Theo Reuters, chính quyền Mỹ tạm hoãn kế hoạch đưa DeepSeek, CXMT cùng hơn 100 công ty Trung Quốc vào danh sách đen thương mại, trong bối cảnh Washington muốn tránh làm gia tăng căng thẳng với Bắc Kinh.
Hai nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Mỹ đã tạm hoãn việc bổ sung công ty khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo DeepSeek, nhà sản xuất chip nhớ ChangXin Memory Technologies (CXMT) và hơn 100 doanh nghiệp khác của Trung Quốc vào Danh sách Thực thể của Bộ Thương mại Mỹ. Nguồn tin cho biết các doanh nghiệp này đã được một ủy ban liên ngành phê duyệt từ năm ngoái để đưa vào danh sách đen thương mại. Reuters là hãng đầu tiên công bố thông tin này, đồng thời cho biết số lượng công ty chờ bị đưa vào danh sách lớn hơn nhiều so với từng được biết đến trước đó.
 |
| DeepSeek, công ty phát triển ứng dụng trí tuệ nhân tạo cùng tên, là một trong những doanh nghiệp Trung Quốc được Mỹ tạm hoãn đưa vào "danh sách đen" |
DeepSeek từng gây chú ý khi ra mắt mô hình AI chi phí thấp vào tháng 1. Một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ trước đó nói với Reuters rằng công ty này đã hỗ trợ các hoạt động quân sự và tình báo của Trung Quốc, đồng thời bị nghi tìm cách tiếp cận trái phép chip tiên tiến của Mỹ thông qua các công ty bình phong ở Đông Nam Á. Trong khi đó, Anthropic và OpenAI cũng từng cảnh báo về nguy cơ DeepSeek khai thác trái phép năng lực từ các mô hình AI của họ.
Với CXMT, đây là nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu của Trung Quốc và từng bị Bộ Quốc phòng Mỹ dưới thời Tổng thống Joe Biden xếp vào nhóm công ty quân sự Trung Quốc. Bộ Thương mại Mỹ đã xem xét việc đưa doanh nghiệp này vào Danh sách Thực thể từ hơn một năm trước.
Theo quy định, các công ty Mỹ không được phép xuất khẩu hàng hóa, phần mềm hoặc công nghệ cho các doanh nghiệp nằm trong danh sách này nếu không có giấy phép. Tuy nhiên, khả năng được cấp phép thường rất thấp.
Reuters cho biết họ chưa thể liên hệ với DeepSeek và CXMT để lấy ý kiến. Trong khi đó, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ không trả lời trực tiếp câu hỏi vì sao Danh sách Thực thể chưa được cập nhật kể từ năm ngoái.
Trong một tuyên bố, BIS nói cơ quan này sử dụng nhiều công cụ chính sách và thực thi, trong đó có Danh sách Thực thể, để đối phó các tác nhân bị xem là nguy cơ.
Mỹ và Trung Quốc hiện cạnh tranh quyết liệt trong các lĩnh vực công nghệ, thương mại và an ninh quốc gia. Washington tăng cường thuế quan và kiểm soát xuất khẩu, trong khi Bắc Kinh vẫn nắm lợi thế ở một số khoáng sản đất hiếm quan trọng đối với công nghiệp quốc phòng, ô tô và sản xuất chip.
Theo Philip Luck, chuyên gia nghiên cứu chuỗi cung ứng toàn cầu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Mỹ chưa bổ sung thực thể nào vào Danh sách Thực thể kể từ tháng 10 năm ngoái. Đây là quãng thời gian gián đoạn dài nhất trong hơn một thập niên.
Ông Luck ví việc cập nhật Danh sách Thực thể giống như trò chơi "đập chuột", tức phải liên tục hành động để ngăn công nghệ nhạy cảm lọt vào tay đối thủ.
Theo ông, việc chậm bổ sung doanh nghiệp mới có thể khiến công nghệ Mỹ tiếp tục chảy tới các đối thủ và bị sử dụng theo hướng bất lợi cho Washington. Cùng quan điểm, cựu quan chức Bộ Thương mại Mỹ Kevin Kurland cho rằng chính sách thương mại đang lấn át một công cụ an ninh quốc gia quan trọng.
Một nguồn tin cho biết nhiều công ty Trung Quốc từng được lên kế hoạch đưa vào danh sách vì liên quan đến việc cung cấp máy bay không người lái của Nga bị thu hồi tại Ba Lan hồi tháng 9 năm ngoái. Theo người này, việc nêu tên các doanh nghiệp ít được biết đến đặc biệt quan trọng, vì nhà cung cấp Mỹ có thể không nhận diện được bản chất hoạt động của họ.
Một nguồn tin khác nói hàng chục công ty Trung Quốc cũng từng bị xác định là mối đe dọa an ninh quốc gia vì bán các dòng chip Nvidia bị hạn chế cho các trường đại học trong nước, song đến nay vẫn chưa bị bổ sung vào danh sách.
Ngoài ra, các công ty Trung Quốc sản xuất và bán máy bay không người lái, chó robot cho quân đội nước này cũng được xem là mục tiêu tiềm năng. Tuy nhiên, từ cuối năm 2025, Thứ trưởng Thương mại phụ trách Công nghiệp và An ninh Jeffrey Kessler được cho là tìm cách tránh đưa thêm các thực thể Trung Quốc vào danh sách vì lo ngại làm leo thang căng thẳng song phương.
Việc chậm công bố các danh sách mới cũng làm dấy lên lo ngại về năng lực phản ứng của BIS dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ hai. Đầu năm ngoái, cơ quan này cho biết sẽ thay thế quy định thời ông Biden về quản lý khả năng tiếp cận toàn cầu đối với chip AI có nguồn gốc từ Mỹ. Tuy nhiên đến nay, quy định mới vẫn chưa được công bố, trong khi quy định cũ cũng không được thực thi, tạo ra kẽ hở có thể bị lợi dụng.
Theo Reuters, quyết định đưa một thực thể vào danh sách hay không do ủy ban liên ngành gồm đại diện nhiều cơ quan như Bộ Thương mại, Bộ Quốc phòng, Bộ Năng lượng, Bộ Ngoại giao và trong một số trường hợp có cả Bộ Tài chính cùng xem xét. Ít nhất 75 thực thể Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn tiên tiến, thiết bị sản xuất chip và mô hình AI đã được ủy ban xem xét để đưa vào danh sách đen, theo một nguồn tin.
