Mỹ đối mặt lỗ hổng kiểm soát AI với các tập đoàn công nghệ Trung Quốc

OpenAI và Google đang cung cấp các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến cho những tập đoàn công nghệ Trung Quốc bị Lầu Năm Góc đưa vào danh sách đen. Thực tế này cho thấy một lỗ hổng đáng chú ý trong nỗ lực của Washington nhằm kìm hãm tốc độ phát triển AI của Bắc Kinh.

Các doanh nghiệp Mỹ xác nhận với Financial Times rằng họ đã cung cấp dịch vụ AI cho các công ty con đặt tại Singapore của Alibaba, Baidu và Tencent - những doanh nghiệp bị Chính phủ Mỹ cáo buộc có liên hệ, hợp tác với quân đội Trung Quốc.

Việc một số "ông lớn" công nghệ cung cấp cho các thực thể Trung Quốc nằm trong danh sách đen của Bộ Quốc phòng Mỹ làm lộ lỗ hổng của chính quyền Mỹ trong kiểm soát các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI)

Sau khi được Financial Times liên hệ trong tuần này, OpenAI cho biết họ đã tạm ngừng quyền truy cập giao diện lập trình ứng dụng (API) đối với các người dùng có liên hệ với Alibaba từ tháng trước, do lo ngại nguy cơ sử dụng trái phép. API là giao diện phần mềm cho phép các nhà phát triển truy cập từ xa vào các mô hình AI.

Dù các giao dịch này hiện không vi phạm pháp luật, vụ việc đã làm gia tăng các lời kêu gọi siết chặt quy định của Mỹ đối với mô hình AI, tương tự những biện pháp hạn chế xuất khẩu chip dùng để huấn luyện các hệ thống AI mạnh.

Chính phủ Mỹ đã bắt đầu kiểm soát quyền tiếp cận một số mô hình AI tiên tiến riêng lẻ, như Mythos và Fable của Anthropic hay GPT-5.6 của OpenAI.

Tuy nhiên, Washington chưa ban hành lệnh cấm rộng rãi đối với việc các thực thể có trụ sở tại Trung Quốc sử dụng phần mềm AI tiên tiến, kể cả những đơn vị nằm trong danh sách 1260H - danh sách đen do Quốc hội Mỹ lập ra, bao gồm các công ty Trung Quốc bị cáo buộc có liên hệ với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. “Chính quyền nói rằng chúng ta cần phải đánh bại Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo ở mọi thời điểm, nhưng vấn đề là họ chưa làm gì đáng kể về kiểm soát xuất khẩu - vốn là công cụ thực sự có thể làm chậm bước tiến của Trung Quốc,” Chris McGuire, chuyên gia về công nghệ và an ninh tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nhận định.

Việc OpenAI gần đây chặn người dùng liên quan đến Alibaba diễn ra sau những nghi ngờ về hoạt động “chưng cất” AI, trong đó các nhà phát triển sử dụng đầu ra của một mô hình AI để cải thiện hệ thống của đối thủ. Một người phát ngôn cho biết hoạt động này đã được báo cáo với Chính phủ Mỹ.

OpenAI cho biết họ không cho phép truy cập các mô hình của mình tại Trung Quốc, song xác nhận vẫn cho phép “một số công ty” có quyền sở hữu hoặc trụ sở chính tại Trung Quốc sử dụng công cụ của họ cho hoạt động ở “các quốc gia nơi chúng tôi có thể thực thi các biện pháp bảo vệ và giám sát việc chưng cất”.

OpenAI nhấn mạnh: “Chúng tôi muốn thấy nhiều người trên thế giới sử dụng AI được định hình bởi các giá trị dân chủ hơn là AI bị kiểm soát bởi các chính phủ độc tài.” Công ty cũng cho rằng “chỉ riêng quốc tịch không nên là yếu tố quyết định quyền truy cập”.

Google cho biết các dịch vụ AI của họ hiện được cung cấp tại Hong Kong và Singapore, tuân thủ các chính sách sử dụng của công ty, trong đó có quy định cấm sao chép dữ liệu.

Tuy nhiên, Google cũng lưu ý rằng các hạn chế bán hàng theo khu vực địa lý là chưa đủ để giảm thiểu rủi ro sao chép dữ liệu, bởi những tác nhân tinh vi có thể dễ dàng vượt qua các rào cản này.

Alibaba chưa phản hồi ngay các yêu cầu bình luận. Tháng trước, công ty này đã đề nghị một tòa án Mỹ yêu cầu Lầu Năm Góc đưa họ ra khỏi danh sách đen 1260H, cho rằng việc chỉ định này là “tùy tiện và vô lý”.

Baidu từ chối bình luận. Tencent không phản hồi yêu cầu bình luận về cách thức công ty này sử dụng các mô hình AI của Mỹ.

Trái với cách tiếp cận trên, Anthropic đã cấm các công ty Trung Quốc và các thực thể nước ngoài thuộc sở hữu của họ sử dụng những mô hình AI tiên tiến của mình.

Dù vậy, lập trường này không dễ thực thi. Tuần trước, Anthropic đã tìm cách bịt các kẽ hở từng cho phép một số công ty Trung Quốc lách các quy định nghiêm ngặt của tập đoàn AI này về việc sử dụng trái phép tại Trung Quốc.

“Các mô hình AI tiên tiến không nên được cung cấp cho các công ty có trụ sở tại Trung Quốc ở bất cứ đâu trên thế giới,” ông McGuire, người từng phụ trách vấn đề kiểm soát xuất khẩu với tư cách quan chức cấp cao của Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao dưới thời chính quyền Biden, nhấn mạnh.

Trước đó, Anthropic từng cáo buộc các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot và MiniMax thực hiện hành vi “chưng cất” AI. Tháng trước, trong một bức thư gửi Quốc hội Mỹ, công ty này cảnh báo rằng Alibaba đã sử dụng 25.000 tài khoản giả mạo để tạo ra hơn 28,8 triệu giao dịch với Claude, điều mà Anthropic cho là vi phạm điều khoản dịch vụ. Alibaba khi đó không phản hồi yêu cầu bình luận về các cáo buộc này. Joe Khawam, chuyên gia về chính sách trí tuệ nhân tạo và luật an ninh quốc gia tại Viện Cải cách Luật, từng viết rằng Chính phủ Mỹ cần hành động thông qua kiểm soát xuất khẩu và các biện pháp liên quan, nhằm tránh để “các phòng thí nghiệm Trung Quốc khai thác có hệ thống các khả năng tiên tiến mà không phải chịu chi phí tính toán, kỹ thuật và an toàn” như các công ty AI Mỹ.

Ông cảnh báo, nếu không có biện pháp phù hợp, điều này có thể làm xói mòn “nền tảng kinh tế của vị thế dẫn đầu về trí tuệ nhân tạo tiên tiến của Mỹ”.