Đồng rial của Iran đã rơi xuống mức thấp kỷ lục trong bối cảnh Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép đối với nền kinh tế vốn suy yếu của nước này. Cùng lúc, các cuộc tấn công mới làm dấy lên nguy cơ bùng phát trở lại một cuộc chiến tranh toàn diện giữa Tehran và Washington.
Trên thị trường tự do ngày Chủ nhật (19/7), đồng rial có thời điểm xuống mức 1,95 triệu rial đổi 1 USD, giảm gần 10% kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran bắt đầu rạn nứt vào đầu tháng 7.
 |
| Rial Iran tiếp tục lao dốc trong bối cảnh chiến tranh |
Đà lao dốc của đồng rial diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước tái áp đặt lệnh phong tỏa các cảng của Iran nhằm cắt đứt nguồn xuất khẩu dầu mỏ và làm gián đoạn hoạt động nhập khẩu, trong khuôn khổ cuộc cạnh tranh kiểm soát eo biển Hormuz. Washington cũng hủy bỏ cơ chế miễn trừ từng cho phép Tehran bán dầu, nguồn thu được coi là huyết mạch của nền kinh tế Iran.
Cùng với các biện pháp kinh tế, Iran cho biết trong những ngày gần đây quân đội Mỹ đã tấn công nhiều công trình hạ tầng, trong đó có cầu, đường sắt và sân bay dọc bờ biển phía nam cũng như sâu trong nội địa. Theo các nhà phân tích, đây là nỗ lực nhằm gia tăng sức ép buộc Tehran quay trở lại bàn đàm phán.
Sức ép hiện nay chồng lên những khó khăn đã tích tụ trong thời gian dài. Ngay cả trước khi xung đột Mỹ-Iran bùng phát vào tháng 2, kinh tế Iran đã lâm vào tình trạng nghiêm trọng, phải đối mặt với lạm phát tăng vọt, các lệnh trừng phạt quốc tế và những hệ quả kéo dài của tình trạng quản lý yếu kém. Kể từ đó, lạm phát hằng năm trong tháng 6 đã lên gần 90%.
Tác động của khủng hoảng kinh tế thể hiện rõ trong đời sống hằng ngày. Hessam, một kỹ thuật viên điện khoảng 40 tuổi ở Tehran, cho biết thu nhập của ông hầu như không còn đủ để mua những nhu yếu phẩm cơ bản cho con nhỏ.
Theo Hessam, giới lãnh đạo Iran đã phớt lờ những khó khăn to lớn mà người dân đang phải gánh chịu. Ông cho rằng dù người dân hiểu ý nghĩa của việc bảo vệ Tổ quốc, chính quyền đang tài trợ cho cuộc chiến bằng nguồn lực của người dân và chuyển toàn bộ gánh nặng kinh tế sang các hộ gia đình.
Từ góc độ kinh tế, Albert Boghosian, nhà kinh tế học thuộc Đại học Tehran, nhận định Iran vẫn có khả năng đáp ứng nhiều nhu cầu cơ bản trong nước, đặc biệt là nguồn cung lương thực. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là giá cả, khi lạm phát tăng vọt đang bào mòn nghiêm trọng sức mua của người dân.
Những khó khăn này cho thấy giới hạn của mô hình kinh tế mà Cộng hòa Hồi giáo Iran theo đuổi trong nhiều năm qua, thường được gọi là nền kinh tế “kháng cự”. Mô hình này hướng tới khả năng tự cung tự cấp và đa dạng hóa đủ để giúp chính quyền vượt qua các lệnh trừng phạt, xung đột và bất ổn trong nước. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn đối mặt tình trạng trì trệ nghiêm trọng. Sự bất bình trước đời sống khó khăn đã làm bùng phát các cuộc biểu tình chống chính quyền quy mô lớn vào tháng 12 năm 2025 và tháng 1 năm 2026; lực lượng chức năng đã đáp trả bằng một chiến dịch trấn áp khiến hàng nghìn người thiệt mạng.
Trong khi đó, Esfandyar Batmanghelidj, Giám đốc điều hành tổ chức tư vấn Bourse & Bazaar Foundation có trụ sở tại Anh, nhận xét rằng các quan chức Mỹ có thể dễ bị cám dỗ bởi suy nghĩ sức ép kinh tế sẽ làm cán cân nghiêng về phía Washington. Tuy nhiên, theo ông, những biện pháp này trên thực tế sẽ không ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiến hành chiến tranh của chính quyền Iran; dù Iran có thể nghèo đi rất nhiều, nước này vẫn có thể gây ra không ít khó khăn cho quân đội Mỹ.
Dù hiệu quả gây sức ép còn gây tranh luận, quy mô thách thức kinh tế do cuộc chiến kéo dài nhiều tháng gây ra là điều chưa từng có tiền lệ. Trong thời gian này, Mỹ và Israel đã tiến hành nhiều tuần không kích, không chỉ nhằm vào các mục tiêu quân sự và cơ quan chính quyền, mà còn cả hạ tầng công nghiệp và dân sự của Iran.
Mức độ thiệt hại được phản ánh qua các ước tính của Tehran. Người phát ngôn Chính phủ Iran Fatemeh Mohajerani hồi tháng 4 cho biết thiệt hại do chiến tranh gây ra có thể lên tới 270 tỷ USD. Trước lệnh ngừng bắn cùng tháng, Mỹ và Israel đã ném bom hai công ty thép lớn nhất của Iran, đồng thời tấn công các nhà máy hóa dầu.
Tác động từ các cuộc tấn công nhanh chóng lan sang thị trường lao động. Một Thứ trưởng Lao động Iran cho biết hồi tháng 4, khoảng 2 triệu người đã mất việc làm trực tiếp hoặc gián tiếp do chiến tranh. Ông Batmanghelidj nhận định Iran đang chật vật duy trì chi tiêu của các hộ gia đình.
Trong bối cảnh đó, Djavad Salehi-Isfahani, giáo sư kinh tế gốc Iran tại Đại học Virginia Tech, người gần đây có thời gian ở Iran, cho rằng Chính phủ Iran đang mắc kẹt giữa các ưu tiên cạnh tranh.
Theo ông Salehi-Isfahani, một mặt Chính phủ Iran phải duy trì mức sống và bảo đảm tiêu dùng lương thực trong bối cảnh chiến tranh; mặt khác, phải ngăn lạm phát trở nên tồi tệ hơn và chuyển thành siêu lạm phát. Ông cho rằng Iran đã học cách né tránh một phần sức ép kinh tế từ các lệnh trừng phạt và phong tỏa, song không có giải pháp thần kỳ nào để đối phó sự tàn phá, trong khi Mỹ có khả năng gây thiệt hại lớn bằng sức mạnh quân sự.
Những sức ép này càng trở nên phức tạp khi tâm điểm của vòng giao tranh mới là cuộc cạnh tranh kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược mà trước chiến tranh có khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua.
