Thông tư 126/2026/TT-BTC: Quyền tiếp cận thông tin và dữ liệu số cho doanh nghiệp

Giá trị lớn nhất của Thông tư 126 không nằm ở bảng giá sao chụp. Trong môi trường kinh doanh ngày càng dựa vào dữ liệu, khả năng tìm đúng nguồn, yêu cầu đúng thông tin và lưu giữ đúng chứng cứ có thể trở thành một năng lực cạnh tranh của chính doanh nghiệp.

Thông tư 126/2026/TT-BTC: Quyền tiếp cận thông tin và dữ liệu số cho doanh nghiệp

Một thay đổi âm thầm: ưu đãi theo địa bàn không còn được ghi lại

Thông tư 46/2018 trước đây quy định cơ quan cung cấp thông tin tại địa bàn kinh tế - xã hội khó khăn được thu bằng 70% mức biểu; địa bàn đặc biệt khó khăn là 50%.

Trong khi đó, Điều 3 và Phụ lục Thông tư 126 không còn quy định cơ chế giảm mức thu này; biểu giá được áp dụng trực tiếp theo Phụ lục.

Đây là điểm cần lưu ý với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ ở địa bàn khó khăn. Xét riêng cơ chế chi phí tại Thông tư 126, mức ưu đãi 70%/50% trước đây không được kế thừa.

Tuy nhiên, bức tranh chính sách không chỉ có chiều tăng chi phí. Luật mới đồng thời mở mạnh kênh tiếp cận số và cho phép dùng thiết bị cá nhân để sao chụp. Vì vậy, sức ép chi phí giấy có thể được bù lại nếu cơ quan và người yêu cầu dịch chuyển sang dữ liệu điện tử.

Thông tin nhận được phải trở thành “hồ sơ quyết định”

Sai lầm phổ biến của SME là xin được tài liệu rồi… cất vào máy tính. Giá trị của tiếp cận thông tin chỉ xuất hiện khi dữ liệu đó đi vào quy trình ra quyết định.

Trước khi thuê địa điểm, doanh nghiệp có thể rà thông tin quy hoạch; trước dự án đầu tư, cần kiểm tra chính sách, thủ tục và dữ liệu chuyên ngành; trước tranh chấp, cần xác định tài liệu nào từ cơ quan có thẩm quyền có thể giúp kiểm chứng sự kiện.

Điều 23 Luật 2026 bao phủ cả thông tin phải công khai trong một số trường hợp và thông tin liên quan đến sản xuất, kinh doanh của người yêu cầu.

Nhưng thông tin tiếp cận được cũng phải được sử dụng có trách nhiệm. Luật nghiêm cấm sử dụng thông tin để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp hoặc gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân khác. Vì vậy, “có được tài liệu” không đồng nghĩa doanh nghiệp có quyền công bố hoặc sử dụng theo bất kỳ cách nào.

Ba bước để biến quyền thông tin thành lợi thế kinh doanh

Doanh nghiệp nhỏ không cần một phòng pháp chế đông người. Nhưng nên hình thành một quy trình tối thiểu: trước hết xác định thông tin cần thiết cho quyết định; tiếp theo kiểm tra xem thông tin đã được công khai hay phải yêu cầu; cuối cùng lựa chọn hình thức số trước khi đề nghị in và chuyển phát.

Điều 5 Thông tư 126 cũng cần được lưu ý trong giai đoạn chuyển tiếp: yêu cầu đã gửi trước ngày Thông tư có hiệu lực nhưng chưa nhận kết quả tiếp tục áp dụng mức chi phí theo Thông tư 46/2018. Điều 6 xác định Thông tư 126 có hiệu lực từ 1/9/2026 và thay thế Thông tư 46/2018.

Đối với chủ doanh nghiệp, đây là một chi tiết nhỏ nhưng phản ánh xu hướng lớn hơn: môi trường kinh doanh minh bạch không chỉ phụ thuộc vào lượng thông tin Nhà nước công khai, mà còn phụ thuộc năng lực của doanh nghiệp trong việc tìm, yêu cầu, kiểm chứng và sử dụng thông tin.

Thông tư 126 vì vậy không nên được nhìn như một “bảng giá photocopy của cơ quan nhà nước”. Đằng sau những con số 2.000, 3.000 hay 18.000 đồng là một câu chuyện lớn hơn: chi phí tiếp cận dữ liệu đang được chuẩn hóa, còn lợi ích kinh tế của dữ liệu phụ thuộc vào cách doanh nghiệp khai thác nó.

Trong nền kinh tế dựa ngày càng nhiều vào thông tin, SME yếu vốn vẫn có thể giảm bất lợi nếu biết ra quyết định trên dữ liệu chính thức. Và đôi khi, khoản đầu tư rẻ nhất cho quản trị rủi ro chỉ bắt đầu bằng một yêu cầu cung cấp thông tin được viết đúng.