Đột phá chính sách để “mở đường” cho tư nhân làm đường sắt

Sáng 16/6, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã trình bày trước Quốc hội tờ trình bổ sung Dự án Luật Đường sắt (sửa đổi). Điểm nhấn đáng chú ý của dự thảo lần này là hàng loạt chính sách ưu đãi, hỗ trợ mạnh mẽ cho nhà đầu tư, cả trong và ngoài nước, nhằm hình thành và phát triển hệ sinh thái công nghiệp đường sắt đô thị một cách đồng bộ.

Dự thảo luật quy định rõ: Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài tham gia đầu tư, kinh doanh kết cấu hạ tầng và vận tải đường sắt; phát triển công nghiệp phụ trợ, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chuyên ngành đường sắt.

Đột phá chính sách để “mở đường” cho tư nhân làm đường sắt

Theo đó, lĩnh vực kinh doanh hạ tầng đường sắt và công nghiệp đường sắt chính thức được đưa vào danh mục ngành, nghề được ưu đãi đầu tư. Các doanh nghiệp sẽ được miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; ưu tiên sử dụng dải tần số vô tuyến điện phục vụ điều hành giao thông đường sắt và hệ thống điện sức kéo tàu.

Đặc biệt, doanh nghiệp có thể vay vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước hoặc được Chính phủ bảo lãnh vay vốn để triển khai các dự án đường sắt, mua sắm phương tiện, thiết bị kỹ thuật và phát triển công nghiệp đường sắt theo quy định pháp luật.

Ưu đãi mạnh về đất đai, tài chính và thuế

Để hỗ trợ nhà đầu tư, dự thảo Luật đã dành riêng một điều quy định việc đầu tư dự án đường sắt bằng nguồn vốn ngoài ngân sách. Theo đó, các dự án này sẽ được Nhà nước đảm bảo toàn bộ kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ ngân sách nhà nước đối với phần đất dành cho đường sắt.

Đối với các dự án triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP), phần kinh phí nêu trên không tính vào tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án, qua đó giúp nâng cao tính hấp dẫn và khả thi cho các dự án xã hội hóa.

Ngoài ra, doanh nghiệp trong nước khi đầu tư vào ngành đường sắt sẽ được miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, vật tư chưa thể sản xuất trong nước hoặc không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật dự án. Đồng thời, được hưởng thuế suất ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, đặc biệt tại các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn.

Minh bạch lựa chọn nhà đầu tư, tăng cường an ninh – quốc phòng

Để bảo đảm tính minh bạch, công khai, hiệu quả trong việc lựa chọn nhà đầu tư, dự thảo Luật đưa ra cơ chế chặt chẽ: Nhà đầu tư phải chứng minh năng lực tài chính, kinh nghiệm thực hiện dự án tương tự hoặc có thỏa thuận hợp tác với các đối tác đủ năng lực.

Trước khi chỉ định nhà đầu tư đối với dự án đường sắt có yếu tố ảnh hưởng đến quốc phòng – an ninh, cơ quan có thẩm quyền phải lấy ý kiến bằng văn bản của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

Đối với các dự án do một nhà đầu tư đề xuất, cơ quan có thẩm quyền có thể đồng thời chấp thuận chủ trương đầu tư và nhà đầu tư góp phần rút ngắn thủ tục hành chính, tránh tình trạng dự án bị “treo” do vướng cơ chế.

Thúc đẩy phát triển đô thị theo mô hình TOD

Một điểm nhấn quan trọng trong dự thảo là việc trao quyền cho UBND cấp tỉnh được quyết định chỉ định nhà đầu tư thực hiện các dự án đường sắt quốc gia đi qua địa phương, đặc biệt trong mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng định hướng phát triển (Transit Oriented Development – TOD). Mô hình này được kỳ vọng sẽ tạo ra sự chuyển dịch mạnh mẽ trong quy hoạch và phát triển đô thị bền vững, lấy giao thông công cộng làm trục chính, góp phần giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường tại các đô thị lớn.

Việc sửa đổi Luật Đường sắt lần này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nút thắt thể chế, mở rộng không gian phát triển cho ngành đường sắt nói chung và đường sắt đô thị nói riêng. Đây là một bước đi cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước hiện đại hóa hạ tầng giao thông, hướng tới mạng lưới vận tải đa phương thức, thông minh, kết nối hiệu quả giữa các đô thị và vùng kinh tế trọng điểm.

Nếu được thông qua, luật mới sẽ tạo cú hích mạnh mẽ để thu hút đầu tư tư nhân, giảm gánh nặng ngân sách và mở ra cơ hội phát triển bền vững cho ngành giao thông đô thị Việt Nam trong thập kỷ tới.