Nghị định 390/2026/NĐ-CP: Mua bán vàng từ 5 triệu đồng, cửa hàng nhỏ cần lưu ý gì?

Nghị định 390/2026/NĐ-CP quy định giao dịch mua bán vàng có giá trị từ 5 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải thanh toán không dùng tiền mặt. Đây là bước chuyển quan trọng trong quản lý dòng tiền, song cũng tạo áp lực đối với doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh vốn quen với giao dịch tại quầy. Khi ranh giới tuân thủ được xác định theo tổng giá trị giao dịch của khách hàng trong ngày, một sai sót trong quy trình thu tiền có thể trở thành rủi ro pháp lý.

Ngưỡng 5 triệu đồng: Điểm dễ hiểu sai nằm ở cách cộng giao dịch

Khoản 4 Điều 1 Nghị định 390 sửa đổi khoản 10 Điều 4 Nghị định 24/2012/NĐ-CP, quy định việc thanh toán mua bán vàng có giá trị từ 5 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải thực hiện bằng phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt.

Quy định đã có hiệu lực từ ngày 16/10/2026 theo khoản 1 Điều 7.

Điểm cần đặc biệt lưu ý là ngưỡng 5 triệu đồng không được xác định đơn thuần theo từng hóa đơn hoặc từng lần thanh toán.

Trong văn bản giải đáp công bố ngày 27/10/2026, cơ quan quản lý làm rõ ngưỡng này căn cứ tổng giá trị giao dịch mua bán vàng trong ngày của một khách hàng. Giao dịch khiến tổng giá trị đạt ngưỡng và các giao dịch tiếp theo trong ngày phải thanh toán không dùng tiền mặt.

Như vậy, không thể coi việc chia một giao dịch thành nhiều lần dưới 5 triệu đồng là giải pháp để tiếp tục thu tiền mặt.

Đối với cửa hàng nhỏ, đây là thay đổi về nghiệp vụ.

Trước đây, người bán có thể chỉ quan tâm số tiền ở thời điểm giao hàng. Nay, việc xác định phương thức thanh toán phù hợp đòi hỏi cửa hàng nhận diện các giao dịch có liên quan đến cùng khách hàng trong ngày.

Một quy trình bán hàng thiếu thống nhất giữa các ca làm việc có thể khiến cùng một khách hàng được xử lý theo những cách khác nhau.

Tuy nhiên, không nên suy luận mọi giao dịch dưới 5 triệu đồng đều bị cấm dùng tiền mặt. Các nghĩa vụ về hóa đơn, chứng từ, thuế và phòng chống rửa tiền vẫn được xem xét theo pháp luật liên quan.

Nghị định 390/2026/NĐ-CP: Mua bán vàng từ 5 triệu đồng, cửa hàng nhỏ cần lưu ý gì?

Chuyển khoản chưa đủ: Rủi ro nằm ở khả năng đối soát

Thanh toán không dùng tiền mặt tạo điều kiện truy vết dòng tiền, nhưng không thay thế việc ghi nhận đầy đủ giao dịch.

Khoản 3 Điều 1 Nghị định 390, khi sửa đổi khoản 7 Điều 4, tiếp tục yêu cầu cơ sở kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ tuân thủ quy định về hóa đơn, chứng từ, niêm yết giá, thuế, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phòng chống rửa tiền.

Vì vậy, một khoản tiền chuyển vào tài khoản không tự động chứng minh loại vàng, trọng lượng, hàm lượng, giá bán hoặc người nhận hàng.

Đối với doanh nghiệp có nhiều điểm bán, rủi ro phát sinh khi dữ liệu giao dịch tại quầy không khớp với chứng từ và thông tin thanh toán.

Đối với hộ kinh doanh, rủi ro dễ nhận thấy hơn là giao vàng trước khi xác minh tiền đã đến tài khoản, hoặc sử dụng ảnh chụp giao dịch do khách cung cấp làm căn cứ duy nhất.

Những tình huống này không chỉ đặt ra nguy cơ thất thoát tài sản mà còn khiến việc giải trình khi xảy ra tranh chấp trở nên khó khăn.

Chính sách minh bạch dòng tiền vì vậy phải được hiểu là yêu cầu tổ chức lại hệ thống kiểm soát, chứ không đơn thuần đặt thêm mã thanh toán tại quầy.

Cơ sở kinh doanh cần xác định người phụ trách đối soát, cách xử lý thanh toán chưa hoàn tất và nguyên tắc lưu giữ chứng từ theo pháp luật áp dụng.

Đặc biệt, việc khách hàng đề nghị chia nhỏ giao dịch, sử dụng các hình thức thanh toán bất thường hoặc thay đổi người thanh toán cần được xử lý thận trọng, không biến thành cách lách ngưỡng giao dịch.

Chi phí tuân thủ và bài toán cạnh tranh giữa cửa hàng nhỏ với chuỗi lớn

Về mục tiêu quản lý, phương thức thanh toán không dùng tiền mặt có thể hỗ trợ đối chiếu doanh thu, minh bạch giao dịch và phòng ngừa rủi ro liên quan đến dòng tiền.

Nhưng hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào khả năng triển khai.

Doanh nghiệp lớn có thể tích hợp bán hàng, quản lý khách hàng, đối soát thanh toán và kế toán trên một hệ thống. Trong khi đó, cửa hàng nhỏ có thể phải tổ chức thủ công, tốn thêm thời gian kiểm tra và đào tạo người bán.

Nếu triển khai thiếu phù hợp, cùng một yêu cầu pháp luật có thể tạo chi phí tương đối lớn hơn đối với hộ kinh doanh.

Tuy nhiên, Nghị định 390 không bắt buộc mọi cửa hàng mua phần mềm chuyên dụng hoặc sử dụng duy nhất một ứng dụng thanh toán.

Doanh nghiệp nên lựa chọn công cụ phù hợp quy mô, nhưng phải bảo đảm kiểm soát được giao dịch và thực hiện đúng pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt.

Về quản trị, cần thống nhất quy trình nhận tiền trước khi giao vàng; đối chiếu giao dịch của khách trong ngày; xử lý hoàn tiền, đổi trả và lưu giữ chứng từ liên quan.

Về chính sách, điều đáng đánh giá không chỉ là tỷ lệ giao dịch chuyển sang không dùng tiền mặt mà còn là mức độ thuận tiện, an toàn và chi phí tuân thủ đối với cơ sở kinh doanh nhỏ.

Một quy định có mục tiêu đúng vẫn có thể gây khó khăn nếu cách hướng dẫn, áp dụng thiếu thống nhất.

Minh bạch phải có khả năng thực hiện ngay tại quầy

Nghị định 390/2026/NĐ-CP đặt ra ngưỡng thanh toán bắt buộc từ 5 triệu đồng trong ngày của một khách hàng, không phải từ 5 triệu đồng trên từng hóa đơn riêng lẻ.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh vàng, trọng tâm là kiểm soát giá trị giao dịch trong ngày, xác minh tiền thực nhận và đối soát chứng từ.

Đối với cơ quan quản lý, cần hướng dẫn nhất quán để tránh việc cùng một nghĩa vụ được hiểu và thực hiện khác nhau.

Minh bạch giao dịch chỉ thực sự hiệu quả khi giúp kiểm soát rủi ro mà không tạo thêm những trở ngại không cần thiết cho hoạt động kinh doanh hợp pháp.