Mỹ đã tạm thời dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt đối với Iran trong 60 ngày, kể từ thứ Hai (22/6, giờ địa phương), sau vòng đàm phán đầu tiên theo một thỏa thuận hòa bình sơ bộ. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ “làm những gì cần làm” nếu Tehran không tuân thủ cam kết.
 |
| Mỹ tạm miễn trừ một số lệnh trừng phạt đối với Iran trong 60 ngày |
Phó Tổng thống Mỹ James David Vance cho biết các cuộc đàm phán với quan chức Iran tại Thụy Sĩ đã tạo nền tảng thuận lợi cho một thỏa thuận hòa bình cuối cùng, dù Tehran phủ nhận việc hai bên đã bắt đầu thảo luận về chương trình hạt nhân của nước này.
Theo các nhà trung gian Pakistan và Qatar, hai bên đang tìm cách phát triển thỏa thuận tạm thời ký tuần trước thành một lộ trình hướng tới thỏa thuận lâu dài trong vòng 60 ngày. Nội dung này được thống nhất tại các cuộc đàm phán ở khu nghỉ dưỡng Buergenstock, Thụy Sĩ, thuộc sở hữu của Qatar.
Hai bên cũng nhất trí về cơ chế chấm dứt giao tranh tại Lebanon giữa Israel, đồng minh của Mỹ, và lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn; đồng thời mở kênh liên lạc nhằm bảo đảm an toàn cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz, qua đó hạn chế nguy cơ xung đột tại tuyến hàng hải chiến lược này. Trong bước đi đầu tiên nhằm hỗ trợ kinh tế cho Iran, Bộ Tài chính Mỹ thông báo miễn trừ trừng phạt đến ngày 21/8, cho phép Tehran bán dầu và các sản phẩm liên quan, cũng như nhận thanh toán.
Các quan chức ghi nhận tình trạng giao tranh tại Lebanon đã tạm lắng trong thời gian dài hơn theo thỏa thuận nhằm hạ nhiệt xung đột khu vực. Tuy nhiên, Israel khẳng định sẽ duy trì vùng an ninh ở miền Nam Lebanon và tiếp tục hành động để “vô hiệu hóa” các mối đe dọa đối với binh sĩ và công dân nước này.
Lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz bắt đầu tăng từ ngày 22/6, trong khi Ngoại trưởng Oman tái khẳng định cam kết của Muscat đối với luật pháp quốc tế và quyền đi lại an toàn, không bị cản trở, trong các cuộc trao đổi với Iran về quản lý tuyến hàng hải quan trọng này.
Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng những đợt không kích của Israel tại Lebanon, đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng và hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Xung đột liên quan Iran cũng gây chấn động thị trường toàn cầu và đẩy giá dầu tăng cao. Đến ngày 23/6, giá dầu thô tiếp tục giảm sau khi mất 3% trong phiên giao dịch ngày hôm trước.
Israel không phải là một bên của thỏa thuận hòa bình, song hôm 19/6 đã nhất trí với một lệnh ngừng bắn mới tại Lebanon. Dù giao tranh dữ dội vẫn kéo dài thêm một ngày, các quan chức Lebanon cho biết tình hình đã lắng dịu kể từ tối 20/6.
Israel và Lebanon dự kiến bắt đầu vòng đàm phán mới tại Washington vào ngày 23/6. Beirut khẳng định quyết tâm thúc đẩy đối thoại trực tiếp, dù tiến trình này dường như bị phủ bóng bởi việc Iran đưa vấn đề Lebanon vào khuôn khổ đàm phán với Mỹ.
Ông Vance, người duy trì giọng điệu lạc quan kể từ khi bản ghi nhớ được ký, cho biết Tehran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên hạt nhân vào Iran, đồng thời thiết lập cơ chế xử lý tài sản bị đóng băng ở nước ngoài và quản lý các lệnh ngừng bắn. “Chúng tôi đã đặt nền tảng rất tốt cho một thỏa thuận cuối cùng thành công”, ông nói với báo giới sau khi tham gia đàm phán.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nói với hãng thông tấn chính thức IRNA rằng Tehran chưa thảo luận các vấn đề hạt nhân và cũng chưa đưa ra cam kết mới.
Trong bài đăng trên Truth Social ngày 22/6, ông Trump cho rằng Iran sẽ chấp thuận cho phép thanh sát vũ khí nhằm bảo đảm “sự minh bạch về hạt nhân”. Sau đó, phát biểu với báo giới, ông nhấn mạnh rằng nếu Iran không tuân thủ thỏa thuận hoặc không hành xử đúng mực, ông sẽ làm những gì “cần thiế”t.
Iran đã hạn chế hoạt động thanh sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành đợt không kích đầu tiên vào năm ngoái, rồi đình chỉ hoàn toàn khi chiến tranh bùng phát hồi tháng 2. Tehran khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ phục vụ mục đích hòa bình.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết trên mạng xã hội rằng Tehran đã đạt được miễn trừ đối với xuất khẩu dầu mỏ và hóa dầu, giải phóng một phần tài sản bị đóng băng ở nước ngoài, đồng thời khởi động kế hoạch tái thiết và phát triển trong nước.
Ông Vance cho biết đặc phái viên Nhà Trắng Jared Kushner, con rể ông Trump, đã đề xuất quy trình theo đó Mỹ và Qatar sẽ kiểm soát các khoản tiền của Iran khi được giải tỏa; số tiền này có thể được dùng để mua ngô, đậu tương và lúa mì của Mỹ.
Tuy nhiên, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati khẳng định không có nghĩa vụ như vậy, đồng thời cho biết ít nhất một phần số tài sản bị đóng băng còn lại có thể được sử dụng để mua các mặt hàng phi nông sản.
