Căng thẳng Mỹ-Iran leo thang tại eo biển Hormuz

Ngày 8/9, Iran cảnh báo sẽ đáp trả Mỹ bằng các biện pháp mà nước này gọi là “chiến tranh kinh tế”, đồng thời tuyên bố đã phóng một loại tên lửa tiên tiến nhằm vào các tàu chiến Mỹ. Động thái này làm gia tăng lo ngại về nguy cơ leo thang xung đột, trong bối cảnh hai bên vừa tiếp tục giao tranh sau một thời gian tạm lắng ngắn.

Cuộc xung đột kéo dài sáu tháng qua diễn biến theo chu kỳ tạm lắng rồi bùng phát. Lần gần nhất, Mỹ cho biết đã tiến hành các cuộc tiến công vào mục tiêu của Iran ngày 3/9, trong đó lực lượng Mỹ nhằm vào ba tàu chở dầu của Iran. Truyền thông nhà nước Iran ngày 4/9 đưa tin lực lượng nước này đã sử dụng tên lửa Qassem Basir trong các cuộc tiến công nhằm vào một số tàu Mỹ.

Cùng ngày, người phát ngôn liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu tại Yemen cho biết lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn đã tiến công một số thành phố của Saudi Arabia, làm 73 người bị thương. Diễn biến này được xem là dấu hiệu cho thấy cuộc xung đột có nguy cơ lan rộng thành một cuộc chiến khu vực, trong khi các nỗ lực ngoại giao vẫn đình trệ.

Bất chấp những nỗ lực của Mỹ nhằm duy trì hoạt động thông suốt tại eo biển Hormuz, Iran tiếp tục gây sức ép đối với tuyến hàng hải có ý nghĩa then chốt đối với nguồn cung dầu khí toàn cầu, khiến lưu lượng tàu hàng qua khu vực này chậm lại trong tuần.

Iran cũng cho biết sẽ công bố một khu vực hạn chế mới tại vùng Vịnh trong những ngày tới, kèm theo bản đồ về hành lang vận tải mới qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, thời điểm công bố chi tiết vẫn chưa được xác định.

Theo ông Mohsen Rezaei, Bí thư Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, khu vực hạn chế mới sẽ bắt đầu từ nơi Iran cho rằng lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực và mở rộng sang một số khu vực của vùng Vịnh. Ông cho biết các tàu đi vào khu vực này có thể bị đưa vào danh sách trừng phạt của Iran. Ngày 8/9, ông Rezaei tiếp tục nhấn mạnh khả năng Tehran áp dụng các biện pháp đáp trả cả về kinh tế và quân sự đối với Washington.

Ông Mohsen Rezaei, Bí thư Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, trả lời phỏng vấn truyền thông nhà nước về phản ứng của Tehran trước các hành động của Washington

Ông Rezaei nói rằng trong những ngày gần đây, Washington đã nhận được cảnh báo rõ ràng từ các loại tên lửa mới của Iran; đồng thời cho rằng các biện pháp chiến tranh kinh tế sẽ bị đáp trả bằng một vùng cấm hàng hải trải dài khắp Vịnh Ba Tư tới khu vực phong tỏa. Ông cũng khẳng định tư thế hoạt động đối với các tàu chiến và căn cứ của Mỹ đã được Tehran điều chỉnh căn bản.

Phát biểu của ông Rezaei được cho là đề cập tên lửa đạn đạo Qassem Basir, loại vũ khí mà truyền thông Iran nói đã được phóng nhằm vào các tàu chiến Mỹ gần eo biển Hormuz. Trong khi đó, quân đội Mỹ khẳng định các tàu chiến của họ đã tránh được mọi cuộc tiến công bằng tên lửa.

Mặc dù các cuộc oanh kích quy mô lớn của Mỹ đã làm suy giảm năng lực quân sự thông thường của Iran và gia tăng sức ép đối với nền kinh tế vốn gặp nhiều khó khăn, Tehran vẫn duy trì năng lực tên lửa và máy bay không người lái. Những năng lực này cho phép Iran tiếp tục đe dọa các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz mà không có sự chấp thuận của Mỹ, cũng như gây sức ép đối với các quốc gia vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ.

Iran giới thiệu Qassem Basir là phiên bản tên lửa được nâng cấp, có khả năng cơ động tốt hơn nhằm né tránh các hệ thống phòng thủ tên lửa, đồng thời được trang bị hệ thống dẫn đường có khả năng đối phó chiến tranh điện tử. Hãng thông tấn Fars cho biết tên lửa này lần đầu được sử dụng trong thực chiến vào tháng 6/2025 nhằm vào Israel.

Một số nhà phân tích nhận định ảnh hưởng của Iran đối với eo biển Hormuz có thể đang suy giảm, trong khi các lệnh trừng phạt kinh tế mới của Mỹ ngày càng tạo thêm áp lực đối với Tehran.

Trước khi chiến tranh bùng phát, khoảng một phần năm lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng vận chuyển trên thế giới đi qua eo biển Hormuz. Vị trí chiến lược này giúp Iran có khả năng gây sức ép đối với các tàu chở dầu của các nước láng giềng vùng Vịnh trong hoạt động xuất khẩu dầu khí. Diễn biến đó góp phần đẩy giá năng lượng tăng cao, trong khi cuộc chiến - vốn không nhận được nhiều sự ủng hộ trong dư luận Mỹ theo các cuộc thăm dò - đang làm gia tăng rủi ro chính trị đối với đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump trước cuộc bầu cử quốc hội tháng 11. Trên mạng xã hội, ông Trump cho rằng giá dầu sẽ giảm mạnh nếu Mỹ giành thắng lợi trong cuộc chiến với Iran, đồng thời nhắc lại cam kết không để Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump trên mạng xã hội Truth Social về triển vọng trước việc Mỹ đạt được mục tiêu thành công trên chiến trường Iran - Trung Đông

Đến nay, ông Trump vẫn chưa đạt được các mục tiêu được nêu khi phát động “Chiến dịch Cơn Cuồng nộ Sử thi” hồi tháng 2, gồm chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran, ngăn chặn năng lực tiến công các nước láng giềng và tạo điều kiện để người dân Iran thay đổi giới lãnh đạo hiện nay.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo giáo sĩ tại Tehran vẫn duy trì quyền lực và đặt mục tiêu củng cố vị thế sau chiến tranh. Iran tiếp tục yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, đồng thời kỳ vọng về lâu dài có thể thu phí đối với các tàu sử dụng eo biển Hormuz.