Bài III: Hệ thống đường sắt cao tốc ICE - biểu tượng của nước Đức

Đức là một trong những quốc gia tiên phong trong việc phát triển mạng lưới đường sắt cao tốc trên thế giới với thương hiệu nổi tiếng InterCity Express – Tàu tốc hành liên thành phố (ICE). Hệ thống ICE chính thức đi vào hoạt động năm 1991, với mục tiêu cải thiện vận tải đường dài và kết nối giữa các trung tâm kinh tế lớn của Đức. Bên cạnh đó, hệ thống này không chỉ phục vụ các điểm đến trong nước mà còn mở rộng sang các quốc gia lân cận, bao gồm Áo, Pháp, Bỉ, Thụy Sĩ và Hà Lan trong các dịch vụ xuyên biên giới.

Đoàn tàu ICE 3 của Đức (Ảnh: Wikipedia).

Hệ thống ICE hướng đến đối tượng là các doanh nhân và người di chuyển đường dài, đồng thời được Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Đức (DB) quảng bá như một giải pháp thay thế cho các chuyến bay với cùng điểm đến. Tuy nhiên, khác với các hệ thống TGV của Pháp hay Shinkansen của Nhật Bản, phương tiện, đường ray và hoạt động của ICE không được thiết kế đồng bộ ngay từ đầu. Thay vào đó, hệ thống ICE đã được tích hợp vào mạng lưới đường sắt hiện có lúc bấy giờ của Đức. Một hệ quả của điều này là tàu ICE 3 chỉ có thể đạt vận tốc 300 km/h trên một số đoạn đường nhất định, và chưa thể đạt tốc độ tối đa 330 km/h trên các tuyến đường sắt ở Đức (mặc dù tốc độ 320 km/h đã được ICE 3 đạt được tại Pháp).

Mạng lưới này có sáu tuyến chính chạy theo trục Bắc-Nam và ba tuyến theo trục Đông-Tây. Tuyến đường được ICE sử dụng nhiều nhất là tuyến Mannheim–Frankfurt, do nhiều tuyến ICE hội tụ tại khu vực này. Khi tính cả lưu lượng giao thông bao gồm tàu hàng, tàu địa phương và tàu khách đường dài, tuyến bận rộn nhất là Munich-Augsburg với khoảng 300 chuyến tàu mỗi ngày.

Bản đồ hệ thống đường sắt tốc độ cao của Đức (màu hồng: tốc độ tối đa 300km/h; màu cam: tốc độ tối đa 250km/h; màu vàng: tốc độ tối đa 200km/h; màu xanh: tốc độ dưới 200km/h) (Ảnh: Wikipedia).

Cơ chế thu hút đầu tư cho hệ thống ICE

Là một trong những dự án hạ tầng quan trọng và tốn kém bậc nhất tại châu Âu, việc đầu tư cho hệ thống ĐSCT này đòi hỏi nhiều nguồn lực tài chính từ cả Chính phủ Đức và khu vực tư nhân.

Đầu tư từ Chính phủ Đức: Chính phủ Đức đã và đang đóng vai trò quan trọng trong việc tài trợ cho sự phát triển và mở rộng mạng lưới ICE. Hàng năm, nhà nước đầu tư hàng tỷ Euro vào việc xây dựng mới, bảo trì, và nâng cấp hệ thống. Theo DB, tập đoàn này nhận được khoảng 8,5 tỷ Euro từ ngân sách Chính phủ trong giai đoạn từ 2019 đến 2023, cho các dự án cơ sở hạ tầng, trong đó có một phần quan trọng dành cho đường sắt cao tốc ICE. Năm 2020, Đức đã công bố kế hoạch đầu tư 86 tỷ Euro cho cơ sở hạ tầng đường sắt trong giai đoạn 10 năm tới (2020-2030), với phần lớn trong số đó dành cho nâng cấp và bảo trì các tuyến ĐSCT.

Mô hình hợp tác công - tư (PPP): Để giảm gánh nặng tài chính cho Chính phủ, Đức đã áp dụng mô hình hợp tác công - tư (PPP). Một ví dụ điển hình là dự án mở rộng tuyến ĐSCT từ Munich đến Stuttgart, với tổng chi phí lên đến 10 tỷ Euro, trong đó các doanh nghiệp tư nhân đã đầu tư khoảng 40% tổng vốn, giúp giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

Vay vốn từ ngân hàng phát triển: Để tài trợ cho các dự án đường sắt cao tốc, Đức đã nhận được các khoản vay ưu đãi từ Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW) và Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB). Những khoản vay này thường có lãi suất thấp và thời gian hoàn trả dài, giúp Chính phủ Đức và DB duy trì khả năng tài chính cho các dự án lớn. Ví dụ, năm 2019, EIB đã cung cấp khoản vay 450 triệu Euro cho dự án nâng cấp và mở rộng tuyến ICE giữa Karlsruhe và Basel, một trong những hành lang giao thông quan trọng tại châu Âu.

Bên cạnh đó, với xu hướng số hóa và ứng dụng công nghệ, DB đã đầu tư mạnh vào các giải pháp công nghệ tiên tiến cho hệ thống ICE. Các hệ thống quản lý giao thông thông minh, theo dõi thời gian thực và hệ thống bán vé tự động là những phần không thể thiếu trong quá trình vận hành hệ thống này. Chi phí dành cho phát triển hạ tầng công nghệ và chuyển đổi số cũng chiếm một phần đáng kể trong ngân sách vận hành, với dự toán đầu tư cho các dự án số hóa lên đến 1 tỷ Euro trong vòng 5 năm (2021-2025).

Bên trong cabin Hạng nhất của tàu ICE 3 (Ảnh: Wikipedia).

Kinh tế - xã hội Đức hưởng lợi từ hệ thống ICE

Kể từ khi được đưa vào vận hành chính thức, hệ thống ICE không chỉ đóng vai trò quan trọng trong kết nối giữa các thành phố lớn mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tại các khu vực dọc theo tuyến đường sắt.

Tăng cường kết nối giữa các khu vực và nâng cao giá trị bất động sản: Hệ thống ĐSCT đã thay đổi cách kết nối giữa các thành phố lớn và vùng nông thôn. Các khu vực trước đây bị cách ly do khoảng cách xa với các trung tâm kinh tế nay được kết nối dễ dàng hơn, thu hút đầu tư và nhân lực chất lượng cao đến các khu vực này. Những khu vực gần các trạm ICE thường chứng kiến sự tăng trưởng đáng kể về giá trị bất động sản và cơ sở hạ tầng thương mại.

Ví dụ, thành phố Kassel, được biết đến với vị trí địa lý chiến lược tại trung tâm Đức, từng là một thành phố không nổi bật về kinh tế. Tuy nhiên, từ khi ICE mở rộng tuyến đến Kassel-Wilhelmshöhe, giá bất động sản tại đây đã tăng trung bình 10-20% mỗi năm trong vòng 5 năm đầu tiên sau khi trạm ICE hoạt động, theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Bất động sản Đức (IVD). Nền kinh tế khu vực cũng tăng trưởng mạnh, với nhiều doanh nghiệp chọn đặt trụ sở hoặc văn phòng chi nhánh tại đây do khả năng kết nối nhanh chóng với các trung tâm lớn như Frankfurt, Hamburg và Berlin.

Phát triển khu vực dịch vụ và du lịch: Hệ thống ICE giúp kết nối nhanh chóng giữa các điểm du lịch, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển ngành du lịch và dịch vụ. Điều này đặc biệt quan trọng ở các thành phố nhỏ và khu vực nông thôn có tiềm năng du lịch nhưng trước đây gặp khó khăn trong việc thu hút du khách do hạ tầng giao thông hạn chế. Ví dụ, tuyến ICE nối thành phố Munich với Nuremberg đã giúp Nuremberg - một thành phố nổi tiếng với di sản văn hóa phong phú thu hút hơn 2 triệu khách du lịch mỗi năm, tăng 15% so với trước khi tuyến ICE đi vào hoạt động, theo Hiệp hội Du lịch Đức (DTV). Cùng với đó, các ngành dịch vụ như khách sạn, nhà hàng, và thương mại bán lẻ cũng phát triển mạnh mẽ, tạo ra hàng ngàn việc làm mới cho người dân địa phương.

Đẩy mạnh đầu tư vào cơ sở hạ tầng thương mại và công nghiệp: Ngoài du lịch và dịch vụ, sự phát triển của ĐSCT còn thúc đẩy đầu tư vào các khu công nghiệp và thương mại ở các khu vực dọc tuyến ICE. Các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực logistics và sản xuất, có xu hướng mở rộng hoạt động tại các khu vực gần các ga tàu ICE để tận dụng lợi thế về khả năng vận chuyển nhanh chóng.

Cụ thể, thành phố Leipzig, nơi có trạm ICE trung tâm và nằm gần các tuyến giao thông quan trọng, đã trở thành một trong những trung tâm logistics lớn nhất ở Đức. Tập đoàn thương mại điện tử Amazon đã xây dựng trung tâm phân phối lớn nhất của mình tại Leipzig, tạo ra hơn 5.000 việc làm trực tiếp. Ngoài ra, thành phố còn thu hút nhiều công ty sản xuất, giúp nâng mức thu nhập bình quân đầu người tăng 3,5% từ 2015 đến 2020, theo thống kê từ Phòng Phát triển Kinh tế Leipzig.

Một đoàn tàu ICE thuộc Công ty Đường sắt Hà Lan (NS) tại ga tàu Nam Brussels (Ảnh: Wikipedia).

Tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động di chuyển và tăng năng suất lao động: Một trong những tác động đáng kể của hệ thống ICE đối với kinh tế địa phương là tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động di chuyển giữa các khu vực một cách nhanh chóng và tiện lợi. Điều này giúp cân bằng phân bổ nguồn lao động giữa các trung tâm kinh tế lớn và các khu vực lân cận, giảm áp lực lên thị trường lao động của các thành phố lớn và đồng thời giúp tăng cường phát triển kinh tế khu vực.

Điển hình là tuyến ICE nối Berlin với Hamburg, với thời gian di chuyển chỉ khoảng 1 giờ 45 phút, đã giúp nhiều người lao động có thể sinh sống tại một thành phố và làm việc tại thành phố khác. Theo khảo sát từ Công ty Vận tải Berlin (BVG), khoảng 20% người lao động tại Berlin thường xuyên sử dụng ICE để di chuyển đến các thành phố lân cận, và điều này đã giúp tăng năng suất lao động lên tới 2-3% nhờ giảm thời gian và chi phí di chuyển.

Nhìn chung, hệ thống ĐSCT của Đức không chỉ mang lại lợi ích cho nền kinh tế quốc gia, mà còn có tác động sâu rộng đối với phát triển kinh tế địa phương. Với việc tăng cường kết nối giữa các thành phố lớn và khu vực nông thôn, hệ thống này đã tạo ra cơ hội đầu tư, tăng trưởng bất động sản, phát triển du lịch, và cải thiện thị trường lao động. Những tác động này cho thấy vai trò không thể thiếu của ICE trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của Đức trên cả khía cạnh quốc gia và khu vực.