Ngày 21/4, Chính phủ Nhật Bản đã công bố kế hoạch cải tổ toàn diện các quy định liên quan đến xuất khẩu quốc phòng, đồng thời bãi bỏ nhiều hạn chế đối với việc bán vũ khí ra nước ngoài. Quyết định này tạo điều kiện cho việc xuất khẩu tàu chiến, tên lửa và các loại vũ khí khác, thể hiện nỗ lực củng cố ngành công nghiệp quốc phòng trong nước. Đây được đánh giá là một bước chuyển đáng kể, góp phần thay đổi chính sách an ninh của nước này vốn chịu ảnh hưởng bởi các nguyên tắc hòa bình sau Thế chiến II.
Xung đột ở Ukraine và Trung Đông đã thúc đẩy sản xuất vũ khí của Mỹ, tạo cơ hội cho Nhật Bản. Bên cạnh đó, các đồng minh của Mỹ tại châu Âu và châu Á cũng đa dạng hóa nguồn cung vì cam kết an ninh từ Washington trở nên không chắc chắn dưới thời Tổng thống Trump. Trong một bài đăng trên nền tảng xã hội X, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae nhấn mạnh, các quốc gia cần hợp tác về quốc phòng để bảo vệ hòa bình và an ninh.
Dự thảo luật sửa đổi được chính phủ của bà Takaichi Sanae phê duyệt đã loại bỏ năm hạng mục xuất khẩu từng hạn chế hầu hết các mặt hàng xuất khẩu quân sự vào thiết bị cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi. Thay vào đó, các bộ trưởng và quan chức sẽ đánh giá giá trị của từng thương vụ được đề xuất. Nhật Bản sẽ tiếp tục duy trì ba nguyên tắc xuất khẩu, cam kết thực hiện sàng lọc nghiêm ngặt, kiểm soát việc chuyển giao cho các nước thứ ba và cấm bán cho các quốc gia có xung đột. Tuy nhiên, trong một phiên trình bày phác thảo những thay đổi này trước quốc hội, chính phủ cho biết có thể có ngoại lệ khi cần thiết cho an ninh quốc gia.
Trước diễn biến này, nhiều quốc gia như Ba Lan và Philippines đã chủ động tìm kiếm cơ hội mua sắm thiết bị quốc phòng từ Nhật Bản nhằm hiện đại hóa lực lượng vũ trang. Một trong những thỏa thuận đầu tiên dự kiến là xuất khẩu tàu chiến sang Manila. Đáng chú ý, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines, ông Gilberto Teodoro, đã bày tỏ sự ủng hộ đối với việc thay đổi quy định của Nhật Bản, cho rằng điều này sẽ giúp Philippines tiếp cận các sản phẩm quốc phòng chất lượng cao, tăng cường năng lực nội tại cũng như đóng góp vào sự ổn định khu vực thông qua yếu tố răn đe.
Trước sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực, Manila và Tokyo đã thúc đẩy hợp tác an ninh song phương. Tháng 9 năm ngoái, hai bên ký kết một thỏa thuận nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng của mỗi nước hoạt động trên lãnh thổ của đối phương. Đến tháng 1 năm 2026, Philippines và Nhật Bản tiếp tục nới lỏng những quy định liên quan đến trao đổi vật tư quân sự.
Sự điều chỉnh từ phía chính quyền Tokyo đã nhận được sự ủng hộ từ Mỹ, quốc gia đồng minh lâu năm. Đại sứ Mỹ tại Nhật Bản, ông George Glass, nhận định rằng: “Đây là một bước tiến có ý nghĩa lịch sử, góp phần tăng cường năng lực phòng thủ cho các quốc gia hợp tác trong liên minh Nhật Bản-Hoa Kỳ, đồng thời củng cố sức mạnh tập thể nhằm gìn giữ hòa bình khu vực và thúc đẩy tự do.”
Tokyo đặt mục tiêu thúc đẩy xuất khẩu quốc phòng nhằm gia tăng sản lượng, giảm chi phí và củng cố năng lực cho ngành công nghiệp trong nước. Nhật Bản hiện tập trung đầu tư vào các lĩnh vực tên lửa, máy bay tàng hình và drone để ứng phó với những thách thức an ninh từ Trung Quốc quanh khu vực Đài Loan. Đồng thời, nước này tiến hành hợp tác với Anh và Ý trong việc phát triển dòng máy bay chiến đấu mới, dự kiến sẽ được triển khai vào giữa thập niên 2030 với mục đích chia sẻ chi phí và công nghệ. Chi tiêu quốc phòng đã tăng lên mức 2% GDP và theo dự báo, sẽ tiếp tục tăng trong năm nay cùng với việc thực hiện chiến lược an ninh mới dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Takaichi Sanae.
