Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ cho phép Iran tiếp cận 6 tỷ USD tiền bán dầu đang bị giữ tại Qatar để mua hàng hóa nhân đạo và các mặt hàng không thuộc diện trừng phạt từ Mỹ, theo một thỏa thuận tạm thời giữa Tehran và Washington.
 |
| Chính quyền Washington mở đường cho Tehran tiếp cận 6 tỷ USD tiền bán dầu, vốn đã bị phong toả trước thời điểm chiến sự bùng nổ vào tháng 2 năm 2026 |
Động thái trên là một phần trong gói nhượng bộ tài chính trị giá hàng tỷ USD mà Nhà Trắng đưa ra nhằm bảo đảm Iran thực thi bản ghi nhớ ký với Mỹ hôm thứ Tư (18/6), đồng thời duy trì tiến trình đàm phán hạt nhân.
Khoản tiền này sẽ được giải ngân theo từng giai đoạn trong thời gian ngừng bắn gia hạn 60 ngày được quy định trong thỏa thuận, tùy thuộc vào việc mở lại eo biển Hormuz và tiến triển của các cuộc đàm phán hướng tới một giải pháp cuối cùng.
Một nhà ngoại giao được thông báo về thỏa thuận cho biết khoản tiền này chỉ được sử dụng để mua các sản phẩm của Mỹ.
Khi được liên hệ, Nhà Trắng không bình luận về các chi tiết cụ thể trong bản tin của Financial Times. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ cho biết Washington sẽ giải phóng một số tài sản bị đóng băng trong giai đoạn đàm phán cuối cùng, với điều kiện Iran thể hiện “hành vi tích cực”, chẳng hạn như giao nộp uranium làm giàu.
Chính quyền Trump cũng sẽ cấp miễn trừ, cho phép Iran xuất khẩu dầu trong thời hạn 60 ngày. Hôm thứ Năm, Washington tuyên bố đã dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
Ước tính, hàng chục tỷ USD tiền bán dầu của Iran đang bị phong tỏa tại các ngân hàng trung ương ở nước ngoài do các lệnh trừng phạt của Mỹ, trong đó có Ấn Độ, Iraq, Trung Quốc và Nhật Bản.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin Tehran dự kiến 12 tỷ USD sẽ được giải phóng trong giai đoạn chuyển tiếp kéo dài 60 ngày.
Khoản 6 tỷ USD bán dầu kể trên đã được giữ tại Hàn Quốc, nhưng đã được chuyển tới một tài khoản ở Doha sau khi chính quyền Tổng thống Joe Biden đạt thỏa thuận trao đổi tù nhân với Tehran vào tháng 9/2023. Thời điểm đó, thỏa thuận được xem là biện pháp xây dựng lòng tin, với kỳ vọng của Washington rằng Tehran sẽ kiềm chế chương trình làm giàu uranium. Thỏa thuận đạt được sau khi các cuộc đàm phán hạt nhân giữa chính quyền Biden và Iran đổ vỡ một năm trước đó.
Tuy nhiên, hy vọng về một bước tiến rộng hơn đã bị đảo lộn sau cuộc tấn công của lực lượng Hamas nhằm vào Israel ngày 7/10/2023, kéo theo làn sóng xung đột trong khu vực và làm gia tăng căng thẳng giữa Iran với phương Tây. Điều đó đồng nghĩa Tehran không thể tiếp cận nguồn tiền này.
“Ông Trump đã kế thừa một thỏa thuận tồi của người tiền nhiệm Joe Biden, giới hạn việc mua bán ở các mặt hàng nhân đạo không bị trừng phạt và bảo đảm số tiền đó được dùng cho sản phẩm của Mỹ, tạo ra một tình huống đôi bên cùng có lợi”, một nhà ngoại giao nói. “Người Iran nhận được hàng hóa nhân đạo cho người dân, còn tiền của Iran được sử dụng để hỗ trợ nông dân Mỹ”.
Bảo vệ thỏa thuận tạm thời, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 18/6 cho biết chính quyền của ông sẽ giải phóng các khoản tiền bị phong tỏa của Iran và dỡ bỏ trừng phạt “ngay khi họ cư xử đúng mực”. “Chúng tôi đã giữ tiền của họ, đó là tiền của họ”, ông Trump nói. “Nếu chúng tôi không trả lại, sẽ không còn ai đầu tư vào đồng USD nữa”.
Theo thỏa thuận, Mỹ sẽ “chấm dứt tất cả các loại lệnh trừng phạt đối với” Cộng hòa Hồi giáo Iran, bao gồm cả các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, “theo một lộ trình đã được thống nhất trong khuôn khổ thỏa thuận cuối cùng”. Iran và Mỹ cũng cam kết “giải quyết việc xử lý” kho uranium làm giàu của Tehran “theo một cơ chế sẽ được hai bên cùng thống nhất”. Theo thỏa thuận, ở mức tối thiểu, Iran sẽ pha loãng kho dự trữ này “tại chỗ” dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Iran hiện có hơn 9.000 kg vật liệu nói trên, trong đó có 440 kg ở mức gần cấp độ vũ khí - lượng mà trước đó ông Trump từng yêu cầu Tehran giao nộp cho Mỹ.
Thỏa thuận đã vấp phải phản ứng gay gắt từ một số nghị sĩ Cộng hòa và những người chỉ trích ông Trump tại Mỹ. Họ cho rằng Washington nhượng bộ quá nhiều trước Tehran, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ tìm cách hạ giá dầu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến đường từng vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới - đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ.
Trước đó, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã chính thức phê chuẩn thỏa thuận tạm thời đạt được giữa Iran và Mỹ, trong phản ứng chính thức đầu tiên của ông đối với bản ghi nhớ này. Ông Khamenei cho biết, quyết định phê chuẩn thỏa thuận dựa trên những bảo đảm từ Tổng thống Masoud Pezeshkian, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, rằng thỏa thuận sẽ “bảo vệ quyền lợi của dân tộc Iran và mặt trận kháng chiến” trong khu vực.
Nhà lãnh đạo tối cao Iran cũng nhấn mạnh, việc nước này chấp nhận thỏa thuận không nên được hiểu là sự nhượng bộ trước sức ép của Mỹ. Theo ông, các cuộc đàm phán trong tương lai không đồng nghĩa với việc “chấp nhận quan điểm của kẻ thù”.
