Một cuốc xe Grab, tiền đi đâu sau khi khách trả cước?

Một cuốc xe công nghệ nhìn trên màn hình có thể chỉ là một con số cuối cùng khách hàng phải thanh toán. Nhưng phía sau con số đó là nhiều khoản tiền khác nhau, từ giá dịch vụ, phí, chiết khấu đến các khoản khấu trừ và số tiền tài xế thực nhận.

Khi một bộ phận tài xế Grab kêu gọi tắt ứng dụng trong các ngày 12 và 13/9 để phản ứng với chính sách của nền tảng, tranh luận vì thế không chỉ nằm ở câu chuyện “chiết khấu cao hay thấp”. Vấn đề đáng chú ý hơn là các bên có thực sự nhìn thấy và hiểu đầy đủ cấu trúc của một cuốc xe hay chưa.

Một cuốc xe có nhiều lớp chi phí

Theo phản ánh được đưa ra trong những ngày qua, một số tài xế cho rằng tỷ lệ các khoản bị khấu trừ trên một số cuốc xe có thể ở mức 40-46%. Đây là phản ánh từ phía tài xế, không phải kết luận của cơ quan quản lý và cũng không thể mặc nhiên coi là tỷ lệ áp dụng chung cho toàn bộ các chuyến xe.

Hầu hết những vụ phản đối, thậm chí là đình công của tài xế Grab đều xuất phát từ nguyên nhân tăng chiết khấu, thay đổi chính sách chiết khấu mới của hãng không hợp lý (Ảnh minh họa: Quỳnh Trần - https://www.24h.com.vn).

Điều cần làm rõ nằm ở chính cách hình thành con số cuối cùng.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã yêu cầu Công ty TNHH Grab cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến chính sách giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ đối với khách hàng và đối tác tài xế. Cơ quan này đồng thời đề nghị một số doanh nghiệp cung ứng dịch vụ gọi xe khác cung cấp thông tin tương tự để phục vụ việc rà soát, đánh giá.

Như vậy, câu hỏi đặt ra không đơn thuần là Grab đang thu bao nhiêu phần trăm. Quan trọng hơn là từng khoản trong số tiền khách thanh toán được xác định như thế nào, khoản nào thuộc về nền tảng, khoản nào liên quan đến tài xế và các nghĩa vụ tài chính khác, trước khi xác định số tiền cuối cùng tài xế nhận được.

Minh bạch không chỉ là có thông tin trên ứng dụng

Với một nền tảng số, việc đưa điều khoản lên ứng dụng mới là bước đầu của minh bạch. Một điều kiện giao dịch có thể được công bố nhưng nếu người tham gia khó nhận biết cách tính, khó phân biệt từng khoản hoặc không hiểu tác động thực tế đến thu nhập thì vẫn có thể phát sinh tranh luận.

Đây cũng là vấn đề từng được cơ quan quản lý đặt ra với Grab.

Năm 2022, khi xử lý câu chuyện phụ phí nắng nóng, cơ quan quản lý thuộc Bộ Công Thương từng đề nghị Grab thông báo rõ ràng cho đối tác tài xế về cơ chế phân chia nguồn thu từ các loại phí, phụ phí, đồng thời yêu cầu thông tin về việc áp dụng, điều chỉnh, hủy bỏ chính sách giá, phí và các điều kiện giao dịch phải đầy đủ, rõ ràng, dễ hiểu.

Sau nhiều năm, cùng với sự phát triển của kinh tế nền tảng, yêu cầu này càng trở nên đáng chú ý. Một chính sách giá có thể được cập nhật rất nhanh, nhưng để người tham gia hiểu được chính sách đó tác động thế nào đến khoản tiền mình trả hoặc nhận lại là câu chuyện khác.

Cần nhìn cả tài xế, người tiêu dùng và nền tảng

Nếu chỉ nhìn từ phía tài xế, một khoản khấu trừ lớn có thể được cảm nhận trực tiếp qua thu nhập thực nhận. Nhưng từ phía người tiêu dùng, tổng số tiền thanh toán cũng là vấn đề cần được giải thích.

Một cuốc xe có thể bao gồm nhiều thành phần mà người trả tiền không phải lúc nào cũng phân biệt được. Vì vậy, “bị khấu trừ bao nhiêu” chưa đủ để kết luận một bên đang chịu thiệt bao nhiêu.

Điều cần nhìn là toàn bộ dòng tiền của giao dịch: giá khách trả, các khoản phí và phụ phí, phần được phân bổ cho tài xế, phần doanh thu của nền tảng và những khoản phải thực hiện theo quy định pháp luật.

Cách tiếp cận này cũng giúp tránh một cách nhìn đơn giản rằng cứ có chênh lệch lớn giữa tiền khách trả và tiền tài xế nhận được thì toàn bộ phần chênh lệch đều là khoản nền tảng giữ lại.

Rà soát để thị trường minh bạch hơn

Việc Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đồng thời thu thập thông tin từ Grab và một số nền tảng khác cho thấy câu chuyện đang được đặt trong phạm vi rộng hơn một doanh nghiệp.

Đối với nền kinh tế nền tảng, cạnh tranh không chỉ nằm ở việc có nhiều ứng dụng cùng cung cấp dịch vụ. Người dùng và đối tác cũng cần có khả năng nhận biết điều kiện giao dịch, còn doanh nghiệp phải có cơ chế giải thích đủ rõ để các bên hiểu mình đang trả, nhận hoặc chịu những khoản nào.

Trong bối cảnh đó, làn sóng tắt app có thể được nhìn như một tín hiệu cho thấy minh bạch thông tin không còn là vấn đề riêng của một nền tảng, mà đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với mô hình kinh doanh dựa trên kết nối số.

Còn với Grab, kết quả rà soát của cơ quan quản lý sẽ là cơ sở quan trọng để xác định những phản ánh hiện nay thực chất đến từ đâu, cách tính giá và các khoản khấu trừ đang được vận hành như thế nào. Trước khi có kết luận chính thức, mọi đánh giá về vi phạm cạnh tranh cần được giữ ở mức thận trọng.

Điều mà thị trường có thể chờ đợi lúc này không chỉ là câu trả lời “khấu trừ bao nhiêu”, mà là một bức tranh rõ ràng hơn về tiền đi đâu trong một cuốc xe và mỗi bên đang chịu trách nhiệm đối với phần tiền nào.