Australia siết luật đầu tư nước ngoài sau vụ đất hiếm Northern Minerals

Australia dự kiến sửa đổi luật đầu tư nước ngoài sau vụ việc liên quan đến công ty khai thác đất hiếm Northern Minerals, qua đó làm bộc lộ những giới hạn trong thẩm quyền của Bộ trưởng Ngân khố nước này.

Hãng Northern Minerals đã phải đối mặt với vấn đề pháp lý do không chấp hành lệnh thoái vốn của Bộ Ngân khố Australia và có liên hệ với các thực thể liên quan đến Trung Quốc

Vụ Northern Minerals đang được Chính phủ liên bang xem là trường hợp điển hình cho nhu cầu siết chặt Đạo luật Mua lại và Sáp nhập Nước ngoài (FAA), trong bối cảnh một số thực thể có liên hệ với Trung Quốc tiếp tục không tuân thủ lệnh thoái vốn của Bộ trưởng Ngân khố Jim Chalmers và chưa nộp các khoản tiền phạt theo phán quyết của tòa án.

Theo kế hoạch, Chính phủ Australia có thể trình sửa đổi đạo luật này vào cuối năm nay hoặc đầu năm 2027. Động thái trên có khả năng làm gia tăng căng thẳng với Bắc Kinh, trong khi Canberra cùng các đồng minh thúc đẩy nỗ lực giảm phụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm nặng do Trung Quốc chi phối, loại khoáng sản có vai trò then chốt trong các hệ thống vũ khí hiện đại.

Ông Chalmers từ chối bình luận với nhóm phóng viên của The Australian. Tuy nhiên, ngoài việc không thực hiện lệnh thoái vốn được đưa ra trên cơ sở an ninh quốc gia, các thực thể liên quan dường như cũng chưa tuân thủ lệnh của Tòa án Liên bang, ban hành gần sáu tháng trước, về việc nộp 14 triệu USD tiền phạt.

Ngày 30/1, Thẩm phán Nye Perram yêu cầu Công ty Vận tải và Dịch vụ quốc tế Ấn Độ Dương (Indian Ocean International Shipping and Service) cùng giám đốc duy nhất của công ty, bà Jing Tian, nộp phạt sau khi ông Chalmers khởi kiện theo luật đầu tư nước ngoài vì vi phạm lệnh thoái vốn.

Vụ kiện là một phần trong chuỗi động thái chưa từng có tiền lệ mà ông Chalmers triển khai liên quan đến Northern Minerals. Tuần trước, ông tiếp tục can thiệp khi cấm ba nhà đầu tư bỏ phiếu tại mọi cuộc họp của công ty, trong đó có đại hội đồng cổ đông thường niên bị hoãn, bất chấp những phản ứng trước đó từ Bắc Kinh về lập trường cứng rắn của Canberra.

Dù Bộ Tài chính Australia đã nhiều lần can thiệp kể từ năm 2023, Trung Quốc dường như vẫn đạt được mục tiêu làm chậm tiến độ phát triển dự án Browns Range tại vùng East Kimberley, bang Tây Australia, do Northern Minerals sở hữu.

Browns Range có trữ lượng đất hiếm nặng giàu dysprosium, terbium và yttrium (Dy/Tb/Y), được đánh giá là một trong những dự án đất hiếm nặng quan trọng và phát triển nhất bên ngoài Trung Quốc.

Mỹ thừa nhận ngành công nghiệp quốc phòng nước này đối mặt nguy cơ thiếu hụt các nguyên tố đất hiếm nặng, vốn cần thiết cho nhiều bộ phận trong tàu ngầm hạt nhân thuộc khuôn khổ AUKUS, máy bay chiến đấu, tên lửa dẫn đường và các hệ thống vũ khí khác.

Một tài liệu thảo luận của Bộ Ngân khố Australia về tăng cường luật đầu tư nước ngoài không nêu đích danh Northern Minerals, song đề cập việc Bộ trưởng Jim Chalmers khởi kiện tại Tòa án Liên bang liên quan đến “nhà đầu tư không tuân thủ lệnh thoái vốn trong một công ty khoáng sản quan trọng”.

Tài liệu này nêu rõ đây là vụ kiện đầu tiên được một Bộ trưởng Ngân khố đưa ra trước Tòa án Liên bang vì cáo buộc vi phạm luật đầu tư nước ngoài.

Tờ The Australian cũng cho biết các quan chức Bộ Ngân khố Australia nhận thức rõ những quan điểm pháp lý khác nhau, cả trong và ngoài chính phủ, về việc liệu cơ quan này có đủ thẩm quyền xử lý vụ Northern Minerals bằng cách bán số cổ phần thuộc diện lệnh thoái vốn hay không, thay vì chờ các thực thể có liên hệ với Trung Quốc tự thực hiện.

Được biết, Bộ Ngân khố Australia không cho rằng họ có thể thực hiện bước đi này theo luật hiện hành. Một chuyên gia pháp lý nhận định trước đây Bộ trưởng Ngân khố có thẩm quyền rõ ràng hơn trong việc chỉ định cách xử lý tài sản, song quyền hạn này trở nên kém minh định sau các lần sửa đổi luật.

Bộ trưởng Tài nguyên Madeleine King, người thúc đẩy hợp tác với các đồng minh của Australia nhằm xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm có khả năng cạnh tranh với Trung Quốc, cho biết Canberra sẽ tiếp tục có hành động đối với Northern Minerals vì lợi ích quốc gia. Theo bà King, mỏ Browns Range của Northern Minerals có ý nghĩa quan trọng đối với tham vọng của Australia trong việc xây dựng các chuỗi cung ứng thay thế, an toàn cho đất hiếm nặng và các khoáng sản quan trọng khác.

Bà cũng nhấn mạnh mọi nhà đầu tư vào Australia cần tuân thủ luật pháp nước này, trong đó các nhà đầu tư nước ngoài có nghĩa vụ chấp hành quyết định của Hội đồng Xét duyệt Đầu tư Nước ngoài và của tòa án Australia.

Bà King để ngỏ khả năng áp dụng thêm các biện pháp cứng rắn, sau khi quyền cổ đông của các thực thể có liên hệ với Trung Quốc gồm Hong Kong Ying Tak Limited, Real International Resources Limited và Qogir Trading bị đóng băng trong tuần trước. Theo bà, Chính phủ Australia luôn đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu và sẽ thực hiện những hành động cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia liên quan đến sổ đăng ký cổ đông của Northern Minerals cũng như tiềm năng của mỏ đất hiếm nặng Browns Range.

Vấn đề này có ý nghĩa lớn đối với Australia, không chỉ trong quan hệ thương mại với Trung Quốc mà còn đối với uy tín của nước này với tư cách nguồn cung khoáng sản quan trọng đáng tin cậy. Mỏ Browns Range dự kiến cung cấp nguyên liệu cho nhà máy chế biến mà Iluka Resources đang xây dựng tại Eneabba, bang Tây Australia, với khoản hỗ trợ 1,65 tỷ USD từ ngân sách công.

Tháng trước, Iluka cho biết nhà máy lọc tại Eneabba đã hoàn thành hơn một nửa khối lượng xây dựng và dự kiến đi vào vận hành từ giữa năm 2027. Trong khi đó, Northern Minerals đang tìm kiếm nguồn tài chính khi tiến gần mốc ra quyết định đầu tư cuối cùng cho Browns Range trước ngày 30/9. Tháng 5 vừa qua, ông Jim Chalmers cũng yêu cầu sáu thực thể Trung Quốc bán toàn bộ cổ phần trong vòng 14 ngày. Nhóm này nắm khoảng 1,7 tỷ cổ phiếu, tương đương 17,6% vốn của Northern Minerals.

Sau đó, Hội đồng Xét duyệt Đầu tư Nước ngoài gửi thư cho Northern Minerals, cho biết Bộ trưởng Ngân khố có cơ sở để tin rằng Hong Kong Ying Tak đã mua 3,79% cổ phần trái với các lệnh thoái vốn trước đó.

Quan ngại của Northern Minerals không chỉ dừng lại ở các thực thể Trung Quốc được ông Chalmers nêu tên. Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Adam Handley và Giám đốc điều hành Shane Hartwig, công ty đã thông tin với thị trường rằng những lo ngại gửi tới Hội đồng Xét duyệt Đầu tư Nước ngoài liên quan đến cơ cấu sở hữu cổ phần rộng hơn.

Theo các nguồn tin, một số thực thể hợp pháp tại Australia và các khu vực pháp lý được chấp thuận đã bày tỏ quan tâm mua lại số cổ phần thuộc diện thoái vốn. Tuy nhiên, các nỗ lực môi giới giao dịch với các thực thể có liên hệ với Trung Quốc đến nay chưa đạt kết quả.

Một nguồn vốn tiềm năng trong nước là tỷ phú Gina Rinehart, nhà đầu tư lớn tại các doanh nghiệp đất hiếm như Lynas Rare Earths, MP Materials niêm yết tại New York, cũng như Arafura Rare Earths và dự án Nolans gần Alice Springs.

Cổ phiếu Northern Minerals từng tăng lên 8,2 cent vào tháng 10 năm ngoái, sau khi hiệp định khoáng sản quan trọng Australia-Mỹ được Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Australia Anthony Albanese ký kết, mở ra cơ hội để công ty nhận khoản tài trợ 230 triệu USD từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ cùng Cơ quan Tài chính Xuất khẩu Australia.

Một tháng sau, Northern Minerals phải xin phép tòa án để trì hoãn cuộc họp thường niên do lo ngại về việc không tuân thủ các lệnh thoái vốn. Đến tháng 1, cổ đông Vastness Investment Group có liên hệ với Trung Quốc, một trong các thực thể thuộc diện thoái vốn, đã không thành công trong nỗ lực thay ông Handley khỏi vị trí chủ tịch.

Hiện cổ phiếu Northern Minerals giao dịch quanh mức 2,6 cent, với giá trị vốn hóa thị trường dưới 260 triệu USD, dù công ty được đánh giá có ý nghĩa chiến lược đối với chuỗi cung ứng đất hiếm của Australia và các đối tác.