Thông tư 157/2026/TT-BTC: Thu ngân sách tăng, doanh nghiệp có thực sự khỏe hơn?

Thông tư 157/2026/TT-BTC chuẩn hóa chế độ báo cáo thống kê phục vụ biên soạn GDP, GRDP và các chỉ tiêu quốc gia, trong đó có dữ liệu thu, chi ngân sách. Nhưng đằng sau những con số ngân sách là câu hỏi đáng suy ngẫm: số thu tăng có đồng nghĩa doanh nghiệp làm ăn thuận lợi hơn? Khi những chỉ tiêu khác bản chất bị đặt cạnh nhau mà thiếu giải thích, việc nhận diện sức khỏe khu vực kinh tế tư nhân có thể sai lệch, kéo theo nguy cơ lựa chọn chính sách hỗ trợ chưa đúng trọng tâm.

Số liệu thuế phản ánh nguồn thu ngân sách, không phải toàn bộ sức khỏe doanh nghiệp

Theo điểm a khoản 2 Điều 3 Thông tư 157/2026/TT-BTC, Vụ Ngân sách nhà nước thực hiện ba biểu báo cáo: 001.H/BCB-NSNN, 002.H/BCB-NSNN và 003.H/BCB-NSNN.

Phụ lục I xác định các biểu này lần lượt phản ánh tình hình thu ngân sách, thu theo sắc thuế và tình hình chi ngân sách nhà nước.

Đáng chú ý, Biểu 001.H/BCB-NSNN tại Phụ lục II phân tổ thu nội địa từ doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, khu vực kinh tế ngoài quốc doanh và nhiều nguồn thu khác. Biểu 002.H/BCB-NSNN tiếp tục phân tổ theo sắc thuế, bao gồm thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và các khoản thu liên quan.

Cách phân tổ này có giá trị đối với việc theo dõi cơ cấu thu ngân sách. Tuy nhiên, không thể dùng số thu của khu vực kinh tế ngoài quốc doanh để thay thế trực tiếp doanh thu, lợi nhuận hoặc giá trị tăng thêm của doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.

Số thuế thực nộp còn chịu ảnh hưởng của cơ chế tính thuế, thời điểm kê khai, tiến độ thu, hoàn thuế và những nghĩa vụ phát sinh từ các kỳ trước.

Doanh nghiệp có thể gia tăng doanh thu nhưng lợi nhuận bị thu hẹp vì giá nguyên liệu, lãi vay hoặc chi phí vận chuyển tăng. Ngược lại, một khoản thu ngân sách tăng mạnh không nhất thiết chứng minh hoạt động sản xuất trong cùng kỳ tăng tương ứng.

Điểm cần phản biện không phải tính đúng đắn của số liệu thuế, mà là cách sử dụng chỉ tiêu đó để mô tả tình hình doanh nghiệp.

Thông tư 157/2026/TT-BTC: Thu ngân sách tăng, doanh nghiệp có thực sự khỏe hơn?

GDP, GRDP không phải phép cộng cơ học các khoản thu ngân sách

Điều 1 Thông tư 157 xác định mục đích thu thập thông tin phục vụ biên soạn chỉ tiêu thống kê quốc gia, GDP và GRDP theo nhiệm vụ phân công cho Bộ Tài chính.

Việc biên soạn các chỉ tiêu này còn đặt trong khuôn khổ Luật Thống kê số 89/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung, và Nghị định 94/2022/NĐ-CP, cùng các văn bản sửa đổi liên quan.

Vì vậy, không thể hiểu rằng Thông tư 157 thiết lập công thức lấy số thu thuế để tính trực tiếp GDP hoặc GRDP.

Thuế, phí là các khoản thu ngân sách theo pháp luật; GDP, GRDP là những chỉ tiêu phản ánh hoạt động kinh tế theo phạm vi, phương pháp biên soạn thống kê tương ứng.

Hai nhóm số liệu có liên quan trong phân tích kinh tế nhưng không đồng nhất.

Đối với địa phương, nguy cơ nằm ở việc quá nhấn mạnh kết quả tăng thu mà xem nhẹ những tín hiệu khác như số doanh nghiệp ngừng hoạt động, tình hình đơn hàng, việc làm hoặc khả năng phục hồi của hộ kinh doanh.

Đây là yêu cầu thận trọng khi đánh giá chính sách, không phải kết luận rằng các địa phương đang sử dụng sai số liệu.

Một môi trường điều hành có trách nhiệm cần phân biệt thành tích thu ngân sách với chất lượng phát triển của khu vực sản xuất, kinh doanh.

Nếu doanh nghiệp phải thu hẹp hoạt động trong khi nguồn thu ngân sách vẫn tăng, chính sách hỗ trợ cần căn cứ thực trạng doanh nghiệp chứ không thể dựa vào một chỉ tiêu tổng hợp duy nhất.

Báo cáo đúng hạn chưa đủ, phải giải trình được biến động số liệu

Theo khoản 5 Điều 3, kỳ báo cáo có thể là tháng, quý, sáu tháng, chín tháng, năm hoặc kỳ khác được quy định cụ thể tại biểu mẫu.

Phụ lục I và phần giải thích Biểu 001, 002, 003 tại Phụ lục II xác định lịch nhận báo cáo và việc cập nhật số liệu theo từng kỳ.

Đặc biệt, phần giải thích biểu ngân sách quy định trường hợp số liệu được cập nhật sau kỳ báo cáo, Vụ Ngân sách nhà nước gửi văn bản cho Cục Thống kê trước thời điểm tương ứng theo hướng dẫn.

Điểm này có ý nghĩa: số liệu báo cáo sớm có thể tiếp tục được hoàn thiện và cần được đọc theo đúng trạng thái cập nhật.

Điểm b khoản 2 Điều 4 đặt trách nhiệm về tính đầy đủ, kịp thời, chính xác của số liệu đối với các đơn vị báo cáo. Khoản 7 Điều 3 yêu cầu chữ ký của người có thẩm quyền và thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu theo pháp luật.

Với doanh nghiệp, không nên xem một con số thu ngân sách tăng trong tháng là tín hiệu đủ để lập tức mở rộng đầu tư. Cần đối chiếu với diễn biến thị trường, khách hàng và dòng tiền thực tế.

Với cơ quan quản lý, vấn đề không chỉ là hoàn thành biểu mẫu mà còn là giải thích được những biến động bất thường và giới hạn sử dụng từng loại chỉ tiêu.

Đừng dùng kết quả thu ngân sách thay cho sức khỏe doanh nghiệp

Thông tư 157/2026/TT-BTC tạo khuôn khổ thống nhất để các đầu mối quản lý cung cấp thông tin phục vụ thống kê kinh tế.

Tuy nhiên, số thu ngân sách, doanh thu doanh nghiệp và GDP, GRDP là những chỉ tiêu khác nhau, không thể thay thế nhau trong đánh giá chính sách.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh, cần hiểu đúng bản chất số liệu trước khi sử dụng trong quyết định kinh doanh.

Đối với cơ quan quản lý, thước đo chất lượng thống kê không chỉ là báo cáo đúng hạn mà còn là khả năng nhận diện chính xác những khó khăn của nền kinh tế.

Một chính sách hỗ trợ doanh nghiệp muốn trúng đích phải bắt đầu từ việc đọc đúng các con số.