EU có thể mở cửa quy chế “thành viên liên kết” cho Canada giữa sức ép Mỹ-Trung

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ủng hộ đề xuất của Thủ tướng Canada Mark Carney về khả năng Canada trở thành “thành viên liên kết” của Liên minh châu Âu (EU), coi đây là bước đi nhằm tăng cường quan hệ với Ottawa trong bối cảnh Brussels chịu sức ép ngày càng lớn từ Mỹ và Trung Quốc.

Thủ tướng Canada Mark Carney gặp Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc tại Liên minh châu Âu (EU)

Phát biểu trước Nghị viện châu Âu ngày 16/9, với sự hiện diện của ông Carney, bà von der Leyen nhấn mạnh sự cần thiết phải khẩn trương định hình lại các quan hệ đối tác, đồng thời bày tỏ mong muốn phối hợp với Canada để mở đường cho nước này trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU. Đề xuất nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt từ các nghị sĩ châu Âu.

Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu, mục tiêu của Brussels là đưa quan hệ với Ottawa lên mức cao nhất có thể. Căng thẳng thương mại do chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump gây ra với EU và Canada, cùng lập trường cứng rắn của Washington đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), đã thúc đẩy các nền dân chủ phương Tây tìm cách tăng cường phối hợp. Về phần mình, ông Carney kêu gọi các cường quốc tầm trung liên kết nhằm bảo vệ trật tự quản trị toàn cầu đa phương, dù một số chính phủ EU vẫn thận trọng do lo ngại ảnh hưởng tới quan hệ với Mỹ.

Bà von der Leyen khẳng định sáng kiến này không nhằm chống lại bất kỳ bên nào, mà hướng tới củng cố sức mạnh chung trên cơ sở EU và Canada có chung cách nhìn về thế giới.

Tuy nhiên, EU hiện chưa có khuôn khổ dành cho quy chế “thành viên liên kết”. Vì vậy, đề xuất của bà von der Leyen sẽ cần sự đồng thuận của toàn bộ 27 quốc gia thành viên. Bên cạnh lo ngại về phản ứng từ Washington, một số nước cũng dè dặt trước khả năng dành cho Ottawa những ưu đãi vượt quá khuôn khổ hợp tác thương mại và đầu tư hiện nay.

Khái niệm về quy chế thành viên liên kết đã được các quan chức Canada và EU thảo luận trong những tuần trước chuyến thăm Strasbourg của ông Carney. Song trước sự hoài nghi từ một số thủ đô châu Âu và các đối thủ chính trị trong nước, Thủ tướng Canada cho biết Ottawa đang hướng tới một mô hình liên minh đặc thù với EU.

Một trở ngại đáng chú ý là Hiệp định Kinh tế và Thương mại toàn diện EU-Canada (CETA) vẫn chưa được 10 quốc gia thành viên EU, trong đó có Pháp, Italy và Ba Lan, phê chuẩn dù đã được ký kết cách đây chín năm. Một số nước cho rằng tiến trình này cần hoàn tất trước khi hai bên xúc tiến các bước hợp tác sâu rộng hơn.

Hiện CETA được áp dụng tạm thời, qua đó triển khai các cam kết về cắt giảm thuế quan, quy tắc hải quan và tiếp cận thị trường hàng hóa, dịch vụ. Tuy nhiên, trong bối cảnh Pháp, Italy và Ba Lan dự kiến tổ chức bầu cử vào năm tới, triển vọng hiệp định được phê chuẩn tại các nước này ngày càng trở nên không chắc chắn.

Cũng trong ngày 16/9, bà von der Leyen cho biết hai bên sẽ hướng từ khuôn khổ CETA tới xây dựng “Liên minh vì Tương lai”, qua đó hình thành một không gian thịnh vượng chung và tăng cường an ninh kinh tế.

Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu, sáng kiến này dự kiến bao gồm hợp tác về sản xuất thông minh, công nghệ và phát triển Bắc Cực thành một dự án chung trọng điểm. Hai bên cũng sẽ thúc đẩy liên kết công nghiệp quốc phòng, đồng thời mở rộng phối hợp trong các lĩnh vực năng lượng, khoáng sản quan trọng, pin, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, an ninh mạng và an ninh kinh tế.