Thông tư 155/2026/TT-BTC: Giải thể đơn vị sự nghiệp tài chính, công nợ được xử lý thế nào?

Thông tư 155/2026/TT-BTC quy định đơn vị sự nghiệp công lập lĩnh vực tài chính chỉ được giải thể sau khi hoàn thành nghĩa vụ về tài chính, tài sản, đất đai, các khoản vay, nợ phải trả và nghĩa vụ liên quan. Quy định tưởng như thuộc quản trị nội bộ khu vực công nhưng lại có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Bởi một quyết định giải thể thiếu phương án xử lý công nợ có thể khiến nhà cung cấp nhỏ đối mặt nguy cơ mất dòng tiền, trong khi dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp bị gián đoạn.

Giải thể không phải cách xử lý tức thời mọi đơn vị hoạt động kém hiệu quả

Theo điểm b khoản 1 Điều 7 Thông tư 155/2026/TT-BTC, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực tài chính có thể giải thể khi đã được tổ chức lại do hai năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ nhưng vẫn tiếp tục không hoàn thành nhiệm vụ trong năm tiếp theo sau tổ chức lại.

Đây là một chuỗi điều kiện: có kết quả đánh giá hai năm, có việc tổ chức lại vì nguyên nhân đó và tiếp tục không hoàn thành nhiệm vụ trong năm kế tiếp.

Không thể bỏ qua các bước này để kết luận đơn vị cứ hai năm hoạt động kém hiệu quả sẽ bị giải thể.

Điểm a khoản 1 Điều 7 còn dẫn chiếu các điểm a, b, c, d khoản 3 Điều 5 Nghị định 299/2026/NĐ-CP.

Theo đó, những căn cứ giải thể còn gồm đơn vị không còn chức năng, nhiệm vụ; không đáp ứng một số điều kiện thành lập; ba năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ; hoặc giải thể theo quy hoạch, phương án phát triển mạng lưới được phê duyệt.

Điều này cho thấy giải thể không phải lúc nào cũng là hệ quả của sai phạm hoặc quản lý yếu kém. Có trường hợp đơn vị không còn phù hợp với cơ cấu, chức năng mới.

Vấn đề cần đặt ra khi đánh giá hiệu quả chính sách là: sau giải thể, nhiệm vụ công còn cần thiết sẽ được tổ chức thực hiện như thế nào, và quyền lợi của người sử dụng dịch vụ có bị gián đoạn hay không?

Thông tư 155 không tự động chỉ định một đơn vị kế nhiệm chung cho mọi trường hợp giải thể. Nội dung này phải được xem xét theo quyết định và quy định áp dụng đối với từng trường hợp.

Thông tư 155/2026/TT-BTC: Giải thể đơn vị sự nghiệp tài chính, công nợ được xử lý thế nào?

Nợ phải trả, hợp đồng dở dang: Khoản 2 Điều 7 là ranh giới trách nhiệm quan trọng

Khoản 2 Điều 7 Thông tư 155 quy định đơn vị chỉ thực hiện giải thể sau khi hoàn thành nghĩa vụ về tài chính, tài sản, đất đai, các khoản vay, nợ phải trả và nghĩa vụ khác có liên quan, đồng thời được cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xác nhận bằng văn bản.

Đây là một điều kiện có ý nghĩa thực chất, không phải yêu cầu hoàn thiện giấy tờ cuối cùng.

Một đơn vị sự nghiệp công lập có thể đang thuê địa điểm, mua sắm thiết bị, sử dụng dịch vụ công nghệ thông tin, tư vấn hoặc ký hợp đồng với doanh nghiệp.

Nếu việc sắp xếp chỉ tập trung vào nhân sự, tài sản và bộ máy mà thiếu đối chiếu hợp đồng, khoản phải thu, khoản phải trả, doanh nghiệp đối tác có thể bị đẩy vào tình trạng không rõ ai chịu trách nhiệm thanh toán.

Đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ, khoản nợ kéo dài có thể gây ảnh hưởng đến tiền lương, vốn lưu động và nghĩa vụ với nhà cung cấp khác.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng: khoản 2 Điều 7 không tạo ra quyền đòi nợ ưu tiên mới, cũng không mặc nhiên chuyển mọi nghĩa vụ của đơn vị bị giải thể sang một cơ quan cụ thể.

Căn cứ giải quyết hợp đồng, công nợ vẫn phải đối chiếu thỏa thuận, pháp luật liên quan và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Doanh nghiệp có quan hệ hợp đồng với đơn vị dự kiến giải thể nên chủ động đối chiếu khối lượng đã thực hiện, lập biên bản nghiệm thu, xác nhận công nợ và gửi yêu cầu làm rõ đầu mối thanh toán khi cần thiết.

Đây là hoạt động phòng ngừa rủi ro dòng tiền; không nên chờ đến khi quyết định giải thể được ban hành mới bắt đầu kiểm tra hồ sơ.

Chuyển tiếp từ ngày 01/12/2026: Không phải mọi hồ sơ đều áp dụng quy định mới

Điều 8 Thông tư 155 quy định các đề án, tờ trình thành lập, tổ chức lại hoặc giải thể đã gửi tới cơ quan, người có thẩm quyền trước ngày Thông tư có hiệu lực mà chưa được quyết định thì tiếp tục thực hiện theo pháp luật áp dụng tại thời điểm gửi.

Đây là quy định chuyển tiếp dành cho hồ sơ tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập, không phải cơ chế mặc nhiên gia hạn mọi hợp đồng thương mại của doanh nghiệp.

Theo khoản 1 Điều 9, Thông tư có hiệu lực từ ngày 01/12/2026.

Điểm a, b khoản 2 Điều 9 xác định Thông tư 72/2023/TT-BTC và Thông tư 11/2024/TT-BKHĐT hết hiệu lực kể từ thời điểm đó.

Tuy nhiên, không thể suy luận các đề án đang giải quyết phải làm lại toàn bộ theo Thông tư mới. Việc áp dụng pháp luật đối với hồ sơ chuyển tiếp phải căn cứ Điều 8.

Tương tự, ngày 01/12/2026 không phải hạn chót để mọi đơn vị sự nghiệp công lập lĩnh vực tài chính hoàn thành sáp nhập hoặc giải thể.

Đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh đang nhận hỗ trợ hoặc sử dụng dịch vụ, cần theo dõi quyết định cụ thể của đơn vị có liên quan, xác định đơn vị tiếp nhận nhiệm vụ và lưu thông tin về tình trạng hồ sơ của mình.

Đối với cơ quan quản lý, phương án giải thể cần bảo đảm việc xử lý nghĩa vụ, công khai đầu mối và duy trì những dịch vụ công còn cần thiết.

Bộ máy có thể kết thúc, nghĩa vụ pháp lý không được bỏ lại

Thông tư 155/2026/TT-BTC đặt điều kiện giải thể gắn với xử lý nghĩa vụ tài chính, tài sản và công nợ, qua đó tạo cơ sở bảo vệ các chủ thể có quan hệ kinh tế với đơn vị sự nghiệp công lập.

Đối với doanh nghiệp cung ứng hàng hóa, dịch vụ, việc xác nhận khối lượng, công nợ và đầu mối thanh toán là yêu cầu quản trị cần thực hiện sớm.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh sử dụng dịch vụ, cần chủ động theo dõi sự thay đổi tổ chức để tránh gián đoạn quyền lợi.

Tinh gọn bộ máy không thể được coi là thành công nếu khoản tiết kiệm ngân sách đạt được bằng việc trì hoãn thanh toán, kéo dài hồ sơ hoặc đẩy trách nhiệm từ tổ chức công lập sang doanh nghiệp.