Tăng thuế thuốc lá và đồ uống có đường: Bước tiến chiến lược vì sức khỏe cộng đồng Việt Nam

Theo luật mới, mặt hàng thuốc lá sẽ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt ở mức 75% và tiếp tục được điều chỉnh tăng trong các năm tới. Đặc biệt, thuế tuyệt đối sẽ được áp dụng theo lộ trình: Từ 1/1/2027: 2.000 đồng/bao; Từ 1/1/2028: 4.000 đồng/bao; Từ 1/1/2029: 6.000 đồng/bao; Từ 1/1/2030: 8.000 đồng/bao; Từ 1/1/2031: 10.000 đồng/bao.

Việc Quốc hội chính thức thông qua Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) vào ngày 14/6/2025, trong đó tăng mạnh thuế đối với thuốc lá và đồ uống có đường, đang nhận được sự đồng tình rộng rãi từ dư luận.

Bộ Y tế nhận định quyết định này hoàn toàn phù hợp với khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có thể giúp giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống còn 36% vào năm 2030.

Tuy nhiên, phía sau những con số tưởng chừng khô khan đó là tác động sâu sắc đến đời sống xã hội: hàng triệu sinh mạng được cứu, hàng nghìn gia đình tránh khỏi cảnh bệnh tật, và một thế hệ trẻ không bị khói thuốc đầu độc.

Song song với thuốc lá, Quốc hội cũng quyết định áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường. Cụ thể, các sản phẩm chứa trên 5g đường/100ml sẽ bị áp thuế 8% từ năm 2027 và tăng lên 10% vào năm 2028. Các sản phẩm tự nhiên như nước trái cây nguyên chất, nước dừa, sữa và thực phẩm dinh dưỡng dạng lỏng được miễn trừ.

Theo WHO, tiêu thụ đồ uống có đường là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh không lây nhiễm như tiểu đường tuýp 2, tim mạch, đột quỵ và ung thư. Tại Việt Nam, các bệnh này chiếm tới 80% tổng số ca tử vong – và ngày càng ảnh hưởng đến người trẻ trong độ tuổi lao động.

Thống kê cho thấy, trong vòng 15 năm qua, lượng tiêu thụ đồ uống có đường ở Việt Nam đã tăng gấp 4 lần. Đến năm 2023, mức tiêu thụ trung bình đạt gần 70 lít/người/năm – tương đương 1,3 lít/tuần. Việc đánh thuế không chỉ mang ý nghĩa về mặt tài chính mà còn là lời cảnh báo rõ ràng đến người tiêu dùng về những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn từ những sản phẩm tưởng chừng “vô hại.”

TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam nhận định: “Việc cải cách thuế đối với thuốc lá, rượu bia và đồ uống có đường là bước đi cần thiết để cải thiện sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.”

Ước tính, mỗi năm Việt Nam phải chi khoảng 108.000 tỷ đồng – tương đương 1,1% GDP – cho các thiệt hại liên quan đến hút thuốc, bao gồm chi phí y tế và tổn thất năng suất lao động.

Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) không chỉ giúp giảm tiêu dùng những sản phẩm gây hại, mà còn góp phần giải phóng nguồn lực cho các lĩnh vực quan trọng như y tế dự phòng, giáo dục và an sinh xã hội. Đây chính là khoản đầu tư cần thiết cho một Việt Nam khỏe mạnh, công bằng và thịnh vượng hơn trong tương lai.

Theo TS. Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ra nhiều bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam như ung thư phổi, tim mạch, đột quỵ và các bệnh hô hấp mãn tính. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta không thể tiếp tục chứng kiến hàng chục nghìn người chết mỗi năm, trong khi biện pháp hiệu quả nhất là thuế vẫn chưa được tận dụng tối đa. Tăng thuế thuốc lá không chỉ là chính sách quản lý, mà còn là trách nhiệm đạo lý.”