Nghị định 390/2026/NĐ-CP: Bỏ điều kiện kinh doanh vàng trang sức, doanh nghiệp nhỏ hưởng lợi gì?

Việc loại bỏ điều kiện kinh doanh đối với vàng trang sức, mỹ nghệ theo Nghị định 390/2026/NĐ-CP mở ra cơ hội cho các cơ sở kim hoàn, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh. Tuy nhiên, rào cản gia nhập thị trường được tháo gỡ không đồng nghĩa khoảng cách cạnh tranh với các thương hiệu lớn tự động thu hẹp. Khi yêu cầu về giấy chứng nhận được bãi bỏ, sức ép cạnh tranh có thể chuyển mạnh sang chất lượng, nguồn nguyên liệu, niềm tin khách hàng và năng lực tuân thủ pháp luật.

Bỏ giấy chứng nhận: Cải cách thực chất hay mới chỉ giảm chi phí gia nhập?

Khoản 3 Điều 1 Nghị định 390/2026/NĐ-CP sửa đổi khoản 7 Điều 4 Nghị định 24/2012/NĐ-CP, xác định hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ không còn là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Khoản 2 Điều 7 làm rõ: Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ do Ngân hàng Nhà nước cấp trước ngày 16/10/2026 không còn là điều kiện để tiếp tục sản xuất.

Đối với hồ sơ đề nghị cấp, sửa đổi, bổ sung giấy chứng nhận chưa được giải quyết, khoản 3 Điều 7 yêu cầu Ngân hàng Nhà nước chấm dứt xử lý, thông báo cho người nộp; phí, lệ phí đã nộp được xử lý theo pháp luật tương ứng.

Cùng với đó, Điều 6 Nghị định 390 bãi bỏ các Điều 5, 6, 7, 8, 9 và một số quy định khác của Nghị định 24.

Đây là bước dịch chuyển đáng chú ý từ quản lý bằng điều kiện gia nhập sang quản lý quá trình kinh doanh.

Với cơ sở kim hoàn nhỏ, giảm thủ tục chuyên ngành có thể tiết kiệm thời gian và nguồn lực, tạo điều kiện phát triển hoạt động chế tác hoặc mở rộng sản xuất hợp pháp.

Nhưng nếu chỉ dừng ở việc loại bỏ giấy chứng nhận, lợi thế cạnh tranh chưa chắc chuyển ngay về doanh nghiệp nhỏ.

Những thương hiệu lớn thường có khả năng tổ chức chuỗi cung ứng, kiểm định chất lượng, nhận diện sản phẩm và bảo hành thuận lợi hơn. Trong khi đó, cơ sở nhỏ vẫn đối diện chi phí vốn, biến động giá nguyên liệu và khó khăn tạo dựng lòng tin.

Vì vậy, cần phân biệt hai kết quả chính sách: giảm điều kiện kinh doanh là thay đổi đã được pháp luật xác lập; khả năng cải thiện cạnh tranh thực chất vẫn phải được kiểm chứng qua thị trường.

Nghị định 390/2026/NĐ-CP: Bỏ điều kiện kinh doanh vàng trang sức, doanh nghiệp nhỏ hưởng lợi gì?

Nới điều kiện kinh doanh không phải buông lỏng trách nhiệm chất lượng

Điểm quan trọng nằm ngay trong khoản 7 Điều 4 sau sửa đổi.

Tổ chức, cá nhân kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ vẫn phải tuân thủ pháp luật về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn, đo lường, nhãn hàng hóa, niêm yết giá, hóa đơn, chứng từ, thuế, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, bảo vệ người tiêu dùng và phòng chống rửa tiền.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, đây không phải danh mục nghĩa vụ mang tính hình thức.

Sai lệch về hàm lượng vàng, cân đo thiếu chính xác hoặc mô tả sản phẩm không rõ ràng có thể dẫn đến tranh chấp, tổn thất uy tín và rủi ro pháp lý theo quy định tương ứng.

Khoản 2 Điều 1 Nghị định 390 đồng thời sửa đổi khoản 6 Điều 4, tiếp tục xác định sản xuất vàng miếng và kinh doanh mua bán vàng miếng là hoạt động có điều kiện, phải được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép tương ứng.

Như vậy, một cửa hàng được kinh doanh vàng trang sức không mặc nhiên có quyền mở rộng sang kinh doanh vàng miếng.

Điều 4 Nghị định 390 sửa đổi khoản 3 Điều 17, giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng, công bố tiêu chuẩn quốc gia và thực hiện trách nhiệm quản lý đo lường, chất lượng đối với các nhóm vàng theo quy định.

Điều đáng quan tâm là chất lượng giám sát sau khi bỏ điều kiện gia nhập. Nếu doanh nghiệp làm đúng và doanh nghiệp gian dối không được phân biệt hiệu quả, cơ sở đầu tư nghiêm túc cho chất lượng vẫn có thể chịu bất lợi.

Cạnh tranh công bằng phải bắt đầu từ khả năng chứng minh chất lượng

Đối với hộ kinh doanh kim hoàn, việc cần làm không chỉ là rà soát giấy tờ đăng ký mà còn phải đánh giá hệ thống cân đo, chứng từ đầu vào, cách niêm yết giá và quy trình tiếp nhận khiếu nại.

Đối với doanh nghiệp sản xuất nhỏ, nên quản lý nguyên liệu theo lô, ghi nhận thông số sản phẩm và tổ chức kiểm soát chất lượng phù hợp với quy mô.

Những công việc này không đồng nghĩa Nghị định 390 đặt ra một bộ hồ sơ mới chung cho tất cả cơ sở. Đây là biện pháp quản trị nhằm giảm tranh chấp và tăng khả năng giải trình.

Một chính sách mở cửa có giá trị khi tạo điều kiện cho cơ sở có tay nghề, sản phẩm tốt và hoạt động minh bạch cạnh tranh bằng năng lực thực tế, thay vì phải dựa vào khả năng đáp ứng một giấy phép chuyên ngành.

Tuy nhiên, không nên kỳ vọng việc bỏ điều kiện tự động làm giá vàng trang sức giảm hoặc thị phần dịch chuyển về doanh nghiệp nhỏ. Những kết quả đó còn phụ thuộc nguồn cung, chi phí vốn, hành vi tiêu dùng và cấu trúc thị trường.

Gỡ rào cản pháp lý phải đi cùng cạnh tranh bằng uy tín

Nghị định 390/2026/NĐ-CP tạo thay đổi quan trọng khi bỏ điều kiện kinh doanh chuyên ngành đối với vàng trang sức, mỹ nghệ.

Nhưng lợi ích thực sự đối với doanh nghiệp nhỏ phụ thuộc khả năng chuyển nguồn lực tiết kiệm được sang nâng chất lượng, quản trị sản phẩm và xây dựng lòng tin.

Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần nhận diện đúng phạm vi hoạt động, không nhầm vàng trang sức với vàng miếng và không xem việc bỏ giấy chứng nhận là miễn trừ các nghĩa vụ khác.

Một thị trường vàng cạnh tranh lành mạnh cần ít rào cản gia nhập không cần thiết, nhưng phải có trách nhiệm rõ ràng đối với chất lượng hàng hóa và quyền lợi người mua.