Cuộc đàm phán Mỹ-Iran đột ngột bị hủy

Thụy Sĩ xác nhận các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran về một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột ở Trung Đông đã bị hủy, sau khi Phó Tổng thống Mỹ James David Vance hủy kế hoạch tới Geneva. Diễn biến này làm gia tăng nghi ngại về khả năng các bên đạt được một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài, trong bối cảnh lệnh ngừng bắn hiện nay vẫn được đánh giá là mong manh.

“Việc thu xếp hậu cần cho các cuộc đàm phán này chưa bao giờ đơn giản hoặc có thể dự đoán trước”, người phát ngôn Nhà Trắng cho biết trong tuyên bố tối 18/6 (giờ địa phương), đồng thời nhấn mạnh ông Vance và phái đoàn Mỹ sẵn sàng khởi hành ngay khi kế hoạch được hoàn tất.

Theo Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ, các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock sẽ không được tổ chức. Cơ quan này không cung cấp thêm chi tiết.

Phía Iran chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức. Trước đó, Tehran tuyên bố sẵn sàng bắt đầu các cuộc đàm phán kỹ thuật sau khi thỏa thuận 14 điểm được công bố hôm 18/6, theo đó gia hạn lệnh ngừng bắn thêm ít nhất 60 ngày.

Cuộc đàm phán dự kiến diễn ra ngày 19/6 giữa Mỹ và iran đã bị huỷ bỏ ngay phút chót

Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim trước đó dẫn nguồn cho biết các nhà đàm phán Iran muốn thấy những dấu hiệu cho thấy Mỹ thực thi thỏa thuận tạm thời trước khi tiếp tục tiến trình. Hiện cũng chưa có xác nhận về việc phái đoàn Iran sẽ tới Geneva.

Các quan chức Mỹ từng cho biết Washington dự kiến tổ chức lễ ký chính thức thỏa thuận Mỹ-Iran tại Thụy Sĩ. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Iran bày tỏ hoài nghi về kế hoạch này, cho rằng việc đó không cần thiết sau khi lãnh đạo hai nước đã ký kết văn kiện.

Chi phí gia tăng của cuộc chiến tiếp tục thu hút sự chú ý. Theo Wall Street Journal, Bộ Quốc phòng Mỹ đã thông báo với các nghị sĩ rằng cơ quan này cần 80 tỷ USD để trang trải chi phí liên quan đến chiến dịch, cùng một số khoản chi khác.

Khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch gần bốn tháng trước, ông Trump nói mục tiêu là phá hủy năng lực hạt nhân của Iran, bảo đảm Tehran không thể phát triển vũ khí hạt nhân.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng tìm cách chấm dứt khả năng Iran tấn công các nước láng giềng, ngăn Tehran hỗ trợ các lực lượng chống Israel trong khu vực, đồng thời tạo điều kiện để người dân Iran thay đổi chính quyền thần quyền hiện nay.

Tuy nhiên, chưa mục tiêu nào trong số đó được đáp ứng đầy đủ khi ông Trump ký thỏa thuận. Trong văn kiện, Iran tái khẳng định lập trường lâu nay rằng nước này không sở hữu và không phát triển vũ khí hạt nhân, quan điểm từng bị nhiều đời tổng thống Mỹ nghi ngờ.

Iran cũng đồng ý “pha loãng” tại chỗ kho dự trữ uranium làm giàu ở cấp độ cao và tiếp tục cho phép thanh sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) với tư cách thành viên Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

Cam kết này không đáp ứng mong muốn của ông Trump về việc đưa toàn bộ vật liệu hạt nhân liên quan ra khỏi Iran. Dù vậy, các quan chức Mỹ cho rằng các cuộc đàm phán tiếp theo vẫn có thể dẫn tới một thỏa thuận chặt chẽ hơn về chương trình hạt nhân của Tehran.

Washington đặt mục tiêu đạt được một văn kiện được đánh giá là mạnh hơn thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Iran, Mỹ và các cường quốc khác, vốn bị ông Trump rút khỏi trong nhiệm kỳ đầu tiên.

Dù vậy, giới phê bình cho rằng Iran hiện ở vị thế mạnh hơn, sau khi chống chịu được cuộc tấn công của một siêu cường, chứng minh khả năng kiểm soát eo biển Hormuz và giành được những miễn trừ quan trọng đối với các lệnh trừng phạt tài chính.

Iran cho biết vẫn sẽ duy trì quyền kiểm soát Hormuz với sự phối hợp của Oman, quốc gia nằm bên kia tuyến hàng hải chiến lược này, đồng thời dự định thu phí dịch vụ đối với tàu thuyền. Nội dung này chưa được xác nhận trong khuôn khổ đàm phán 60 ngày.

Giá dầu giảm trong ngày 19/6, khi triển vọng nguồn cung được cải thiện sau khi các tàu chở dầu bắt đầu di chuyển trở lại qua eo biển Hormuz, tuyến đường từng vận chuyển gần 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới trước chiến tranh.

Tại Lebanon, nơi hơn một triệu người phải rời bỏ nhà cửa do giao tranh, các cuộc tấn công mới của Israel trong ngày 19/6 khiến ít nhất 15 người thiệt mạng, theo hãng thông tấn nhà nước NNA. Israel cho biết các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu của Hezbollah. Diễn biến này tiếp tục làm dấy lên nghi ngờ về mức độ ông Trump sẵn sàng gây sức ép để buộc đồng minh thời chiến ngừng chiến dịch quân sự mà Washington hiện tuyên bố muốn chấm dứt.

Thỏa thuận kêu gọi “chấm dứt vĩnh viễn” chiến tranh tại Lebanon. Tuy nhiên, Israel cho biết chưa có ý định rút quân, đồng thời thể hiện một khu vực chiếm đóng mở rộng trên bản đồ mới.

Ông Trump đã công khai chỉ trích các hoạt động của Israel ở Lebanon, tạo ra một trong những rạn nứt đáng chú ý nhất trong quan hệ hai nước trong nhiều thập kỷ.