Trung Quốc - nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Indonesia - cảnh báo khoảng 50 tỷ USD vốn đầu tư vào nền kinh tế này có thể đối mặt rủi ro, trong bối cảnh Jakarta điều chỉnh chính sách theo hướng có thể gây xáo trộn ngành công nghiệp niken quy mô lớn.
Doanh nghiệp Trung Quốc hiện chi phối đáng kể ngành niken Indonesia - lĩnh vực tăng trưởng nhanh trong những năm gần đây nhờ nhu cầu mạnh lên từ ngành thép không gỉ và pin xe điện. Indonesia hiện kiểm soát hơn hai phần ba nguồn cung niken tinh luyện toàn cầu.
Tuy nhiên, phía Trung Quốc bày tỏ lo ngại về các quy định mới được Indonesia ban hành gần đây, trong đó có việc cắt giảm hạn ngạch sản xuất đối với doanh nghiệp khai khoáng và thiết lập cơ chế định giá mới khiến giá quặng niken tăng lên.
Theo một bức thư của Đại sứ quán Trung Quốc gửi Bộ Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Indonesia mà Financial Times tiếp cận được, việc điều chỉnh giá đã khiến chi phí sản xuất đối với dòng niken dùng cho pin xe điện tăng gần 200%, qua đó đe dọa khả năng vận hành của phần lớn các dự án liên quan.
Bức thư đề ngày 21/4 nêu rằng, theo ước tính sơ bộ, các biện pháp này có thể ảnh hưởng tới 30 tỷ USD vốn đầu tư hiện hữu và 20 tỷ USD vốn dự kiến trong tương lai, đồng thời làm giảm khoảng 23 tỷ USD giá trị xuất khẩu sản phẩm niken mỗi năm.
Đại sứ quán Trung Quốc cũng cảnh báo tới 400.000 việc làm trong toàn bộ chuỗi giá trị niken có thể bị tác động.
Phản ứng mạnh từ Bắc Kinh xuất hiện trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto đang vấp phải sự dè dặt ngày càng lớn từ nhà đầu tư nước ngoài liên quan đến các chính sách phúc lợi mang tính dân túy và mức độ can thiệp gia tăng của Nhà nước vào khu vực tư nhân, đặc biệt trong lĩnh vực tài nguyên.
Trong nhiều năm qua, các doanh nghiệp Trung Quốc là lực đẩy quan trọng giúp Indonesia vươn lên vị thế trung tâm của ngành niken toàn cầu, thông qua các khoản đầu tư hàng chục tỷ USD vào khai thác, chế biến, sản xuất pin và cả lắp ráp xe điện.
Số liệu cho thấy, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Trung Quốc đại lục và Hồng Kông (Trung Quốc) vào Indonesia đạt 18,1 tỷ USD trong năm ngoái và thêm 4,9 tỷ USD trong quý 1/2026.
Theo các nguồn tin trong ngành, việc giảm hạn ngạch khai thác cùng cơ chế định giá mới - được Indonesia triển khai nhằm tăng thu ngân sách - đã buộc một số nhà máy chế biến niken do Trung Quốc đầu tư phải cắt giảm sản lượng.
Ngoài ra, một số doanh nghiệp khai khoáng còn đối mặt nguy cơ bị thu hồi đất trong chiến dịch siết quản lý các cáo buộc vi phạm môi trường. Giới phê bình cho rằng chiến dịch này được triển khai thiếu nhất quán và chưa bảo đảm đầy đủ quy trình.
Tháng trước, Tổng thống Prabowo cũng công bố thành lập một cơ quan nhà nước mới để giám sát xuất khẩu than đá, dầu cọ và một số sản phẩm niken, đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ không còn được bán trực tiếp cho khách hàng nước ngoài như trước.
Đại sứ quán Trung Quốc cũng chỉ trích tần suất thay đổi chính sách gần đây của Indonesia, cho rằng điều này làm gia tăng bất định trong môi trường đầu tư.
Theo cơ quan này, Indonesia cần điều chỉnh nhịp độ triển khai chính sách nhằm hạn chế tác động bất lợi tới môi trường đầu tư và thị trường việc làm, qua đó củng cố tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách.
Hiện Chính phủ Indonesia, Bộ Ngoại giao Trung Quốc và Đại sứ quán Trung Quốc tại Jakarta chưa phản hồi đề nghị bình luận liên quan tới nội dung trên.
Trong một bức thư khác gửi Tổng thống Prabowo hồi tháng 5, Phòng Thương mại Trung Quốc tại Indonesia cho biết doanh nghiệp đang phải đối mặt với tình trạng “quy định quá chặt” và việc thực thi pháp luật bị cho là “quá mức”, qua đó làm gián đoạn hoạt động kinh doanh bình thường và bào mòn niềm tin đầu tư dài hạn.
Một quan chức thuộc doanh nghiệp Trung Quốc đang hoạt động tại Indonesia cho biết các nhà đầu tư cảm thấy bị đối xử thiếu công bằng, nhất là khi quy mô vốn bỏ ra rất lớn. Theo người này, nhiều kế hoạch đầu tư mới trong ngắn hạn có thể sẽ bị trì hoãn do mức độ bất ổn gia tăng.
Bộ trưởng Năng lượng Bahlil Lahadalia nói với các phóng viên rằng chính phủ đã nhận được phản hồi từ các công ty tại cuộc họp. Ông nói rằng trong khi các doanh nghiệp nên “tồn tại”, Indonesia “cũng nên kiếm được thu nhập”.
Bộ trưởng Năng lượng Indonesia Bahlil Lahadalia cho biết Chính phủ đã tiếp nhận phản hồi từ doanh nghiệp tại các cuộc họp gần đây. Theo ông, trong khi doanh nghiệp cần duy trì hoạt động hiệu quả, Indonesia cũng cần bảo đảm nguồn thu cho nền kinh tế.
Trong phản hồi riêng gửi Phòng Thương mại Trung Quốc tháng trước, Bộ trưởng Tài chính Purbaya Yudhi Sadewa cáo buộc một số doanh nghiệp Trung Quốc có liên quan tới các hoạt động bất hợp pháp, dù không nêu chi tiết.
Ông nhấn mạnh Chính phủ Indonesia sẽ không can thiệp vào hoạt động kinh doanh nếu doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, nhưng sẽ có biện pháp xử lý trong trường hợp phát hiện vi phạm.
