Doanh nghiệp Việt muốn hút vốn ngoại cần bắt đầu từ năng lực quản trị

Trong cạnh tranh quốc tế, lợi thế về giá thành có thể giúp doanh nghiệp giành được đơn hàng, nhưng chưa đủ để tạo dựng quan hệ hợp tác lâu dài. Khi nhà đầu tư và các tập đoàn toàn cầu ngày càng chú trọng quản trị rủi ro, tính tuân thủ và phát triển bền vững, năng lực tổ chức bên trong trở thành yếu tố quyết định khả năng tiếp nhận nguồn lực bên ngoài. Đây cũng là khoảng cách mà nhiều doanh nghiệp Việt cần thu hẹp nếu muốn chuyển từ vị trí nhà cung cấp sang đối tác có tiếng nói trong chuỗi giá trị.

Quang cảnh Diễn đàn - Ảnh: Hứa Chung - TTXVN.

Nhà đầu tư luôn đánh giá cả hệ thống vận hành

Tại diễn đàn “Cạnh tranh bằng định chuẩn trong thời kỳ xoay trục kinh tế”, thuộc Hội nghị Thượng đỉnh Đổi mới Sáng tạo Việt Nam (VIS 2026) ngày 15/10, ông Richard D. McClellan - Giám đốc điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) - nêu ý kiến cho biết đã tiếp xúc khoảng 200 nhà đầu tư quốc tế từ đầu năm 2026. Theo ông, sự quan tâm dành cho thị trường Việt Nam đang hiện hữu, nhưng khả năng chuyển hóa mối quan tâm đó thành hợp tác cụ thể còn phụ thuộc vào năng lực đáp ứng của doanh nghiệp.

Ở góc độ sản xuất, ông Michael Zinck Jensen - Giám đốc Nhà máy Pandora Việt Nam, cho rằng việc lựa chọn nhà cung cấp không chỉ dựa trên giá và chất lượng sản phẩm. Sự tương đồng về tuân thủ và các giá trị phát triển bền vững cũng là những yếu tố được quan tâm xem xét trong chuỗi cung ứng.

Rõ ràng, những nhìn nhận này cho thấy tiêu chí hợp tác đang mở rộng từ kết quả đầu ra sang toàn bộ quá trình tạo ra sản phẩm. Một nhà cung cấp có giá cạnh tranh nhưng thiếu khả năng kiểm soát chất lượng, không bảo đảm tính minh bạch hoặc không duy trì được các yêu cầu về tuân thủ có thể gặp khó khi muốn trở thành đối tác lâu dài.

Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Công nghiệp và Phát triển Bền vững - CSED (Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh - ông Lê Minh Trung nhận định nút thắt không hẳn nằm ở sự thiếu hụt nguồn vốn hay hỗ trợ quốc tế, mà ở khả năng hấp thụ của doanh nghiệp trong nước.

Cùng quan điểm, ông Roger Leitner - Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Phòng Thương mại ASEAN - Thụy Sĩ, nhấn mạnh mối liên hệ giữa chất lượng vận hành với khả năng tiếp cận vốn: doanh nghiệp có tiêu chuẩn quản trị cao hơn thường có cơ hội tiếp cận nguồn vốn quy mô lớn với chi phí thấp hơn.

Minh bạch tài chính phải trở thành năng lực thực chất

Để tăng độ tin cậy với đối tác quốc tế, doanh nghiệp cần xem minh bạch tài chính là một phần của hệ thống quản trị, thay vì chỉ là yêu cầu phục vụ báo cáo. Số liệu tài chính có khả năng kiểm chứng, quy trình kiểm soát nội bộ rõ ràng và cơ chế giám sát độc lập giúp nhà đầu tư đánh giá tốt hơn tình hình hoạt động, rủi ro và triển vọng của doanh nghiệp.

Tại diễn đàn, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cân nhắc nâng cao chất lượng kiểm toán, trong đó có việc sử dụng dịch vụ của các hãng kiểm toán quốc tế lớn như nhóm Big Four khi phù hợp với quy mô và nhu cầu. Cùng với đó, cơ cấu quản trị cần có cơ chế giám sát độc lập và sự đa dạng về năng lực, kinh nghiệm để tăng chất lượng quyết định.

Đây là những định hướng cần được lựa chọn theo điều kiện cụ thể của từng doanh nghiệp, không phải yêu cầu đồng nhất cho mọi mô hình. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải xây dựng được hệ thống quản trị đủ tin cậy để đối tác có thể thẩm định và theo dõi hiệu quả hợp tác.

Ông Richard D. McClellan cho rằng dù đã có một số doanh nghiệp Việt tiến gần các chuẩn mực vận hành quốc tế, mặt bằng chung vẫn cần cải thiện. Theo ông, hai hướng quan trọng là nâng cao tính minh bạch trong quản trị và sử dụng ngôn ngữ, quy trình phù hợp với thông lệ của thị trường tài chính, thương mại toàn cầu.

Trong thực tế, điều này đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn hóa dữ liệu, quy trình báo cáo, trách nhiệm giải trình và phương thức trao đổi thông tin với đối tác. Những cải thiện đó có thể cần thời gian và chi phí ban đầu, nhưng tạo nền tảng để giảm bất cân xứng thông tin, nâng khả năng thẩm định và mở rộng cơ hội hợp tác.

Từ đáp ứng tiêu chuẩn đến tạo ra giá trị mới

Chuẩn hóa vận hành không nên dừng ở việc hoàn thành một bộ chứng nhận hay đáp ứng yêu cầu của một khách hàng cụ thể. Nếu chỉ tuân thủ theo từng đơn hàng, doanh nghiệp có thể mất lợi thế khi tiêu chuẩn thay đổi hoặc đối tác nâng yêu cầu. Năng lực cạnh tranh bền vững hơn hình thành khi các chuẩn mực được đưa vào hệ thống quản trị, quy trình sản xuất và hoạt động cải tiến thường xuyên.

Các chuyên gia cùng thảo luận tại diễn đàn - Ảnh: VIS 2026.

Ông Mohammad Mudasser - Phó tổng giám đốc PwC Việt Nam nêu nhận định cho rằng lợi thế cạnh tranh dựa trên chi phí và gia công đang thu hẹp. Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi doanh nghiệp làm chủ tốt hơn chất lượng, công nghệ và quản trị, đồng thời phát triển các giá trị có khả năng tạo ảnh hưởng trên thị trường.

Khung phát triển trong World Development Report 2025: Standards for Development của Ngân hàng Thế giới cũng đề cập lộ trình ba bước: Adapt – thích ứng tiêu chuẩn quốc tế với điều kiện trong nước; Align – đồng bộ thị trường và hoạt động trong nước với các chuẩn mực quốc tế; Author – tham gia xây dựng hoặc định hình tiêu chuẩn quốc tế. Khung này nhấn mạnh rằng năng lực tiêu chuẩn cần phát triển tương ứng với trình độ và khả năng thực thi của mỗi nền kinh tế.

Với doanh nghiệp Việt, bước đầu có thể là đáp ứng yêu cầu của khách hàng, sau đó tích hợp tiêu chuẩn vào hoạt động thường nhật và cuối cùng phát triển công nghệ, quy trình hoặc sản phẩm tạo ra khác biệt. Khi làm chủ được quá trình này, doanh nghiệp không chỉ đáp ứng điều kiện tham gia chuỗi cung ứng mà còn có cơ hội nâng vị trí trong chuỗi giá trị.

Đổi mới sáng tạo cần giải quyết bài toán của doanh nghiệp

Quá trình nâng chuẩn vận hành cũng gắn với khả năng ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tại Việt Nam, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt trọng tâm vào phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Ở cấp địa phương, các hoạt động kết nối viện, trường và doanh nghiệp được kỳ vọng giúp đưa nghiên cứu vào giải quyết những vấn đề cụ thể của sản xuất, logistics và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Ông Nguyễn Hữu Yên - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí , cho biết hoạt động đổi mới sáng tạo tại thành phố đang được thúc đẩy theo hướng gắn với nhu cầu thực tế của viện, trường và doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp, chuyển đổi số hay áp dụng tiêu chuẩn chỉ có ý nghĩa khi giúp nâng năng suất, cải thiện chất lượng, giảm sai sót và tăng khả năng đáp ứng yêu cầu khách hàng. Vì vậy, lựa chọn công nghệ cần đi cùng việc xác định rõ vấn đề cần giải quyết, năng lực nhân sự và khả năng duy trì hệ thống sau đầu tư.