Châu Âu đang đẩy mạnh sự hiện diện tại Đông Nam Á, thể hiện qua loạt động thái mới: Từ khoản đầu tư 150 triệu euro của tập đoàn phần mềm Đức SAP vào trung tâm kỹ thuật tại Việt Nam, đến việc Anh gỡ bỏ rào cản đối với dược phẩm xuất khẩu sang Việt Nam, cùng thỏa thuận thương mại mang tính bước ngoặt giữa Liên minh châu Âu (EU) và Indonesia.
 |
| Thuế quan leo thang, châu Âu tìm kiếm cơ hội tại Việt Nam và Indonesia |
Xu hướng này được thúc đẩy bởi bối cảnh địa chính trị căng thẳng, và gói thuế mới công bố ngày 7/8 của Tổng thống Mỹ Donald Trump – áp mức thuế đồng loạt 15% lên phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ EU, bên cạnh các loại thuế cao vốn đã áp dụng với thép và ô tô. Chính sách mới này khiến việc tiếp cận thị trường Mỹ trở nên tốn kém và khó dự đoán hơn đối với các doanh nghiệp châu Âu.
Theo ông Ian Betts - Chủ tịch Phòng Thương mại Anh tại Indonesia, các nền kinh tế như Việt Nam và Indonesia đang được xem là “điểm tựa chiến lược” giúp giảm phụ thuộc vào những thị trường phương Tây truyền thống, nhờ sở hữu lực lượng tiêu dùng năng động, tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng và môi trường pháp lý cải thiện.
Bên cạnh đó, ông Stephen Olson - Nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á ISEAS–Yusof Ishak - cũng nhận định: “EU rõ ràng đang tìm cách đa dạng hóa quan hệ thương mại khỏi Mỹ, và ASEAN là tâm điểm trong chiến lược này”.
Theo đó, thỏa thuận Đối tác Kinh tế Toàn diện Indonesia – EU (CEPA) cùng các hiệp định chuyên ngành, như thỏa thuận dược phẩm Anh – Việt Nam, là những minh chứng cho bước dịch chuyển chiến lược này.
Khảo sát của Allianz Trade trước và sau khi Mỹ áp thuế đối ứng hôm 2/4 cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp châu Âu quan tâm tới thị trường Nam Á và Đông Nam Á đã tăng gấp đôi, từ 7% lên 14%. Các nhà phân tích của Allianz cho rằng cuộc chiến thương mại đang tạo ra xu hướng “friendshoring” (dịch chuyển sản xuất tới những quốc gia có quan hệ thân thiện).
Khu vực châu Á – Thái Bình Dương hiện cũng trở thành lựa chọn ưu tiên của các công ty Đức đang cân nhắc rời bỏ chuỗi cung ứng gắn với Bắc Mỹ, với tỷ lệ lựa chọn tăng mạnh từ 28% lên 43%.
Tại lễ khai trương trung tâm SAP Labs ở TP. Hồ Chí Minh ngày 7/8 vừa qua, ông Thomas Saueressig – thành viên Ban điều hành SAP - cho biết, ngày càng nhiều doanh nghiệp sản xuất và công nghiệp mở rộng sang nước ta, tạo cơ hội thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn giữa Việt Nam và châu Âu.
Theo kế hoạch, SAP sẽ đầu tư hơn 150 triệu euro trong 5 năm tới để phát triển trung tâm này – cơ sở kỹ thuật thứ hai của hãng tại Đông Nam Á, sau Singapore (2022).
Ngoài Việt Nam, Indonesia và Singapore là những nước cũng đã ký hiệp định thương mại tự do (FTA) với EU. Ngoài ra, khối này cũng đang đẩy nhanh đàm phán thương mại với Philippines (dự kiến vòng tiếp theo diễn ra vào tháng 10/2025), Malaysia và Thái Lan.
Ông Edison Bako - Giám đốc điều hành EuroCham Indonesia - tin rằng, sau khi CEPA Indonesia – EU được ký kết, tiến trình đạt thỏa thuận với các nước ASEAN khác sẽ thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, ông Olson lưu ý, những khác biệt về quan điểm trong các vấn đề xã hội và biến đổi khí hậu, vốn đang được EU lồng ghép ngày càng nhiều vào chính sách thương mại, sẽ là những thách thức không nhỏ.
Thỏa thuận dược phẩm giữa Anh và Việt Nam, được công bố cùng ngày với CEPA Indonesia – EU, được giới quan sát đánh giá là minh chứng cho vai trò trung tâm của Việt Nam trong chiến lược tiếp cận châu Á của Liên minh châu Âu.
Bà Rachel Finlay - Chuyên gia phân tích y tế tại BMI (thuộc Fitch Solutions) - cho rằng, thỏa thuận này sẽ giúp Anh đa dạng hóa đối tác thương mại, nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động toàn cầu, và mở ra cơ hội tăng trưởng tại các thị trường mới nổi ở châu Á.
Theo đó, các rào cản phi thuế quan đối với dược phẩm của Anh sẽ được gỡ bỏ, đồng thời tiêu chuẩn của Cơ quan Quản lý Dược phẩm và Sản phẩm Y tế Anh (MHRA) cũng sẽ được công nhận rộng rãi – một bước đi có thể tạo tiền lệ cho các thị trường ASEAN khác.
Bà Sakshi Sikka - Phó Giám đốc mảng dược phẩm tại BMI - nhận định, hợp tác này có thể mở rộng sang các lĩnh vực khác như tài chính và năng lượng sạch.
Ông Clarence Hoe - Giám đốc điều hành phụ trách khu vực châu Mỹ và châu Âu của Enterprise Singapore - cũng cho biết, ngày càng nhiều doanh nghiệp châu Âu quan tâm đến các dự án năng lượng tái tạo ở Đông Nam Á, nhờ tiềm năng lớn và chính sách khuyến khích chuyển đổi năng lượng của các chính phủ tại đây.
