Dự án Cánh Đông Nhà Trắng tiếp tục gây tranh luận tại Mỹ

Tòa án Tối cao Mỹ ngày 31/8 đã cho phép chính quyền Tổng thống Donald Trump tiếp tục triển khai dự án xây dựng khu phức hợp phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng, trong khi quá trình kháng cáo đối với lệnh tạm dừng phần lớn hạng mục trên mặt đất vẫn tiếp diễn. Phán quyết sít sao này một lần nữa làm nổi bật tranh luận tại Washington về thẩm quyền của nhánh hành pháp, trách nhiệm giám sát của Quốc hội và việc bảo tồn các công trình biểu tượng quốc gia.

Toà án Tối cao Mỹ cho phép chính quyền Tổng thống Donald Trump tiếp tục triển khai dự án Cánh Đông Nhà Trắng

Theo quyết định của tòa, yêu cầu của chính quyền nhằm dỡ bỏ lệnh của tòa cấp dưới đối với phần xây dựng trên mặt đất của dự án có giá trị công bố khoảng 400 triệu USD đã được chấp thuận trong thời gian vụ kiện do tổ chức National Trust for Historic Preservation theo đuổi chưa có phán quyết cuối cùng.

Vụ kiện được khởi xướng sau khi Cánh Đông của Nhà Trắng bị phá dỡ để nhường chỗ cho phòng khiêu vũ có diện tích khoảng 90.000 feet vuông, tương đương 8.360m², mà chưa có sự cho phép cụ thể của Quốc hội. Chính quyền cho rằng công trình mới sẽ tạo không gian tổ chức sự kiện quy mô lớn, an toàn hơn, thay thế việc dựng lều tạm trong khuôn viên Nhà Trắng cho các quốc yến và hoạt động đối ngoại.

Bối cảnh thúc đẩy dự án được chính quyền nhấn mạnh sau một số vụ việc an ninh gây chú ý, đặc biệt là vụ nổ súng xảy ra trong thời gian diễn ra sự kiện của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng hồi tháng 4. Từ sau vụ việc này, một số nghị sĩ Cộng hòa cho rằng Nhà Trắng cần một cơ sở có khả năng bảo vệ cao hơn để tổ chức các sự kiện lớn, đồng thời kết hợp các hạng mục an ninh và quân sự dưới lòng đất.

Trong ý kiến phản đối, Chánh án John Roberts cùng ba thẩm phán có khuynh hướng tự do cho rằng dự án có thể không phù hợp với khuôn khổ pháp lý hiện hành, bởi Quốc hội có thẩm quyền hiến định đặc biệt đối với Đặc khu Columbia và tài sản liên bang.

Theo lập luận nêu trong ý kiến phản đối, việc xây dựng một công trình mới trên khu đất công viên liên bang thuộc Công viên Tổng thống cần có căn cứ pháp lý rõ ràng từ Quốc hội. Chánh án Roberts cho rằng quyết định cho phép tiếp tục thi công không phải là thắng lợi của nguyên tắc phân quyền.

Phía đa số tại Tòa án Tối cao không đưa ra phán quyết cuối cùng về tính hợp pháp của dự án, nhưng cho rằng nguyên đơn có thể không đủ tư cách pháp lý để khởi kiện. Các thẩm phán ủng hộ quyết định cũng lưu ý nguy cơ chính phủ phải chịu thiệt hại khó khắc phục nếu công trình bị đình chỉ, trong bối cảnh chính quyền viện dẫn các yêu cầu về an ninh quốc gia.

Tổng thống Trump đã hoan nghênh phán quyết và cho rằng các thách thức pháp lý đối với dự án là không có cơ sở. Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội, ông mô tả công trình là khu phức hợp phòng khiêu vũ và quân sự, đồng thời khẳng định đây sẽ là một trong những công trình đáng chú ý tại Washington, D.C.

Thông điệp của Tổng thống Donald Trump sau phán quyết của Toà án Tối cao Mỹ

Dự án không chỉ bao gồm khu vực phòng khiêu vũ trên mặt đất, mà còn gắn với một tổ hợp ngầm được chính quyền mô tả là có hầm trú ẩn, cơ sở y tế, hệ thống phòng vệ trước máy bay không người lái và tên lửa, cùng các hạng mục an ninh khác. Theo hồ sơ của Bộ Tư pháp, toàn bộ dự án đã hoàn thành khoảng 65%.

Tác động tài chính của dự án cũng trở thành điểm gây tranh luận. Dù Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định công trình sẽ được tài trợ bằng nguồn đóng góp tư nhân và không sử dụng tiền thuế, một số báo cáo và đề xuất tại Quốc hội cho thấy các khoản ngân sách đáng kể có thể được phân bổ cho những hạng mục được gọi là nâng cấp an ninh, bao gồm cơ sở ngầm và các chức năng bảo vệ đi kèm với khu vực Cánh Đông.

Theo các thông tin được công bố, chi phí dự án ban đầu được nêu ở mức khoảng 200 triệu USD, sau đó tăng lên 400 triệu USD; một số tài liệu nội bộ được truyền thông dẫn lại còn cho thấy tổng chi phí có thể cao hơn, trong đó một phần liên quan đến Cơ quan Mật vụ, Văn phòng Quân sự Nhà Trắng và dinh thự hành pháp. Chính quyền khẳng định phần kinh phí công, nếu có, chỉ phục vụ các yêu cầu an ninh, song phe chỉ trích cho rằng ranh giới giữa hạng mục phòng khiêu vũ và các cấu phần an ninh đi kèm không dễ tách bạch.

Ông Brent Leggs, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành National Trust for Historic Preservation, bày tỏ thất vọng trước quyết định của Tòa án Tối cao, song cho rằng ý kiến phản đối của Chánh án Roberts đã củng cố lập luận của tổ chức này về tính pháp lý của dự án. Ông kêu gọi tòa án đẩy nhanh quá trình xem xét kháng cáo chính thức, đồng thời khẳng định tổ chức sẽ tiếp tục vận động nhằm bảo vệ các giá trị dân chủ và những địa điểm có ý nghĩa lịch sử của nước Mỹ.

Trước đó, Tòa phúc thẩm liên bang khu vực Đặc khu Columbia đã giữ nguyên lệnh của Thẩm phán Richard Leon, yêu cầu chính quyền tạm dừng thi công các hạng mục trên mặt đất, trong khi vẫn cho phép tiếp tục phần ngầm và những công việc cần thiết cho an toàn, an ninh của Nhà Trắng. Tòa phúc thẩm nhấn mạnh rằng mỗi tổng thống chỉ là người tạm thời sử dụng Nhà Trắng, chứ không phải chủ sở hữu có thể tự ý thay đổi căn bản cấu trúc công trình mà không có sự chấp thuận của Quốc hội.

Dự án phòng khiêu vũ tại Cánh Đông được đặt trong nỗ lực rộng hơn của Tổng thống Trump nhằm định hình lại diện mạo thủ đô Washington, bao gồm các kế hoạch xây dựng công trình biểu tượng mới và cải tạo một số thiết chế văn hóa. Tuy nhiên, việc phá dỡ Cánh Đông, nơi từng đặt văn phòng Đệ nhất phu nhân và rạp chiếu phim của Nhà Trắng, đã làm dấy lên lo ngại về bảo tồn di sản, minh bạch ngân sách và giới hạn quyền lực hành pháp.

Cánh Đông ban đầu được xây dựng dưới thời Tổng thống Theodore Roosevelt và được mở rộng đáng kể dưới thời Tổng thống Franklin Roosevelt. Vì vậy, tranh luận chung quanh dự án không chỉ là câu chuyện về một không gian tổ chức sự kiện mới, mà còn phản ánh cách nước Mỹ cân bằng giữa yêu cầu an ninh hiện đại, trách nhiệm tài chính công và nghĩa vụ gìn giữ biểu tượng lịch sử của nền cộng hòa.