Theo báo cáo của Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) ban hành ngày 21/7, Đông Nam Á tiếp tục là một trong những “điểm nóng” của tội phạm mạng. Tại đây, các băng nhóm, chủ yếu có nguồn gốc từ Trung Quốc, đang mở rộng địa bàn hoạt động, đa dạng hóa nguồn thu bất hợp pháp, lợi dụng tham nhũng và khai thác trí tuệ nhân tạo để gia tăng năng lực phạm tội.
UNODC ước tính thiệt hại do các hoạt động lừa đảo tại Đông Á, Đông Nam Á, Australia và New Zealand trong năm 2025 dao động từ 88,3 tỷ USD đến 114,1 tỷ USD. Đây là con số đặc biệt lớn, thậm chí vượt tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của một số quốc gia trong khu vực.
 |
| Nạn lừa đảo trực tuyến ở khu vực Đông Nam Á luôn làm nhức nhối các nhà chức trách, và là vấn đề không thể xem nhẹ |
Bà Delphine Schantz, Đại diện khu vực của UNODC về Đông Nam Á và Thái Bình Dương, cho biết các mạng lưới tội phạm trước đây thường hoạt động trong những địa bàn hoặc lĩnh vực phi pháp riêng lẻ, nay đã mở rộng sang nhiều thị trường bất hợp pháp khác nhau, đồng thời sử dụng các dịch vụ dùng chung. “Mô hình hoạt động của chúng giống như nhượng quyền thương mại: có các bộ phận chuyên trách rửa tiền, buôn người, đưa người di cư trái phép và thu thập dữ liệu, tất cả được kết nối trong cùng một mạng lưới dịch vụ”, bà Schantz nêu rõ.
Các trung tâm lừa đảo tại Đông Nam Á vận hành nhiều kịch bản phạm tội trên không gian mạng, nhắm tới nạn nhân ở nhiều quốc gia, qua đó thu lợi hàng tỷ USD mỗi năm. Đáng chú ý, nhiều cơ sở bị phát hiện sử dụng lao động là người nước ngoài bị mua bán, cưỡng bức, giam giữ trong điều kiện khắc nghiệt để phục vụ hoạt động lừa đảo.
Theo UNODC, công dân của ít nhất 80 quốc gia và vùng lãnh thổ đã được xác định có mặt trong các cơ sở lừa đảo tại khu vực. Các đường dây tuyển mộ sử dụng nhiều điểm trung chuyển ở châu Á, Trung Đông và châu Phi để đưa người vào các trung tâm này.
UNODC cảnh báo, khi mở rộng sang các thị trường mới, các đối tượng điều hành đường dây lừa đảo ngày càng tìm kiếm nguồn tuyển dụng bên ngoài châu Á.
Các quảng cáo tuyển dụng liên quan đến hệ sinh thái tội phạm này nhắm vào những người có kỹ năng tiếng Đức, Ba Lan, Hà Lan, Tây Ban Nha, Italy, Pháp, Thụy Điển, Na Uy và tiếng Anh. UNODC cho biết, sức ép từ hoạt động thực thi pháp luật thời gian qua đã khiến các băng nhóm dịch chuyển địa bàn, song chưa thể triệt tiêu hoàn toàn hoạt động của chúng. Nhiều nhóm đã rời khỏi các khu vực tại Myanmar, Lào để chuyển hướng sang Đông Timor, một số quốc đảo Thái Bình Dương và các địa bàn ở châu Phi.
Báo cáo cho biết các tổ chức tội phạm đang thực hiện hoạt động “mua sắm địa bàn”, tìm đến những nơi có năng lực quản trị và hệ thống quy định còn yếu kém. UNODC nhấn mạnh tham nhũng là “yếu tố chính thúc đẩy” tội phạm có tổ chức dựa trên công nghệ trong khu vực.
Ngoài việc sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh để sản xuất nội dung phục vụ lừa đảo, các nhóm tội phạm được dự báo sẽ tiếp tục ứng dụng các hệ thống trí tuệ nhân tạo tác nhân nhằm tự động xác định nạn nhân, triển khai các chiến dịch kỹ thuật xã hội, đồng thời hỗ trợ hoạt động đánh cắp và rửa tiền điện tử.
Sự phát triển nhanh chóng của lĩnh vực lừa đảo đã thúc đẩy hình thành một hệ sinh thái dịch vụ tội phạm phụ trợ, bao gồm rửa tiền, ngân hàng ngầm và mua bán dữ liệu. “Quy mô và độ phức tạp của nền kinh tế tội phạm có tổ chức đang mở rộng này đang vượt xa các biện pháp ứng phó hiện có, vốn không được thiết kế để xử lý các hoạt động tội phạm tinh vi như vậy”, ông Inshik Sim, chuyên gia phân tích hàng đầu tại UNODC, nhận định.
