FDI vào nhiều, Việt Nam giữ lại bao nhiêu giá trị?

Việt Nam đang có một nền tảng tăng trưởng đáng kể từ sản xuất, tiêu dùng, đầu tư và FDI. Nhưng khi lợi thế về hạ tầng và dòng vốn đã được hình thành, câu hỏi khó hơn xuất hiện: Việt Nam giữ lại được bao nhiêu giá trị từ những dòng vốn đang đổ vào nền kinh tế?

Đây là điểm được ông Shantanu Chakraborty - Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, nhấn mạnh trong cuộc trao đổi với MarketTimes. Theo ông, Việt Nam cần dịch chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào các yếu tố đầu vào sang tăng trưởng dựa trên năng suất, đồng thời nâng giá trị gia tăng trong nước của khu vực FDI.

Ông Shantanu Chakraborty - Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á - Ảnh: VGP/Quang Thương.

Nhận định này xuất hiện trong bối cảnh ADB vừa nâng dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam năm 2026 lên 7,8%, từ mức 7,2% trong dự báo tháng 7; dự báo năm 2027 cũng được nâng lên 7,6%. ADB cho biết tăng trưởng nửa đầu năm 2026 đạt 8,2%, với động lực từ sản xuất, tiêu dùng trong nước và dòng vốn FDI.

FDI tăng nhưng giá trị ở lại mới là vấn đề

Theo ông Shantanu Chakraborty, Việt Nam đã trở thành một câu chuyện thành công về thu hút FDI trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, trọng tâm tiếp theo phải là giá trị gia tăng cao hơn từ khu vực FDI và các cơ sở sản xuất đang hoạt động tại Việt Nam.

Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp trong nước.

Một dự án FDI có thể tạo thêm vốn, việc làm, kim ngạch xuất khẩu và nhu cầu dịch vụ. Nhưng nếu doanh nghiệp Việt Nam chỉ tham gia ở những khâu có giá trị thấp, khả năng lan tỏa công nghệ và nâng năng suất sẽ hạn chế.

Bởi vậy, bài toán của giai đoạn mới không chỉ là thu hút thêm một nhà máy hay một khoản vốn đầu tư. Quan trọng hơn là doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu đến đâu vào chuỗi cung ứng, cung cấp được sản phẩm và dịch vụ có hàm lượng công nghệ cao đến đâu.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với định hướng mới trong đánh giá tăng trưởng của ADB. Báo cáo ADO tháng 9/2026 nhấn mạnh yêu cầu tăng năng suất, củng cố khu vực tư nhân, cải thiện thực hiện đầu tư công và thúc đẩy cải cách cơ cấu để Việt Nam tiến tới mục tiêu trở thành nền kinh tế thu nhập cao.

Hạ tầng chỉ là điều kiện ban đầu

Một trong những thay đổi quan trọng mà Việt Nam cần thực hiện là chuyển từ tăng trưởng dựa trên đầu tư và hạ tầng sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất.

Trong thực tế vận hành, có rất nhiều yếu tố tác động đến việc quản lý chuỗi cung ứng cốt lõi của một doanh nghiệp - Ảnh minh họa.

Hạ tầng tốt giúp giảm chi phí logistics, mở rộng không gian sản xuất và tăng sức hấp dẫn của địa điểm đầu tư. Nhưng khi các nền tảng đó được cải thiện, lợi thế cạnh tranh sẽ dần chuyển sang chất lượng lao động, năng lực công nghệ, khả năng đổi mới và hiệu quả vận hành.

Đây là lý do ông Shantanu Chakraborty nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong nước, nhất là để đáp ứng các ngành công nghệ mới nổi như AI và bán dẫn.

Với doanh nghiệp, đây không còn là câu chuyện riêng của khu vực FDI. Một hệ sinh thái công nghiệp muốn nâng cấp phải có đủ doanh nghiệp nội địa có khả năng cung ứng linh kiện, dịch vụ kỹ thuật, phần mềm, logistics, tài chính và các dịch vụ chuyên môn cho các tập đoàn quốc tế.

Khi đó, FDI không chỉ tạo ra một điểm sản xuất tại Việt Nam mà có thể kéo theo cả hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước.

Tăng trưởng cao vẫn đi cùng sức ép

Dự báo tăng trưởng 7,8% cho năm 2026 cho thấy triển vọng kinh tế Việt Nam đang được đánh giá tích cực. Tuy nhiên, ADB đồng thời cảnh báo các rủi ro từ nhu cầu toàn cầu suy yếu, bất định bên ngoài, giá năng lượng cao và điều kiện tài chính quốc tế thắt chặt.

Ở trong nước, tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh cũng có thể tạo thêm rủi ro cho hệ thống tài chính, trong khi doanh nghiệp nhỏ vẫn gặp khó khăn về tiếp cận vốn. ADB hiện dự báo lạm phát Việt Nam ở mức 4,3% năm 2026 và 4% năm 2027, cao hơn mức dự báo trước đó trong năm 2026.

Điều này khiến yêu cầu nâng năng suất càng trở nên rõ ràng. Khi chi phí đầu vào, vốn và các điều kiện bên ngoài biến động, một nền kinh tế dựa nhiều hơn vào năng suất sẽ có khả năng tạo ra tăng trưởng mà không phải chỉ dựa vào việc mở rộng thêm vốn và lao động.

Với doanh nghiệp Việt Nam, hướng đi vì thế không chỉ nằm ở việc đón được dòng vốn FDI, mà còn ở khả năng trở thành đối tác của dòng vốn đó.

Đó là khoảng cách giữa một nền kinh tế thu hút được đầu tư và một nền kinh tế giữ lại được giá trị từ đầu tư.