Nghị định 390/2026/NĐ-CP: Nhập khẩu vàng nguyên liệu, doanh nghiệp cần đáp ứng điều kiện gì?

Nghị định 390/2026/NĐ-CP sửa đổi cơ chế nhập khẩu vàng nguyên liệu phục vụ gia công, xuất khẩu và một số hoạt động sản xuất công nghiệp. Cùng với khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu là yêu cầu chặt chẽ hơn về hồ sơ, dữ liệu mua bán, sử dụng và tồn kho. Đối với doanh nghiệp nhỏ, vấn đề không chỉ là được xem xét cấp phép nhập khẩu, mà còn là có đủ năng lực chứng minh mục đích sử dụng vàng và kiểm soát dòng nguyên liệu trong toàn bộ hoạt động sản xuất hay không.

Nguồn vàng nguyên liệu: Không thể chỉ có hợp đồng là được nhập khẩu

Khoản 1 Điều 2 Nghị định 390 sửa đổi khoản 4 Điều 14 Nghị định 24/2012/NĐ-CP.

Theo đó, doanh nghiệp có đăng ký sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ và có hợp đồng gia công với nước ngoài được Ngân hàng Nhà nước xem xét cấp Giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để thực hiện hợp đồng, xuất khẩu sản phẩm gia công khi nhu cầu nhập khẩu phù hợp hợp đồng.

Quy định này có thể tạo điều kiện cho doanh nghiệp có năng lực chế tác tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Tuy nhiên, cụm từ “xem xét cấp Giấy phép” cho thấy hợp đồng gia công không tự động tạo quyền nhập khẩu.

Với doanh nghiệp nhỏ, khó khăn có thể nằm ở khả năng chứng minh nhu cầu nguyên liệu phù hợp với sản lượng và nội dung hợp đồng, cũng như năng lực quản trị hàng hóa sau khi nhập khẩu.

Khoản 2 Điều 2 sửa đổi khoản 5 Điều 14, quy định việc xem xét cấp phép hằng năm đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Hai điều kiện tại điểm a và điểm b khoản 5 Điều 14 gồm: doanh nghiệp được thành lập theo pháp luật Việt Nam, có đăng ký sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ; và nhu cầu nhập khẩu phù hợp với hợp đồng gia công hoặc hợp đồng xuất khẩu.

Việc xem xét còn căn cứ năng lực sản xuất, tình hình thực hiện hợp đồng và báo cáo xuất khẩu năm trước, nếu có.

Điều đó đặt ra yêu cầu cạnh tranh bằng năng lực thực hiện, không chỉ bằng quy mô đăng ký kinh doanh.

Tuy nhiên, nếu thủ tục và yêu cầu chứng minh không được hướng dẫn rõ ràng, doanh nghiệp nhỏ có thể chịu bất lợi về thời gian và chi phí chuẩn bị so với đơn vị có bộ phận pháp chế, xuất nhập khẩu chuyên nghiệp.

Nghị định 390/2026/NĐ-CP: Nhập khẩu vàng nguyên liệu, doanh nghiệp cần đáp ứng điều kiện gì?

Phân loại vàng: Sai mục đích có thể dẫn tới sai chế độ quản lý

Khoản 3 Điều 2 Nghị định 390 sửa đổi khoản 8 Điều 14, quy định việc xuất nhập khẩu một số loại vàng thực hiện theo Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, pháp luật hải quan và quy định chuyên ngành liên quan.

Điểm a bao gồm vàng nguyên liệu dưới dạng bột, dung dịch, vẩy hàn, muối vàng, dây, ống và vàng trang sức bán thành phẩm.

Điểm b đề cập vàng dùng làm nguyên liệu sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị điện tử, thiết bị y tế và dụng cụ y tế.

Quy định này có ý nghĩa đối với doanh nghiệp công nghiệp sử dụng vàng như một loại vật liệu kỹ thuật, khác với hoạt động kinh doanh vàng miếng hoặc nhập nguyên liệu chế tác trang sức theo cơ chế cấp phép riêng.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào tên thương mại của hàng hóa để lựa chọn chế độ nhập khẩu thuận lợi hơn.

Việc xác định đặc tính hàng hóa, mục đích sử dụng và hồ sơ hải quan cần được thực hiện đúng pháp luật.

Một hợp đồng ký kết trước khi xác định rõ chế độ nhập khẩu có thể đặt doanh nghiệp vào thế bị động về tiến độ giao hàng và chi phí.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, khuyến nghị thiết thực là rà soát phân loại sản phẩm, mục đích nhập khẩu, chứng từ kỹ thuật và điều kiện hợp đồng trước khi cam kết với đối tác.

Đây là chi phí phòng ngừa cần thiết để hạn chế rủi ro thương mại và pháp lý.

Dữ liệu nguyên liệu nhập khẩu: Nghĩa vụ số hóa có tạo thêm khoảng cách cạnh tranh?

Khoản 5 Điều 2 Nghị định 390 sửa đổi điểm e khoản 10 Điều 14, đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin để xử lý, lưu trữ chính xác dữ liệu xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán, sử dụng và tồn kho vàng nguyên liệu nhập khẩu; đồng thời kết nối, cung cấp thông tin cho Ngân hàng Nhà nước theo quy định của Thống đốc.

Đối với các chủ thể thuộc phạm vi khoản 10 Điều 14, đây là một nghĩa vụ quản trị quan trọng.

Nếu chỉ ghi nhận lượng vàng nhập khẩu mà không theo dõi lượng đưa vào sản xuất, sản phẩm hình thành, giao dịch nguyên liệu và tồn kho, doanh nghiệp có thể khó giải trình sự chênh lệch dữ liệu.

Điều 5 Nghị định 390 sửa đổi Điều 20 về chế độ báo cáo, yêu cầu doanh nghiệp, ngân hàng thương mại hoạt động kinh doanh vàng thực hiện những báo cáo tương ứng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước và cơ quan có thẩm quyền.

Cần phân biệt nghĩa vụ hệ thống thông tin tại điểm e khoản 10 Điều 14 với nghĩa vụ chứng từ thông thường của cửa hàng vàng. Không thể suy luận mọi hộ kinh doanh trang sức đều phải xây dựng hệ thống kết nối trực tiếp với Ngân hàng Nhà nước.

Từ góc độ chính sách, quản trị dữ liệu có thể hỗ trợ truy xuất nguồn nguyên liệu và giám sát việc sử dụng đúng mục đích. Nhưng với doanh nghiệp quy mô nhỏ, đầu tư hệ thống, nhân sự và kiểm soát dữ liệu cũng có thể làm tăng chi phí tuân thủ.

Vì vậy, việc hướng dẫn kết nối, báo cáo cần rõ ràng, phù hợp với loại hình hoạt động và chủ thể có nghĩa vụ.

Khoản 4 Điều 7 Nghị định 390 còn quy định giấy phép xuất nhập khẩu vàng, giấy phép tạm nhập nguyên liệu để tái xuất sản phẩm và hạn mức đã cấp trước ngày 16/10/2026 được tiếp tục thực hiện theo nội dung, thời hạn, trừ trường hợp bị điều chỉnh, thu hồi. Việc cấp mới, sửa đổi, bổ sung hoặc gia hạn sau ngày này phải theo quy định mới.

Doanh nghiệp vì thế phải quản lý song song hiệu lực giấy phép cũ và hồ sơ phát sinh trong cơ chế mới.

Tiếp cận nguyên liệu phải đi cùng năng lực giải trình

Nghị định 390/2026/NĐ-CP điều chỉnh cơ chế nhập khẩu vàng nguyên liệu, phân biệt các nhóm hàng hóa theo tính chất, mục đích sử dụng và yêu cầu quản trị dữ liệu.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, cơ hội tiếp cận nguồn nguyên liệu chỉ có ý nghĩa khi được hỗ trợ bằng hợp đồng rõ ràng, phân loại hàng hóa chính xác và hệ thống quản trị phù hợp.

Đối với doanh nghiệp có nghĩa vụ báo cáo, cần kiểm soát dữ liệu xuyên suốt từ nhập khẩu đến sử dụng, giao dịch và tồn kho.

Một thị trường vàng phát triển bền vững phải bảo đảm cả hai yêu cầu: tạo điều kiện cho sản xuất, kinh doanh hợp pháp và duy trì khả năng truy xuất, kiểm chứng đối với nguồn vàng nguyên liệu.