Thông tư 156/2026/TT-BTC: Phí khai thác dữ liệu 300 đồng/trường, doanh nghiệp nhỏ chịu chi phí gì?

Từ ngày 01/11/2026, mức phí khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia được xác định là 300 đồng/trường dữ liệu; từ năm 2029 tăng lên 600 đồng. Đơn giá tưởng chừng không lớn, nhưng với doanh nghiệp thường xuyên sử dụng dữ liệu, câu hỏi đáng quan tâm là tổng chi phí sẽ ra sao khi nhu cầu khai thác mở rộng. Chính sách thu phí chỉ phát huy hiệu quả nếu doanh nghiệp dự toán được khoản phải trả và nhận được thông tin thực sự có giá trị sử dụng.

Đơn giá 300 đồng: Con số nhỏ chưa phản ánh tổng chi phí

Khoản 1 Điều 3 Thông tư 156/2026/TT-BTC quy định mức phí 300 đồng/trường dữ liệu từ ngày có hiệu lực đến hết 31/12/2028. Theo khoản 2 Điều 3, từ ngày 01/01/2029, mức phí là 600 đồng/trường dữ liệu.

Điểm quan trọng nằm ở đơn vị tính phí. Văn bản không quy định thu 300 đồng cho mỗi lượt truy cập hay một bộ hồ sơ bất kể có bao nhiêu trường thông tin.

Giả sử doanh nghiệp khai thác 20.000 trường dữ liệu đều thuộc diện thu phí thông thường, tổng tiền tính theo đơn giá hiện hành là 6 triệu đồng. Với cùng số trường dữ liệu, mức phí từ năm 2029 là 12 triệu đồng.

Đây là phép tính minh họa, không phải số liệu sử dụng thực tế hoặc khẳng định mỗi doanh nghiệp sẽ phải trả khoản tiền này.

Tuy nhiên, ví dụ cho thấy một thực tế kinh tế: chi phí dữ liệu phụ thuộc vào quy mô khai thác, không chỉ vào mức thu của từng trường.

Với doanh nghiệp nhỏ, khoản chi vài triệu đồng có thể cần được cân nhắc cùng nhiều chi phí vận hành khác. Với đơn vị khai thác thường xuyên, khả năng theo dõi số trường dữ liệu và dự toán ngân sách càng quan trọng.

Mốc tăng phí năm 2029 cũng tạo ra yêu cầu lập kế hoạch dài hạn. Một doanh nghiệp xây dựng phương án sử dụng dữ liệu nhiều năm không nên chỉ lấy đơn giá năm 2026 làm căn cứ tính toán toàn bộ chi phí.

Thông tư 156/2026/TT-BTC: Phí khai thác dữ liệu 300 đồng/trường, doanh nghiệp nhỏ chịu chi phí gì?

Không phải mọi dữ liệu đều phải trả phí

Khoản 1 Điều 2 Thông tư 156 xác định tổ chức, cá nhân yêu cầu khai thác và sử dụng thông tin theo pháp luật là người nộp phí, trừ các trường hợp không phải nộp theo pháp luật về dữ liệu và giao dịch điện tử.

Đối chiếu Điều 38 Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15, cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội thuộc diện không phải nộp phí khi khai thác thông tin theo quy định tại khoản 1.

Đặc biệt, khoản 2 Điều 38 Luật Dữ liệu xác định tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng dữ liệu của chính mình trong cơ sở dữ liệu thuộc phạm vi điều luật cũng không phải nộp phí.

Đây là điểm có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp và người dân nhưng dễ bị bỏ qua nếu chỉ đọc bảng mức thu tại Điều 3 Thông tư 156.

Một doanh nghiệp cần khai thác dữ liệu của chính mình không nên mặc nhiên chấp nhận cách tính phí như đối với mọi yêu cầu khai thác dữ liệu khác. Cần xác định đúng tính chất thông tin và điều kiện pháp luật áp dụng.

Ngược lại, việc sẵn sàng nộp phí không tạo ra quyền truy cập không giới hạn. Thông tư 156 điều chỉnh nghĩa vụ tài chính, không tự cấp quyền khai thác mọi thông tin trong hệ thống.

Quyền tiếp cận, phạm vi thông tin được cung cấp và những giới hạn pháp lý phải được xác định theo Luật Dữ liệu, Luật Giao dịch điện tử và quy định liên quan.

Khi dữ liệu trở thành đầu vào, doanh nghiệp cần kiểm soát chi phí từ khâu yêu cầu

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, dữ liệu có thể hỗ trợ việc tìm hiểu thị trường, xác minh thông tin hoặc phục vụ những hoạt động kinh doanh hợp pháp khác. Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng không tự chứng minh mọi loại thông tin đều được phép khai thác từ Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia.

Vấn đề quản trị là xác định được dữ liệu nào thực sự cần thiết, có thuộc diện được cung cấp và thu phí hay không.

Thay vì gửi yêu cầu quá rộng, doanh nghiệp nên xác định rõ mục đích, phạm vi thông tin và số trường dữ liệu cần khai thác. Việc lưu thông tin yêu cầu và kết quả thực nhận cũng giúp kiểm soát chi phí, tạo căn cứ đối soát khi phát sinh sai lệch.

Với hộ kinh doanh, cần chú ý tư cách thực hiện yêu cầu và phân biệt việc khai thác dữ liệu của chính mình với khai thác thông tin khác theo quy định.

Ở góc độ chính sách, vấn đề đáng quan tâm không chỉ là thu được bao nhiêu phí, mà còn là khả năng dự báo chi phí và sự minh bạch trong cách xác định trường dữ liệu tính phí.

Nếu người sử dụng không xác định được số lượng thông tin phải thanh toán, ngay cả đơn giá thấp cũng khó tạo cảm giác yên tâm.

Phí thấp chỉ có ý nghĩa khi tổng chi phí minh bạch

Thông tư 156/2026/TT-BTC xác lập mức phí cụ thể và lộ trình tăng từ năm 2029, giúp doanh nghiệp có căn cứ ban đầu để dự toán.

Nhưng trước khi tính tiền, doanh nghiệp phải xác định quyền khai thác và những trường hợp không phải nộp phí, đặc biệt theo Điều 38 Luật Dữ liệu.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh, sử dụng dữ liệu hiệu quả không phải khai thác càng nhiều càng tốt, mà là khai thác đúng nhu cầu, đúng quyền và kiểm soát được khoản chi.

Một chính sách phí phù hợp phải tạo điều kiện tiếp cận dữ liệu hợp pháp mà không khiến chi phí trở thành yếu tố khó dự đoán trong hoạt động kinh doanh.