Mỹ và Iran đạt “tiến bộ đáng khích lệ” trong vòng đàm phán đầu tiên

Các nhà trung gian Pakistan và Qatar cho biết, Mỹ và Iran đã đạt được “tiến bộ đáng khích lệ” tại vòng đàm phán đầu tiên nhằm hướng tới một thỏa thuận hòa bình cuối cùng, dù bất đồng liên quan vấn đề Liban và an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz vẫn còn hiện hữu. Theo các nhà trung gian, tại cuộc đàm phán diễn ra ở khu nghỉ dưỡng Buergenstock, Thụy Sĩ, hai bên nhất trí về lộ trình 60 ngày nhằm tiến tới một thỏa thuận lâu dài, qua đó chấm dứt xung đột.

Hai bên cũng thống nhất cơ chế nhằm chấm dứt giao tranh tại Liban giữa Israel, đồng minh của Mỹ, và lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn; đồng thời thiết lập kênh liên lạc để góp phần bảo đảm an toàn cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng của thế giới.

Phó Tổng thống Mỹ James David Vance - trưởng đoàn đàm phán Mỹ (phải), cùng Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (trái) - đại diện cho các bên trung gian hoà giải tại hội nghị đàm phán hoà bình Mỹ - Iran diễn ra tại Thụy Sĩ

Cuộc họp ngày 21/6 diễn ra sau khi hai bên ký thỏa thuận tạm thời hồi tuần trước và kéo dài đến rạng sáng 22/6. Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh Tehran một lần nữa đóng cửa tuyến đường thủy chiến lược, còn Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo có thể nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran.

Trên mạng xã hội, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết các cuộc thảo luận diễn ra trong bầu không khí tích cực, mang tính xây dựng và đạt những tiến triển đáng khích lệ; đồng thời khẳng định vòng đàm phán đầu tiên đã kết thúc thành công.

Phó Tổng thống Mỹ James David Vance, người dẫn đầu phái đoàn Washington, nói với báo giới rằng Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu “lật sang một trang mới” trong quan hệ với người dân Iran. Ông Vance cũng cho biết các bên đạt tiến triển trong nỗ lực chấm dứt xung đột tại Liban, song thừa nhận tiến trình này “luôn khá phức tạp”.

Theo hãng thông tấn ISNA, nhóm đàm phán chính của Iran, trong đó có trưởng phái đoàn Mohammad Baqer Qalibaf, đã rời Thụy Sĩ về Tehran. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận kỹ thuật dự kiến tiếp tục trong những ngày còn lại của tuần.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết Tehran đã đạt được các miễn trừ đối với xuất khẩu dầu và hóa dầu, việc giải phóng một phần tài sản bị đóng băng, cũng như khởi động kế hoạch tái thiết và phát triển Iran.

Giá dầu từng tăng mạnh sau khi Tehran phong tỏa eo biển Hormuz, kéo theo việc Mỹ siết chặt hoạt động tại các cảng của Iran. Tuy nhiên, sau thỏa thuận tạm thời, giá dầu giảm về mức thấp nhất kể từ trước thời điểm xung đột bùng phát ngày 28/2, khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran.

Sau tuyên bố chung ngày 22/6, giá dầu thế giới tiếp tục giảm trong bối cảnh lo ngại thiếu hụt nguồn cung trên thị trường toàn cầu dịu bớt; dầu thô Brent chuẩn quốc tế được giao dịch dưới mức 80 USD/thùng.

Trước khi đàm phán chính thức bắt đầu, Fox News dẫn lời Tổng thống Trump cảnh báo các quan chức Iran rằng nước này sẽ đối mặt hậu quả nghiêm trọng nếu tiếp tục tìm cách đóng cửa eo biển Hormuz. Theo Fox News, ông Trump cũng nhắc lại khả năng Mỹ tiếp quản tuyến đường thủy này và áp dụng cơ chế thu phí riêng. Hãng thông tấn Tasnim của nhà nước Iran dẫn một nguồn tin am hiểu cho biết, sau khi những phát biểu trên được công khai, phái đoàn Iran từ chối trở lại phòng họp, dù các thông điệp vẫn được trao đổi thông qua trung gian.

Theo nguồn tin của Tasnim, Iran cho rằng việc khởi động đàm phán về vấn đề hạt nhân đòi hỏi phải hoàn tất các nội dung khác trong bản ghi nhớ chung mà hai bên Mỹ và Iran đã ký trước đó, trong đó có giải phóng tài sản bị phong tỏa và các miễn trừ của Mỹ đối với xuất khẩu dầu của Iran.

Thỏa thuận tạm thời kêu gọi mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt mọi hành động thù địch, trong đó có giao tranh tại Liban, nơi bạo lực vẫn tiếp diễn sau khi lệnh ngừng bắn được tuyên bố hôm 20/6.

Cáo buộc Mỹ không thực hiện cam kết ngừng giao tranh tại Liban, Iran cuối tuần qua tuyên bố tiếp tục chặn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Dữ liệu của công ty phân tích Kpler cho thấy chỉ có 5 tàu đi qua eo biển trong ngày 21/6, giảm mạnh so với 26 tàu được ghi nhận một ngày trước đó. Số liệu này có thể chưa phản ánh đầy đủ các tàu tắt thiết bị phát tín hiệu khi di chuyển trong vùng Vịnh.

Tại Liban, bạo lực giữa Hezbollah và Israel giảm từ cuối ngày 21/6. Các nguồn tin an ninh Liban cho biết cuộc không kích gần nhất của Israel diễn ra tối cùng ngày; khoảng lặng sau đó là dài nhất kể từ khi Hezbollah nổ súng ủng hộ Iran ngày 2/3, dù tiếng máy bay không người lái của Israel vẫn được ghi nhận trên bầu trời Beirut.

Phản ánh xu hướng hạ nhiệt căng thẳng, quân đội Israel đã dỡ bỏ các hạn chế an ninh tại 8 cộng đồng gần biên giới Liban từ 6 giờ sáng 22/6 (giờ địa phương).

Theo thông báo của Phủ Tổng thống Liban, Tổng thống Joseph Aoun đã điện đàm với Phó Tổng thống Mỹ James David Vance và đặc phái viên Nhà Trắng Jared Kushner, trao đổi về các nỗ lực duy trì lệnh ngừng bắn và ngăn chặn nguy cơ leo thang quân sự của lực lượng Israel.

Trong khi đó, Tổng thống Israel Isaac Herzog khẳng định Israel không phản đối việc chấm dứt xung đột với Iran bằng con đường ngoại giao. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh mọi thỏa thuận cần bảo đảm Tehran không sử dụng nguồn lực thu được cho mục đích quân sự hoặc hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.