Thông tư 157/2026/TT-BTC: Thống kê thuế xuất nhập khẩu, đừng nhầm nơi nộp thuế với nơi tạo ra giá trị

Thông tư 157/2026/TT-BTC quy định năm biểu báo cáo hải quan, trong đó có thu thuế xuất nhập khẩu phân theo tỉnh, thành phố. Chi tiết đáng chú ý nằm ở Phụ lục II: số thu được phân bổ theo mã số thuế và địa chỉ của đơn vị kê khai, nộp thuế. Đây là căn cứ thống kê cần thiết, nhưng nếu xem số thu ấy như toàn bộ đóng góp sản xuất của một địa phương, bức tranh về năng lực doanh nghiệp và lợi thế cạnh tranh vùng có thể bị nhìn nhận thiếu chính xác.

Cùng một hoạt động xuất nhập khẩu, có nhiều cách nhìn số liệu

Theo điểm b khoản 2 Điều 3 Thông tư 157, Cục Hải quan thực hiện năm biểu báo cáo từ 004.H/BCB-CHQ đến 008.T/BCB-CHQ, gửi về Cục Thống kê theo khoản 3 Điều 3.

Phụ lục I xác định Biểu 004.H/BCB-CHQ phản ánh thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu chia theo tỉnh, thành phố. Biểu 005 và 006 phản ánh xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa; Biểu 007 và 008 phân tổ giao thương với một số nước, vùng lãnh thổ theo mặt hàng chủ yếu.

Như vậy, hệ thống ghi nhận cả số thu thuế, trị giá hàng hóa, lượng hàng hóa và cơ cấu thị trường. Mỗi nhóm số liệu trả lời một câu hỏi khác nhau.

Một địa phương có số thu thuế xuất nhập khẩu lớn không mặc nhiên là địa phương tạo ra giá trị sản xuất tương ứng. Ngược lại, nơi tập trung nhiều nhà máy cung ứng hàng xuất khẩu chưa chắc đồng thời là nơi ghi nhận toàn bộ khoản thu thuế liên quan.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý với doanh nghiệp hoạt động liên tỉnh, có trụ sở, nhà máy, kho hàng và đầu mối kê khai đặt tại những địa bàn khác nhau.

Nếu nhầm lẫn các thước đo, việc nhận diện đóng góp kinh tế của từng địa phương có thể dẫn đến những so sánh thiếu công bằng.

Thông tư 157/2026/TT-BTC: Thống kê thuế xuất nhập khẩu, đừng nhầm nơi nộp thuế với nơi tạo ra giá trị

Phân bổ thuế theo mã số thuế: Cần minh bạch phương pháp khi đánh giá GRDP

Phần giải thích Biểu 004.H/BCB-CHQ tại Phụ lục II nêu rõ số liệu thuế xuất khẩu, nhập khẩu được tổng hợp theo mã số thuế và địa chỉ của đơn vị thực hiện kê khai, nộp thuế để phân bổ về tỉnh, thành phố.

Đây là một quy tắc thống kê cụ thể, không phải căn cứ để xác định nơi phát sinh toàn bộ giá trị gia tăng của hàng hóa.

Chẳng hạn, doanh nghiệp đăng ký và kê khai tại một địa phương nhưng có hoạt động sản xuất liên quan ở địa phương khác. Khi phân tích kinh tế vùng, cần nhận diện đúng nội dung chỉ tiêu thay vì gắn toàn bộ kết quả của doanh nghiệp với địa chỉ kê khai thuế.

Quy định này không có nghĩa số thu thuế được phân bổ sai. Vấn đề nằm ở việc sử dụng con số đúng phương pháp nhưng sai mục đích phân tích.

Khoản 3 Điều 4 Thông tư 157 yêu cầu Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố chỉ đạo các cơ quan liên quan thống nhất sử dụng số liệu thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu phân theo địa phương theo quy định của Thông tư.

Trong khi đó, phần nguồn số liệu của Biểu 004 giao Cục Hải quan kết xuất dữ liệu từ hệ thống ngành, Cục Thống kê phối hợp rà soát, kiểm tra và làm sạch dữ liệu.

Hai yêu cầu này giúp thống nhất việc sử dụng số liệu giữa các cơ quan. Nhưng thống nhất số liệu không đồng nghĩa mọi chỉ tiêu kinh tế địa phương đều có thể suy ra từ cùng một cách phân bổ.

Đối với cơ quan hoạch định chính sách, cần thận trọng khi dùng số thu thuế xuất nhập khẩu để đánh giá năng lực sản xuất, thu hút đầu tư hoặc đóng góp của doanh nghiệp trên địa bàn.

Đối với nhà đầu tư, số thu thuế cao chỉ nên là một thông tin tham khảo, không đủ để đánh giá toàn diện tiềm năng thị trường, chuỗi cung ứng và môi trường kinh doanh của địa phương.

Số liệu nhanh, số liệu cập nhật: Doanh nghiệp đừng nhầm biến động kỹ thuật với biến động thị trường

Theo Phụ lục I, các Biểu 005–008 được báo cáo hằng tháng.

Phần ghi chú tại Phụ lục II quy định trị giá hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được Cục Hải quan báo cáo sau một ngày kể từ khi kết thúc tháng báo cáo; lượng của một số hàng hóa được cập nhật sau ba ngày làm việc của tháng tiếp theo.

Riêng Biểu 004 có các mốc nhận báo cáo ngày 22/3, 22/6, 22/9 và 22/11, với những số liệu ước tính và cập nhật theo kỳ.

Điều đó cho thấy bản chất khác nhau giữa số liệu phục vụ yêu cầu thông tin nhanh và số liệu đã được bổ sung, đối chiếu.

Việc hai bộ số liệu ở những thời điểm công bố khác nhau có chênh lệch không tự động chứng minh thống kê thiếu chính xác.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản, cà phê, dệt may, da giày hoặc điện tử, các nhóm hàng tại Biểu 005–008 có thể cung cấp tín hiệu về xu hướng giao thương khi số liệu được công bố hợp pháp.

Tuy nhiên, kim ngạch toàn ngành tăng không bảo đảm đơn hàng của từng doanh nghiệp tăng. Một doanh nghiệp nhỏ vẫn có thể chịu áp lực về giá bán, tỷ giá, chi phí logistics hoặc tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu.

Vì vậy, số liệu hải quan cần được đặt cạnh tình hình đơn hàng, chi phí và năng lực sản xuất thực tế trước khi quyết định mở rộng kinh doanh.

Đọc đúng thống kê để không đánh giá sai sức cạnh tranh địa phương

Thông tư 157/2026/TT-BTC quy định rõ phương pháp và trách nhiệm cung cấp số liệu thuế xuất nhập khẩu, trị giá hàng hóa và thị trường giao thương.

Điểm cần đặc biệt lưu ý là số thu thuế được phân bổ theo địa chỉ đơn vị kê khai, nộp thuế không đồng nhất với giá trị sản xuất hay GRDP của địa phương.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, dữ liệu thống kê có thể hỗ trợ nhận diện thị trường, nhưng không thay thế thông tin kinh doanh riêng.

Đối với cơ quan quản lý, sử dụng đúng bản chất chỉ tiêu là điều kiện để đánh giá công bằng đóng góp của doanh nghiệp và hoạch định chính sách phát triển vùng sát thực tế.