Thị trường mua bán nợ cần một hạ tầng đủ sức kéo nhà đầu tư

Một khoản nợ xấu chỉ thực sự trở thành hàng hóa khi người mua có thể biết mình đang mua gì, giá trị ra sao và có thể xử lý tài sản đó như thế nào. Đây là lý do câu chuyện xử lý nợ đang dần chuyển từ thu hồi từng khoản sang xây dựng một thị trường mua bán nợ có dữ liệu, hạ tầng và nhà đầu tư.

Xử lý nợ xấu không chỉ là câu chuyện thu hồi các khoản vốn đã cho vay, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng giải phóng nguồn lực trong hệ thống ngân hàng (Ảnh minh họa).

Đến cuối tháng 6/2026, tỷ lệ nợ xấu nội bảng của hệ thống tổ chức tín dụng ở mức 3,31%, giảm từ 3,44% cuối năm 2025. Trong 6 tháng đầu năm, toàn hệ thống xử lý khoảng 141.400 tỷ đồng nợ xấu.

Những con số này cho thấy xử lý nợ vẫn đang được đẩy mạnh. Nhưng phía sau đó là một bài toán lớn hơn: làm thế nào để các khoản nợ, cùng tài sản bảo đảm đi kèm, có thể tìm được người mua phù hợp thay vì tiếp tục nằm trong các quy trình xử lý riêng lẻ của từng tổ chức.

Từ xử lý từng khoản nợ đến xây dựng thị trường

Một thị trường mua bán nợ muốn vận hành không thể chỉ dựa vào bên bán.

TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV - cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để thu hút thêm nguồn lực tham gia xử lý nợ xấu, tái cơ cấu tài sản; đồng thời phát triển thị trường mua bán nợ theo giá thị trường, mở rộng thị trường thứ cấp và tăng tính minh bạch.

Đây cũng là hướng đang được đặt trong chương trình cải cách thị trường tài chính dài hạn.

Quyết định 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 về Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam đến năm 2045 đặt mục tiêu xây dựng một thị trường tài chính hiện đại, có khả năng huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực. Đề án đồng thời yêu cầu đẩy mạnh xử lý nợ xấu và hiện đại hóa hạ tầng thị trường, ứng dụng công nghệ.

Theo định hướng được VAMC thông tin, việc phát triển thị trường mua bán nợ đang được gắn với xây dựng hệ thống dữ liệu nợ xấu và phát triển Sàn giao dịch nợ. VAMC cũng đang đẩy mạnh hoạt động mua nợ theo giá trị thị trường.

Như vậy, vấn đề không còn dừng ở việc một tổ chức mua bao nhiêu khoản nợ. Bài toán lớn hơn là tạo ra một nơi mà người bán có thể đưa hàng ra thị trường và người mua có đủ thông tin để quyết định.

Dữ liệu phải đi trước giao dịch

Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC - ông Trần Trung Dũng cho rằng thông tin trên thị trường hiện còn phân tán giữa các ngân hàng, công ty quản lý tài sản và nhiều kênh khác nhau. Một nhà đầu tư có thể khó biết tài sản phù hợp đang được chào bán ở đâu, trong khi nhà đầu tư muốn tiếp cận danh mục nợ phải làm việc với nhiều tổ chức.

Điều này lý giải vì sao dữ liệu trở thành một phần quan trọng của hạ tầng thị trường.

Ông Cao Văn Bình - Chủ tịch Hội đồng quản lý kiêm Tổng Giám đốc CIC, cho rằng dữ liệu dùng chung muốn phát huy hiệu quả phải được hiểu theo cùng một định nghĩa và cùng một chuẩn. Các nhóm dữ liệu cần được ưu tiên gồm định danh khách hàng, thông tin tín dụng, tài sản bảo đảm và dữ liệu tài chính liên quan đến khách hàng, doanh nghiệp.

Khi những thông tin này được chuẩn hóa, nhà đầu tư mới có cơ sở so sánh các khoản nợ, đánh giá rủi ro và tính toán giá mua.

Nợ xấu vì thế không chỉ cần được “xử lý”, mà cần được “đóng gói” thành một loại tài sản có thông tin đủ rõ để thị trường định giá.

Không có người mua, sàn giao dịch khó tạo thanh khoản

Hạ tầng số có thể giúp kết nối bên bán và bên mua nhanh hơn, nhưng bản thân một nền tảng giao dịch không tự tạo ra thanh khoản.

TS. Châu Đình Linh - giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh - nêu ý kiến cho rằng chuẩn hóa khoản nợ là bước quan trọng. Những khoản có đặc điểm tương đồng có thể được phân loại theo cùng hệ tiêu chí, trước khi mở rộng sang các khoản phức tạp hơn.

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa với các khoản nợ gắn với tài sản và dự án lớn, nơi hồ sơ pháp lý, tình trạng tài sản, phương án đầu tư, thi công và nghiệm thu có thể rất phức tạp.

Cùng với đó, thị trường cần mở rộng lực lượng người mua. Ngoài VAMC, DATC và các công ty quản lý tài sản của ngân hàng, sự tham gia của các quỹ đầu tư và nhà đầu tư chuyên nghiệp sẽ quyết định chiều sâu của thị trường.

Thực tế, VAMC đang mở rộng hợp tác với các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực mua bán, xử lý nợ và thu hồi nợ theo cơ chế thị trường.

Cửa mở cho một thị trường minh bạch hơn

Một thị trường mua bán nợ thực chất cần đồng thời có hàng hóa đủ rõ, dữ liệu đủ tin cậy, giá có cơ sở và người mua đủ năng lực.

Quyết định 1413/QĐ-TTg đặt mục tiêu dài hạn xây dựng thị trường tài chính có hạ tầng, sản phẩm, nhà đầu tư và cơ chế quản lý, giám sát đạt chuẩn cao hơn. Đây là nền tảng chính sách để thị trường mua bán nợ từng bước chuyển sang cách vận hành chuyên nghiệp hơn.

Với ngân hàng, một thị trường như vậy có thể mở thêm kênh xử lý tài sản và thu hồi vốn. Với nhà đầu tư, đó là cơ hội tiếp cận một loại tài sản đặc thù với thông tin minh bạch hơn. Còn với nền kinh tế, giá trị lớn nhất nằm ở khả năng đưa nguồn lực đang nằm trong các khoản nợ quay trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thị trường chỉ thực sự hình thành khi khoản nợ không còn là hồ sơ nằm trong ngăn tủ của từng tổ chức, mà trở thành hàng hóa có thông tin, có giá và có người mua.