Ngày 16/11, Thủ tướng Anh Andy Burnham dự kiến tuyên bố nước Anh đã “mất nhiều hơn được” kể từ khi rời Liên minh châu Âu (EU), đồng thời cam kết đối mặt với di sản từ thỏa thuận Brexit dưới thời cựu Thủ tướng Boris Johnson.
![]() |
| Thủ tướng Anh Andy Burnham đánh giá Brexit không đem lại kết quả tích cực cho xứ sở sương mù, đồng thời xem xét lại thoả thuận hậu Brexit |
Theo nhà lãnh đạo chính phủ Anh, London không thể tiếp tục duy trì mối quan hệ xa cách với Brussels, bởi thế giới đã thay đổi căn bản kể từ năm 2016. Thay vào đó - theo ông Burnham - nước Anh cần gắn kết với các nền dân chủ láng giềng, những quốc gia chia sẻ nhiều giá trị và lợi ích với nước này.
Phát biểu trên được đưa ra tại tiệc chiêu đãi thường niên của Thị trưởng London ở Guildhall, trước thềm hội nghị thượng đỉnh Anh - EU tại Brussels vào ngày 20/11. Tại đây, Thủ tướng Burnham được kỳ vọng sẽ đạt một loạt thỏa thuận mới với EU về tiêu chuẩn thực phẩm, di chuyển của thanh niên và thương mại khí thải.
Theo kế hoạch, Anh sẽ đồng ý tuân thủ các quy tắc nông nghiệp hiện hành và trong tương lai của châu Âu, đổi lại việc chấm dứt kiểm tra biên giới đối với hàng xuất khẩu của Anh qua eo biển Manche. Hai bên cũng sẽ công bố chi tiết về chương trình di chuyển thanh niên mới, cho phép những người từ 18 đến 30 tuổi đi lại, học tập và làm việc tại EU. Tuy nhiên, theo các nguồn tin, hai bên vẫn chưa đạt thỏa thuận cuối cùng về số lượng thanh niên tham gia mỗi năm.
EU đang thúc đẩy mức 100.000 sinh viên châu Âu tham gia chương trình, trong khi Anh muốn con số thấp hơn. Hiện hai bên thảo luận mức khoảng 80.000 người, kèm điều khoản cho phép mỗi bên được hủy bỏ thỏa thuận.
Thủ tướng Burnham cho biết ông sẽ đưa ra ba “bài kiểm tra” đối với thỏa thuận, trong đó có việc liệu thỏa thuận có đưa Anh đến gần hơn với kịch bản mà người dân “nghĩ rằng họ đã bỏ phiếu” năm 2016, thay vì Brexit cứng rắn do đảng Bảo thủ theo đuổi hay không. Ông nhấn mạnh thỏa thuận còn phải vượt qua “bài kiểm tra Makerfield”, tức mang lại những cải thiện hữu hình cho đời sống hàng ngày của người dân, nhất là tại các cộng đồng từ lâu cảm thấy bị bỏ lại phía sau.
Theo Thủ tướng Burnham, điểm mấu chốt là đây là tình huống đôi bên cùng có lợi và minh họa cho cách tiếp cận mới của London, đó là không đối đầu, không tiếp tục phá vỡ các mối quan hệ mà hướng tới xây dựng, tích cực, cho thấy hai bên có thể cùng nhau giải quyết những thách thức chung.
Cho rằng lời hứa giành lại quyền kiểm soát của Brexit đã không được thực hiện, ông nhận định việc rời EU đã tạo ra các rào cản đối với doanh nghiệp và làm tổn hại tiềm năng kinh tế của Anh.
Nhà lãnh đạo chính phủ Anh ví tình trạng này với câu chuyện “Bộ quần áo mới của Hoàng đế”, khi không ai dám nói ra sự thật hiển nhiên. Ông cho biết mình nói ra điều mình nhìn thấy và thẳng thắn nhận định rằng Brexit mà nước Anh nhận được đã không hiệu quả, nước này mất nhiều hơn được.
Trong những nhận định có thể khiến người tiền nhiệm Keir Starmer không hài lòng, Thủ tướng Burnham cũng sử dụng bài phát biểu để khẳng định nước Anh đã “trở lại” với tư cách người chơi tích cực trên trường quốc tế.
Theo ông, trong chính sách đối ngoại, nước Anh thường đặt ra lựa chọn sai lầm giữa giá trị và lợi ích. Ông cho rằng hai yếu tố này củng cố lẫn nhau và nước Anh cần dẫn dắt bằng các giá trị của mình, vì đó là điều đúng đắn và phục vụ lợi ích quốc gia. Ông Burnham nói thêm rằng ông cùng nội các đang hướng tới một nước Anh có thể tin tưởng vào chính mình, có thể hy vọng và có thể góp phần mang lại hy vọng cho thế giới.
Tối 15/11, ông Johnson khẳng định người dân Anh “chắc chắn” sẽ lại bỏ phiếu rời EU. Ông cũng nói với tờ The Telegraph rằng việc ông Burnham biến Brexit thành ưu tiên chính trị là “điên rồ”. Ông Johnson cho rằng ông Burnham sẽ tự đẩy mình và đảng của mình vào thế khó trong vấn đề này, nên cần từ bỏ vì sẽ không giành chiến thắng, bởi người dân không phải là những “kẻ ngốc”.
Việc ông Burnham không loại trừ khả năng đưa cam kết tái gia nhập EU vào cương lĩnh tranh cử tiếp theo của Công đảng cầm quyền đang gây lo ngại ngày càng lớn trong một số nghị sĩ đại diện các khu vực bầu cử “bức tường đỏ”, những người đang chịu sức ép cạnh tranh từ đảng Cải cách (Reform UK).
Lãnh đạo đảng Cải cách Nigel Farage dự kiến sẽ tới Brussels vào 20/11 tới, nơi ông được cho là sẽ chỉ trích các kế hoạch hội nhập sâu hơn với khối. Trong khi đó, một nhóm vận động chống tái gia nhập mới mang tên Stay Out tuyên bố nếu Anh quay lại EU, chính phủ nước này sẽ phải tiếp nhận 4.400 người xin tị nạn mỗi năm hoặc trả cho Brussels gần 76 triệu bảng Anh mỗi năm.
Theo chương trình đoàn kết về tị nạn của EU, mỗi quốc gia thành viên hằng năm phải tiếp nhận người xin tị nạn được chuyển từ các nước chịu áp lực, như các nước Nam Âu, hoặc đóng một khoản tiền cho mỗi trường hợp từ chối tiếp nhận. Nhóm vận động cho biết phần của Anh sẽ là 4.444 người mỗi năm, đủ để lấp đầy 47 khách sạn dành cho người xin tị nạn.
Phó lãnh đạo đảng Cải cách Richard Tice cho rằng cuối cùng chính phủ sẽ phải chuyển hàng trăm triệu bảng tiền thuế của người dân cho Brussels để đổi lấy một lượng lớn người xin tị nạn. Ông nói thêm rằng điều cuối cùng nước Anh cần là thêm các khách sạn cho người xin tị nạn, gây tốn kém hàng tỷ bảng tiền thuế và khiến cộng đồng địa phương lo sợ.