Chủ nhật 22/11/2026 12:52
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thời cuộc
Đường sắt cao tốc hướng tới tương lai

Bài II: Shinkansen - Hệ thống đường sắt cao tốc đánh dấu sự trỗi dậy của Nhật Bản

Shinkansen là hệ thống tàu cao tốc của Nhật Bản, và cũng là hệ thống ĐSCT đầu tiên trên thế giới. Đến nay, Shinkansen có 9 tuyến với tổng chiều dài hơn 2.951 km, kết nối các thành phố và khu vực khắp Nhật Bản.

Dịch từ tiếng Nhật là "tuyến đường mới", Shinkansen là hệ thống tàu cao tốc của Nhật Bản, và cũng là hệ thống đường sắt cao tốc (ĐSCT) đầu tiên trên thế giới. Ra mắt lần đầu vào ngày 1 tháng 10 năm 1964, hệ thống này đánh dấu sự trỗi dậy của Nhật Bản như một nền kinh tế phục hồi và bùng nổ sau Thế chiến II. Những hệ thống ĐSCT như TGV của Pháp, ICE của Đức và AVE của Tây Ban Nha đều lấy cảm hứng từ dự án đột phá này.

Bài II: Shinkansen - Hệ thống đường sắt cao tốc đánh dấu sự trỗi dậy của Nhật Bản
Một chiếc Shinkansen Series 0 trong Bảo tàng JR Central tại Nagoya (Ảnh: hsrail.org).

Quá trình hình thành và phát triển của hệ thống Shinkansen

Ban đầu, tuyến Tōkaidō Shinkansen, nối Tokyo và Osaka dài 515 km, là tuyến đầu tiên đi vào hoạt động, với vận tốc ban đầu đạt 220 km/h. Dự án đã giảm thời gian di chuyển giữa hai thành phố từ 7 giờ xuống còn 3 giờ 10 phút. Trong ba năm đầu tiên hoạt động, hệ thống ĐSCT này đã phục vụ hơn 100 triệu lượt hành khách. Đến nay, Shinkansen đã mở rộng và có 9 tuyến với tổng chiều dài hơn 2.951 km, kết nối các thành phố và khu vực trên khắp Nhật Bản.

Bài II: Shinkansen - Hệ thống đường sắt cao tốc đánh dấu sự trỗi dậy của Nhật Bản
Thành công của tuyến Tokyo – Osaka đã đặt nền móng cho sự phát triển của hệ thống ĐSCT Nhật Bản (Ảnh: hsrail.org).

Chi phí đầu tư và vận hành

Chi phí xây dựng và vận hành hệ thống Shinkansen là một trong những thách thức lớn. Dự án đầu tiên tiêu tốn 380 tỷ yên (khoảng 3 tỷ USD thời điểm 1964), và các dự án mở rộng tiếp theo đã nâng tổng chi phí lên hơn 10 nghìn tỷ yên (90 tỷ USD). Để duy trì hoạt động và mở rộng hệ thống, Nhật Bản đã phải huy động các nguồn vốn lớn từ ngân sách quốc gia, vay nợ cùng với sự tham gia của khu vực tư nhân.

Mô hình đầu tư của Shinkansen bao gồm cả sự đóng góp từ chính quyền trung ương và địa phương. Các tỉnh có tuyến Shinkansen đi qua thường phải gánh một phần lớn chi phí, đôi khi chiếm tới 1/3 tổng chi phí xây dựng. Đây là một gánh nặng tài chính lớn đối với các địa phương, nhưng lại giúp họ hưởng lợi về lâu dài nhờ sự phát triển kinh tế từ lưu lượng khách tăng cao.

Cơ chế thu hút đầu tư vào dự án

Nhật Bản đã tạo ra nhiều cơ chế thu hút đầu tư vào hệ thống Shinkansen. Một trong những chiến lược chính là mô hình PPP (hợp tác công-tư), trong đó chính phủ và doanh nghiệp cùng chia sẻ chi phí và lợi nhuận. Điều này cho phép giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước, đồng thời tăng cường vai trò của khu vực tư nhân trong phát triển cơ sở hạ tầng.

Ngoài ra, Nhật Bản cũng đã phát triển mô hình TOD (phát triển dựa vào giao thông) quanh các ga Shinkansen. Các khu vực gần ga thường được phát triển mạnh với trung tâm thương mại, khách sạn, và văn phòng, tạo ra một dòng lợi nhuận ổn định từ bất động sản và dịch vụ. Ví dụ, ga Kyoto không chỉ là một điểm dừng chân của Shinkansen mà còn là một khu phức hợp thương mại với hơn 130 cửa hàng và nhà hàng, tạo nguồn thu lớn từ du lịch và tiêu dùng nội địa.

Bài II: Shinkansen - Hệ thống đường sắt cao tốc đánh dấu sự trỗi dậy của Nhật Bản
Một góc của ga Kyoto (Ảnh: Internet).

Tác động to lớn của Shinkansen đến kinh tế - xã hội

Hệ thống Shinkansen có tác động sâu rộng đến cả kinh tế và xã hội Nhật Bản, với những thay đổi quan trọng trong cấu trúc đô thị, sự phát triển của các khu vực ngoài đô thị, và thúc đẩy du lịch.

Tăng trưởng khu vực

Một trong những tác động kinh tế rõ ràng nhất của Shinkansen là khả năng thúc đẩy tăng trưởng khu vực. Các khu vực có tuyến Shinkansen đi qua thường ghi nhận sự phát triển vượt bậc về cơ sở hạ tầng và kinh tế. Ví dụ, tuyến Kyushu Shinkansen kết nối thành phố Fukuoka với Tokyo đã giúp khu vực Kyushu tạo ra 46 tỷ yên (khoảng 295 triệu USD) doanh thu trong năm đầu tiên hoạt động (2011) từ sự gia tăng lưu lượng hành khách, du lịch và các hoạt động kinh tế phụ trợ.

Giá trị bất động sản

Shinkansen cũng làm tăng giá trị bất động sản ở các khu vực gần ga tàu. Ở Shizuoka, một thành phố nằm giữa Tokyo và Osaka, giá đất và bất động sản đã tăng đáng kể sau khi tuyến Tōkaidō Shinkansen được đưa vào hoạt động. Sự thuận tiện trong việc di chuyển từ Shizuoka đến Tokyo chỉ trong 1 giờ đồng hồ đã thu hút nhiều người lao động chọn sống tại đây.

Nhiều công ty cũng đã chọn xây dựng văn phòng và cơ sở kinh doanh gần các ga Shinkansen để dễ dàng kết nối với các thành phố lớn. Cụ thể, giá bất động sản tại các khu vực gần ga Shinkansen tại Tokyo tăng mạnh. Điều này tạo ra hiệu ứng lan tỏa khi các trung tâm thương mại, dịch vụ và các công ty lớn đều chọn mở văn phòng và cơ sở kinh doanh gần các ga tàu, nhờ vào khả năng kết nối nhanh chóng giữa các thành phố.

Du lịch

Hơn nữa, du lịch cũng là một trong những ngành hưởng lợi lớn từ Shinkansen. Hệ thống tàu cao tốc giúp kết nối các điểm đến du lịch lớn như Kyoto, Osaka và Tokyo, tạo điều kiện cho du khách quốc tế và nội địa dễ dàng di chuyển. Theo số liệu từ Cục Du lịch Nhật Bản, năm 2019, Nhật Bản đón hơn 31 triệu lượt khách quốc tế, một phần không nhỏ đến từ sự thuận tiện của hệ thống Shinkansen.

Tác động xã hội

Về mặt xã hội, Shinkansen đã thay đổi thói quen di chuyển và làm việc của người dân Nhật Bản. Với tốc độ cao và tính an toàn, nhiều người Nhật đã có thể làm việc tại các thành phố lớn nhưng sinh sống ở các khu vực xa trung tâm hơn, giúp giảm áp lực nhà ở và mật độ dân số trong các đô thị lớn. Cụ thể, Shizuoka, cách Tokyo khoảng 1 giờ đi tàu Shinkansen, đã phát triển thành một khu vực sinh sống lý tưởng cho những người làm việc tại thủ đô nhưng không muốn phải gánh mức chi phí sinh hoạt đắt đỏ của Tokyo.

Do tác động tích cực mà hệ thống này mang lại cho doanh nghiệp, du lịch và kinh tế, nhiều chính trị gia ở Nhật Bản luôn ủng hộ việc mở rộng mạng lưới Shinkansen đến khu vực của mình.

Bài II: Shinkansen - Hệ thống đường sắt cao tốc đánh dấu sự trỗi dậy của Nhật Bản
Shinkansen: Cách hệ thống đường sắt cao tốc thay đổi Nhật Bản

Những vấn đề và thách thức

Chi phí đầu tư và vận hành: Một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất liên quan đến hệ thống Shinkansen là chi phí đầu tư và vận hành cao. Để xây dựng một tuyến đường mới, chính phủ Nhật Bản phải chi rất nhiều tiền. Theo báo cáo của Chính phủ Nhật Bản vào năm 2020, chi phí xây dựng một km đường sắt cao tốc ước tính lên tới 2,5 tỷ yên (khoảng 23 triệu USD), gấp 5 lần so với chi phí xây dựng một km đường bộ.

Chi phí vận hành cũng không hề thấp. Ví dụ, tuyến Tōkaidō Shinkansen, tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên và nhộn nhịp nhất, có chi phí vận hành hàng năm lên tới 500 triệu USD. Ngoài ra, theo Cơ quan Đường sắt Quốc gia Nhật Bản, chi phí bảo trì hệ thống Shinkansen ước tính lên tới 300 triệu USD mỗi năm. Điều này dẫn đến áp lực tài chính cho các công ty đường sắt và có thể dẫn đến việc tăng giá vé cho hành khách, gây ảnh hưởng đến người sử dụng dịch vụ.

Sự phân hóa kinh tế giữa các khu vực: Mặc dù Shinkansen đã giúp kết nối các thành phố lớn, nhưng nó cũng đã tạo ra sự phân hóa kinh tế giữa các khu vực. Theo một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế Nhật Bản vào năm 2021, khu vực Tokyo chiếm khoảng 50% GDP quốc gia, trong khi các tỉnh lân cận như Akita và Yamagata chỉ chiếm chưa đến 2% GDP. Điều này cho thấy rằng mặc dù có sự kết nối tốt, nhưng lợi ích kinh tế lại chủ yếu tập trung vào các thành phố lớn.

Tác động đến môi trường: Theo báo cáo của Cơ quan Môi trường Nhật Bản vào năm 2019, khoảng 2 triệu tấn khí CO2 được phát thải từ hệ thống Shinkansen hàng năm. Mặc dù Shinkansen được quảng bá là một phương tiện giao thông thân thiện với môi trường hơn so với ô tô và máy bay, nhưng thực tế lại cho thấy rằng việc phát triển hạ tầng đường sắt cao tốc cũng không thể tránh khỏi những tác động tiêu cực đến môi trường.

Tóm lại, hệ thống đường sắt cao tốc Shinkansen không chỉ là biểu tượng của sự phát triển công nghệ và kinh tế của Nhật Bản, mà còn mang lại những thay đổi lớn về mặt xã hội. Với các cơ chế đầu tư linh hoạt, Shinkansen đã thu hút được nguồn vốn lớn từ cả chính phủ và khu vực tư nhân, đồng thời đem lại những lợi ích kinh tế đáng kể cho các khu vực kết nối. Tuy nhiên, để hệ thống này tiếp tục đóng góp vào sự phát triển bền vững của Nhật Bản, cần có các giải pháp để giải quyết những thách thức về tài chính, bất bình đẳng khu vực và tác động môi trường.

Tin bài khác
SEC điều tra hoạt động kế toán của Nvidia, cổ phiếu mất thêm 13%

SEC điều tra hoạt động kế toán của Nvidia, cổ phiếu mất thêm 13%

Cuộc điều tra của SEC làm gia tăng áp lực lên Nvidia, vốn đang chịu sức ép từ bê bối liên quan đến bà Alice Huang, điều tra chống độc quyền và những lo ngại về các thỏa thuận tài chính xoay vòng trong lĩnh vực AI.
Tổng thống Donald Trump dọa đánh thuế nặng doanh nghiệp Mỹ xây trung tâm dữ liệu ở nước ngoài

Tổng thống Donald Trump dọa đánh thuế nặng doanh nghiệp Mỹ xây trung tâm dữ liệu ở nước ngoài

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ ngăn các công ty Mỹ xây dựng trung tâm dữ liệu ở nước ngoài hoặc áp “mức thuế khổng lồ” nếu họ vẫn thực hiện. Phát biểu được đưa ra trong cuộc họp báo ngày 20/11 (giờ miền Đông nước Mỹ), song nhà lãnh đạo Mỹ chưa nêu rõ cách thực thi chính sách này.
Hội nghị thượng đỉnh ba bên Trung Quốc – Mỹ – Nga tại Thâm Quyến ra tuyên bố chung

Hội nghị thượng đỉnh ba bên Trung Quốc – Mỹ – Nga tại Thâm Quyến ra tuyên bố chung

Hội nghị thượng đỉnh ba bên giữa Trung Quốc, Mỹ và Liên bang Nga diễn ra tại Thâm Quyến hôm thứ Năm (19/11) đã ra tuyên bố chung, tái khẳng định chiến tranh hạt nhân không thể giành thắng lợi và không bao giờ được phép xảy ra, đồng thời nhất trí đối thoại về giảm thiểu rủi ro hạt nhân và tăng cường bảo đảm nguồn cung nhiên liệu cho các quốc gia.
Cuộc gặp thượng đỉnh ba bên Mỹ - Trung - Nga đầu tiên trong lịch sử diễn ra tại Thâm Quyến (Trung Quốc)

Cuộc gặp thượng đỉnh ba bên Mỹ - Trung - Nga đầu tiên trong lịch sử diễn ra tại Thâm Quyến (Trung Quốc)

Chiều 19/11, bên lề Hội nghị cấp cao APEC lần thứ 33, lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga đã tham dự cuộc gặp ba bên đầu tiên. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng ba nước đang ở vị thế đặc biệt để thúc đẩy cắt giảm kho vũ khí hạt nhân toàn cầu.
APEC 2027: Việt Nam nhận kỳ vọng mới từ 21 nền kinh tế thành viên

APEC 2027: Việt Nam nhận kỳ vọng mới từ 21 nền kinh tế thành viên

Việc chính thức tiếp nhận vai trò Chủ nhà APEC 2027 tại Thâm Quyến (Trung Quốc) mở ra chặng đường hợp tác mới của Việt Nam tại diễn đàn kinh tế hàng đầu khu vực. Các nền kinh tế thành viên bày tỏ sự ủng hộ, kỳ vọng Việt Nam đóng góp tích cực vào việc củng cố liên kết và thúc đẩy thịnh vượng chung.
Siêu du thuyền Star Seeker đến Nha Trang đem theo 205 du khách quốc tế

Siêu du thuyền Star Seeker đến Nha Trang đem theo 205 du khách quốc tế

Siêu du thuyền Star Seeker đưa 205 du khách quốc tế cao cấp (chủ yếu quốc tịch Mỹ) cùng 135 thành viên thủy thủ đoàn đến Khánh Hòa. Tàu neo tại khu vực phía bắc vịnh Nha Trang. Toàn bộ du khách và phần lớn thủy thủ đoàn được đưa vào Bến du thuyền Ana Marina để lên bờ tham quan.
Tổng thống Mỹ đánh giá biên bản ghi nhớ với Iran là “lãng phí thời gian”

Tổng thống Mỹ đánh giá biên bản ghi nhớ với Iran là “lãng phí thời gian”

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng biên bản ghi nhớ ký với Iran hồi tháng 6 là việc làm lãng phí thời gian, song khẳng định Mỹ vẫn sẽ tiến hành cuộc xung đột nếu phải lựa chọn lại. Phát biểu được đưa ra khi quan hệ Mỹ - Iran còn căng thẳng và nội bộ chính quyền Mỹ có những quan điểm khác nhau, đặc biệt sau cuộc bầu cử giữa kỳ tại nước này.
Việt Nam và Mexico thúc đẩy hợp tác toàn diện, mở rộng kết nối với ASEAN

Việt Nam và Mexico thúc đẩy hợp tác toàn diện, mở rộng kết nối với ASEAN

Tại cuộc gặp bên lề Tuần lễ Cấp cao APEC 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum nhất trí tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực, tháo gỡ vướng mắc thương mại và đẩy mạnh phối hợp tại các diễn đàn đa phương.
Tổng thống Nga Putin kêu gọi xây dựng quan hệ đối tác kinh tế Á - Âu rộng lớn hơn tại diễn đàn doanh nghiệp APEC

Tổng thống Nga Putin kêu gọi xây dựng quan hệ đối tác kinh tế Á - Âu rộng lớn hơn tại diễn đàn doanh nghiệp APEC

Phát biểu tại Diễn đàn các nhà lãnh đạo doanh nghiệp bên lề Hội nghị Cấp cao APEC ở Thâm Quyến (Trung Quốc), Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh khả năng thích ứng của nền kinh tế Nga trước các biện pháp hạn chế và ủng hộ xây dựng quan hệ đối tác kinh tế Á - Âu rộng lớn hơn.
Nhật Bản đề xuất lập “IEA phiên bản châu Á” để bảo vệ an ninh dầu mỏ khu vực

Nhật Bản đề xuất lập “IEA phiên bản châu Á” để bảo vệ an ninh dầu mỏ khu vực

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đề xuất thành lập Lực lượng Đặc nhiệm An ninh Dầu mỏ châu Á nhằm quản lý dự trữ dầu chiến lược, đồng thời cho phép dùng bể chứa dự phòng của quốc đảo Đông Bắc Á để lưu trữ dầu thô cho các nước châu Á.
Thủ tướng Lê Minh Hưng kết thúc chuyến công tác tại Philippines, thúc đẩy nhiều sáng kiến hợp tác khu vực

Thủ tướng Lê Minh Hưng kết thúc chuyến công tác tại Philippines, thúc đẩy nhiều sáng kiến hợp tác khu vực

Sau ba ngày tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị liên quan tại Manila (Philippines), Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã kết thúc tốt đẹp chuyến công tác, với nhiều đề xuất nhằm củng cố an ninh, tăng cường liên kết kinh tế và mở rộng các động lực tăng trưởng mới cho khu vực.
Nvidia nâng dự báo tăng trưởng lên 75% bất chấp biến động lãnh đạo

Nvidia nâng dự báo tăng trưởng lên 75% bất chấp biến động lãnh đạo

Nvidia vừa công bố kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng và nâng dự báo doanh thu cho năm tài chính tới, qua đó trấn an giới đầu tư sau khi ông Jensen Huang rời ghế CEO.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Việt Nam ủng hộ chủ đề AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Việt Nam ủng hộ chủ đề AIPA-47

Dự Phiên họp Ban Chấp hành AIPA-47 tại Manila (Philippines), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Việt Nam ủng hộ chủ đề Đại hội đồng, đồng thời nhấn mạnh vai trò của hợp tác nghị viện trong thúc đẩy hòa bình, thịnh vượng và phát triển lấy người dân làm trung tâm.
Nhật Bản bắt tay ADB thúc đẩy phát triển điện hạt nhân tại châu Á

Nhật Bản bắt tay ADB thúc đẩy phát triển điện hạt nhân tại châu Á

Thỏa thuận hợp tác giữa Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) mở ra hướng hỗ trợ các quốc gia trong khu vực chuẩn bị nguồn lực, hoàn thiện khung pháp lý và tiếp cận tài chính để phát triển điện hạt nhân.
Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất sáng kiến chuỗi cung ứng thông minh Mekong - Nhật Bản

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất sáng kiến chuỗi cung ứng thông minh Mekong - Nhật Bản

Đồng chủ trì Hội nghị Cấp cao Mekong - Nhật Bản lần thứ 13 tại Manila, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất ba định hướng hợp tác trọng tâm, trong đó nhấn mạnh kết nối kinh tế, ứng phó thách thức an ninh phi truyền thống và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.