El Niño cực mạnh có thể gây thiệt hại tới 20 tỷ USD cho châu Phi

Một hiện tượng El Niño được dự báo có cường độ rất mạnh có thể gây thiệt hại từ 10-20 tỷ USD cho các quốc gia châu Phi chịu tác động, đồng thời làm gia tăng nguy cơ di cư quy mô lớn tại những khu vực bị ảnh hưởng nghiêm trọng, theo nhận định của chuyên gia khí hậu hàng đầu thuộc Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) được Reuters dẫn lại.

Các nhà dự báo cảnh báo, mô hình thời tiết El Niño vốn thường kéo theo hạn hán, lũ lụt và bão nghiêm trọng tại châu Phi có thể trở thành một trong những đợt mạnh nhất từng ghi nhận nếu xu thế ấm lên hiện nay ở Thái Bình Dương tiếp diễn.

Hiện tượng thời tiết cực đoan như El Niño đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng về kinh tế - xã hội ở các quốc gia châu Phi

Không chỉ đe dọa an ninh lương thực và nguồn nước, các cú sốc khí hậu còn có thể làm suy yếu tài khóa chính phủ và hệ thống ngân hàng, nhất là khi thiên tai gây hư hại hạ tầng, khiến những quốc gia hạn hẹp nguồn lực gặp khó trong việc thanh toán các khoản vay liên quan.

Trong một cuộc phỏng vấn, ông Anthony Nyong, Giám đốc phụ trách biến đổi khí hậu và tăng trưởng xanh của AfDB, cho biết riêng đợt El Niño này có thể làm GDP của các quốc gia chịu tác động nặng giảm trung bình 1-2%, tương đương khoảng 10-20 tỷ USD trên toàn châu lục. Dự báo gần đây nhất của AfDB công bố hồi tháng 5 cho rằng kinh tế châu Phi có thể tăng trưởng 4,2% trong năm nay và 4,4% vào năm 2027, với giả định xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran hạ nhiệt.

Tuy nhiên, các dự báo này được đưa ra trước khi xuất hiện nhận định về khả năng hình thành một El Niño “siêu mạnh”, thậm chí được ví như “Godzilla”.

Theo ông Nyong, ước tính thiệt hại 10-20 tỷ USD là một trong những đánh giá đầu tiên từ một ngân hàng phát triển đa phương lớn liên quan đến tác động của El Niño. Dù chưa công bố phân tích chi tiết theo từng quốc gia, ông cảnh báo hiện tượng này khó có thể được xem là một cú sốc đơn lẻ.

Tình trạng hạn hán, vốn đã ảnh hưởng nặng nề tới phần lớn khu vực Sahel trong những năm gần đây, có nguy cơ kéo dài. Trong khi đó, kinh nghiệm phục hồi của Mozambique sau bão Idai năm 2019 cho thấy các quốc gia có thể mất nhiều năm để khắc phục hậu quả của những cơn bão lớn. Theo ông Nyong, nhiều chính phủ đang mắc kẹt trong “bẫy tài chính khí hậu”, khi thiếu nguồn lực ứng phó khủng hoảng và buộc phải cắt giảm ngân sách cho y tế, giáo dục hoặc hạ tầng để trang trải chi phí.

Đợt El Niño 2023-2024 từng gây hạn hán nghiêm trọng tại miền Nam châu Phi, đồng thời làm gia tăng mưa lớn và lũ lụt ở Đông Phi. Các điều kiện thời tiết cực đoan này dẫn tới mất mùa trên diện rộng, giá lương thực tăng mạnh và mực nước biển dâng cao kỷ lục dọc bờ biển châu lục.

AfDB ước tính nông dân châu Phi đã mất gần 330 triệu USD thu nhập trong năm nay. Ngành khai thác thủy sản cũng có thể chịu tác động nặng nề do nhiệt độ nước biển tăng và bão xuất hiện nhiều hơn.

Ông Nyong nhận định, mỗi khi các cú sốc như vậy xảy ra, nhiều quốc gia lại bị đẩy lùi trong tiến trình phát triển và nguy cơ nghèo đói gia tăng.

Nhiệt độ bề mặt Thái Bình Dương gần đây tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, qua đó củng cố nhận định về một pha El Niño mạnh.

AfDB dự kiến tăng cường phản ứng trước El Niño thông qua một hội thảo toàn ngân hàng vào tháng 9, trong đó các lãnh đạo cấp cao sẽ đánh giá tác động tiềm tàng đối với cả các khoản đầu tư đã lên kế hoạch và những dự án đang triển khai.

Ông Nyong cho biết ngân hàng sẵn sàng tái cấu trúc các dự án nhằm hỗ trợ các quốc gia quản lý tác động của El Niño, đồng thời phối hợp để huy động thêm nguồn lực đa phương, trong đó có Quỹ Khí hậu Xanh - quỹ khí hậu chuyên dụng lớn nhất thế giới.

Theo ông, các nguồn hỗ trợ khác có thể đến từ Quỹ Thích ứng, Quỹ Đầu tư Khí hậu và những cơ chế tài chính mới hơn liên quan đến bồi thường thiệt hại.

Một báo cáo của Liên Hợp Quốc công bố tháng 10 ước tính, đến năm 2035, các nước đang phát triển sẽ cần khoảng 365 tỷ USD mỗi năm để ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong khi đó, tài chính thích ứng công cộng quốc tế mới đạt 26 tỷ USD vào năm 2023.

Theo ông Nyong, với dự báo về cường độ của El Niño, châu Phi có thể cần tới 100 tỷ USD trong năm nay. Ông cho biết nhu cầu tài chính thích ứng khí hậu trong 12 tháng tới vốn đã vào khoảng 50 tỷ USD, song đợt El Niño này có thể làm phát sinh thêm 30-50 tỷ USD.

Áp lực nhân đạo được dự báo sẽ khiến tình hình thêm nghiêm trọng. AfDB đã xác định Sudan, Nam Sudan, Cộng hòa Dân chủ Congo, Somalia, Mali, Burundi và cả Nigeria là những quốc gia có thể đối mặt với tác động đặc biệt nặng nề.

Ông Nyong cảnh báo, khi El Niño xảy ra, nguy cơ di cư hàng loạt là rất lớn. Giá ngô - lương thực thiết yếu tại nhiều quốc gia chịu ảnh hưởng - được dự báo có thể tăng gấp đôi, buộc người dân ở các khu vực thiếu thốn phải rời nơi cư trú để tìm sinh kế.

Theo ông Nyong, tình trạng thiếu hụt tài nguyên và cạnh tranh về đất chăn thả, nguồn nước có thể làm gia tăng mức độ dễ bị tổn thương tại các khu vực vốn đã mong manh. Thiệt hại nông nghiệp được ước tính khoảng 327 triệu USD, trong khi năng suất thủy sản có thể giảm 1-4%.

Những diễn biến trên cho thấy châu Phi cần tăng cường hành động nhằm xây dựng khả năng chống chịu trước khi thảm họa xảy ra. Đây cũng được xem là một nội dung trọng tâm tại vòng đàm phán khí hậu toàn cầu tiếp theo, dự kiến tổ chức ở Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 11. Ông Nyong nhấn mạnh cách tiếp cận phòng ngừa sẽ ít tốn kém hơn nhiều so với việc phải xử lý hậu quả sau thảm họa.