USD mỗi năm, đồng thời khuyến nghị xây dựng hệ thống kết hợp giữa kho dự trữ quốc gia, kho dự trữ chung của các nước nhập khẩu và xuất khẩu, cùng kho dự trữ quốc tế được quản lý thông qua cơ chế “phân bổ vé”.
Hiện Nhật Bản và Hàn Quốc là hai thành viên châu Á duy nhất của IEA – tổ chức mở cửa cho các quốc gia thuộc OECD nắm giữ lượng dự trữ tương đương 90 ngày nhập khẩu ròng và sẵn sàng chia sẻ dữ liệu dự trữ.