Gỡ nút thắt, mở đường cho điện xanh trong khu công nghiệp

Chiều 20/10, tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội về dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực, đại biểu Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex, đánh giá cao các nội dung liên quan đến phát triển năng lượng tái tạo, thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).

Theo đại biểu, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho các lĩnh vực này có ý nghĩa thiết thực trong huy động nguồn lực xã hội đầu tư vào năng lượng sạch, hệ thống lưu trữ và hạ tầng điện phục vụ sản xuất. Đặc biệt, với các khu công nghiệp tập trung nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, khả năng tiếp cận nguồn điện xanh với chi phí hợp lý và cơ chế giao dịch minh bạch ngày càng trở thành một yêu cầu quan trọng.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Nguyễn Thế Duy đề nghị dự thảo luật cần tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục đầu tư, cơ chế vận hành và phương thức thu hồi vốn, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động phát triển hệ sinh thái điện xanh.

Đại biểu Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex

Xây dựng hệ sinh thái điện xanh gắn với khu công nghiệp

Góp ý Điều 4 và Điều 20 của dự thảo, đại biểu Nguyễn Thế Duy đồng tình với việc bổ sung các khái niệm liên quan đến hệ thống lưu trữ điện, chứng chỉ năng lượng tái tạo, giá công suất, nguồn điện hỗn hợp và thị trường REC.

Theo đại biểu, đây là cơ sở để chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu tập trung vào phát triển nguồn điện sang mô hình kết nối đồng bộ giữa nguồn năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ, lưới điện và các công cụ giao dịch điện xanh.

Đối với doanh nghiệp trong khu công nghiệp, nhất là những đơn vị tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, nhu cầu sử dụng điện tái tạo không chỉ liên quan đến chi phí năng lượng mà còn gắn với yêu cầu minh bạch nguồn điện và giảm phát thải trong sản xuất.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp hoặc tổ chức đáp ứng đủ điều kiện làm đầu mối, đại diện tổng hợp giao dịch chứng chỉ REC cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cần có cơ chế công nhận và liên thông với các hệ thống chứng chỉ quốc tế, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, tránh ghi nhận trùng lặp đối với cùng một đơn vị điện năng tái tạo.

Việc xác định rõ nguyên tắc xử lý giữa chứng chỉ năng lượng tái tạo và tín chỉ carbon cũng được đại biểu lưu ý, nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong hạch toán và ghi nhận kết quả giảm phát thải.

Một vấn đề khác là cơ chế thu hồi chi phí đối với lưới điện phân phối do các thành phần kinh tế ngoài nhà nước đầu tư tại khu công nghiệp, khu kinh tế, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao và khu công nghệ số tập trung.

Theo đại biểu Nguyễn Thế Duy, nhà đầu tư bỏ vốn xây dựng lưới điện trung áp, hạ áp cần có cơ chế thu hồi vốn và mức lợi nhuận hợp lý trên cơ sở các nguyên tắc công khai, minh bạch. Đây là điều kiện quan trọng để khuyến khích nguồn lực tư nhân tham gia phát triển lưới điện hiện đại, lưới điện thông minh và nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.

Đại biểu cũng đề nghị tính đến chi phí đầu tư hạ tầng có khả năng dự phòng, cấp điện mạch vòng và đáp ứng tiêu chí N-1, tức hệ thống vẫn duy trì khả năng cung cấp điện khi một phần tử gặp sự cố. Với các khu công nghiệp cần bảo đảm nguồn điện liên tục cho hoạt động sản xuất, những hạng mục này có ý nghĩa thiết thực, kể cả khi được đầu tư trước để sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư trong tương lai.

Đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện gắn với phụ tải, đại biểu Nguyễn Thế Duy đề nghị tiếp tục đơn giản hóa thủ tục theo hướng phù hợp với quy mô và tính chất của dự án.

Đơn giản hóa thủ tục điện mái nhà, tạo cơ chế cho lưu trữ năng lượng

Đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện gắn với phụ tải, đại biểu Nguyễn Thế Duy đề nghị tiếp tục đơn giản hóa thủ tục theo hướng phù hợp với quy mô và tính chất của dự án.

Theo kiến nghị của đại biểu, đối với nguồn điện được lắp đặt trên mái nhà, công trình hoặc diện tích đất mà doanh nghiệp có quyền sử dụng hợp pháp, không phát sinh nhu cầu Nhà nước giao đất, cho thuê đất và không làm thay đổi mục đích sử dụng đất, cần nghiên cứu cơ chế quản lý chủ yếu thông qua thông báo, đăng ký và hậu kiểm theo quy mô, thay vì phát sinh thêm thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư không cần thiết.

Đại biểu phản ánh, từ thực tiễn tại các khu công nghiệp của Becamex, dự án điện mặt trời mái nhà có công suất trên 1 MW vẫn phải thực hiện thủ tục xin chấp thuận chủ trương đầu tư riêng, dù đã được bố trí trong quy hoạch của khu công nghiệp và nhà máy. Vì vậy, cần rà soát quy định để xử lý những điểm chồng chéo, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp bổ sung nguồn điện sạch phục vụ sản xuất.

Bên cạnh điện mặt trời mái nhà, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) cũng được đại biểu đề nghị có cơ chế vận hành và thanh toán rõ ràng.

Theo phân tích của đại biểu, BESS không chỉ giúp lưu trữ điện mà còn có thể cung cấp nhiều dịch vụ cho hệ thống điện như giảm công suất đỉnh, điều chỉnh phụ tải, hỗ trợ điều tần, điều chỉnh điện áp và nâng cao độ ổn định của lưới điện.

Do đó, đại biểu đề nghị luật giao Chính phủ quy định cụ thể cơ chế giá công suất, giá hoặc phương thức thanh toán đối với các dịch vụ do hệ thống lưu trữ cung cấp, áp dụng phù hợp với cả hệ thống lưu trữ độc lập và hệ thống được đầu tư trong khu công nghiệp.

Việc xác định rõ nguồn thu và cơ chế thanh toán sẽ giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả đầu tư, đồng thời tạo cơ sở để các tổ chức tín dụng thẩm định và quyết định tài trợ vốn. Đây cũng là vấn đề cần được xem xét đồng bộ với việc triển khai cơ chế giá điện hai thành phần, trong đó chi phí sử dụng điện được xem xét trên cả phương diện công suất và điện năng tiêu thụ.

Luật hóa cơ chế DPPA, nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp

Về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), đại biểu Nguyễn Thế Duy đề nghị tiếp tục luật hóa, bảo đảm tính ổn định và khả năng thực thi lâu dài đối với các cơ chế đã được Quốc hội cho phép tại Nghị quyết số 253/2025/QH15.

Trong đó, cần làm rõ quyền tham gia của đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm công nghiệp; quyền sử dụng lưới điện phân phối do khu vực ngoài nhà nước đầu tư; đồng thời quy định nguyên tắc xác định chi phí sử dụng lưới điện nội bộ theo hướng hợp lý, minh bạch.

Theo đại biểu, khi cơ chế giao dịch điện trực tiếp được quy định rõ ràng, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở lựa chọn nguồn cung phù hợp với nhu cầu sản xuất, kiểm soát chi phí và đáp ứng các yêu cầu về sử dụng năng lượng sạch từ đối tác, khách hàng quốc tế.

Đây không chỉ là vấn đề của riêng ngành điện mà còn liên quan trực tiếp đến môi trường đầu tư, khả năng thu hút các dự án công nghệ cao và mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Điện xanh không chỉ là vấn đề của ngành điện mà đã trở thành một cấu phần của hạ tầng công nghiệp và năng lực cạnh tranh quốc gia”, đại biểu Nguyễn Thế Duy nhấn mạnh.

Từ các kiến nghị trên, có thể thấy yêu cầu đặt ra đối với quá trình sửa đổi Luật Điện lực không chỉ là bổ sung các khái niệm hay cơ chế mới, mà còn phải bảo đảm tính đồng bộ giữa quy định pháp luật và thực tiễn đầu tư, vận hành. Một hành lang pháp lý rõ ràng, chi phí minh bạch và thủ tục phù hợp sẽ góp phần khơi thông nguồn lực xã hội cho phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện mục tiêu giảm phát thải.

Trong bối cảnh các yêu cầu về chuyển đổi xanh ngày càng hiện diện sâu trong hoạt động sản xuất, việc tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận điện tái tạo, hệ thống lưu trữ và các cơ chế giao dịch điện xanh có ý nghĩa ngày càng lớn đối với sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam.