BRICS thúc đẩy nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông

Iran và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) ngày 12/9 cùng ký tuyên bố chung của Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS), kêu gọi các bên kiềm chế trong cuộc xung đột tại Trung Đông. Động thái này được đánh giá là tín hiệu tích cực trong nỗ lực ngoại giao giữa các quốc gia đang bị chia rẽ bởi chiến sự.

Bên lề ngày làm việc đầu tiên của Hội nghị cấp cao BRICS tại New Delhi, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã gặp Thái tử Abu Dhabi Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan. Đây là cuộc tiếp xúc cấp cao nhất giữa hai nước kể từ khi xung đột bùng phát.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian (phải) có cuộc tiếp xúc cấp cao với Thái tử Abu Dhabi Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan của UAE (trái) bên lề hội nghị cấp cao BRICS 2026

Theo Văn phòng truyền thông Abu Dhabi, tại cuộc gặp, hai nhà lãnh đạo trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế, biện pháp hạ nhiệt căng thẳng, củng cố ổn định, cũng như thúc đẩy hòa bình và phát triển trong khu vực. Thông báo không nêu kết quả cụ thể của cuộc trao đổi.

Hội nghị cấp cao BRICS được coi là phép thử đối với năng lực ngoại giao của khối được thành lập năm 2009, trong bối cảnh các thành viên mong muốn thúc đẩy một trật tự quốc tế cân bằng hơn. Từ năm thành viên sáng lập gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi, BRICS đã mở rộng với sự tham gia của Ai Cập, Ethiopia, Indonesia, Iran và UAE. Tại hội nghị, nước chủ nhà và giới ngoại giao chú trọng thu hẹp khác biệt giữa Iran và UAE, trong khi các cuộc đáp trả quân sự giữa Mỹ và Iran vẫn tiếp diễn sau sáu tháng xung đột.

Trong thời gian xung đột, Iran nhiều lần tiến hành các cuộc tiến công nhằm vào UAE. Gần đây nhất, vào cuối tháng 8, căn cứ không quân Al Minhad, nơi có lực lượng và trực thăng Mỹ đồn trú, trở thành mục tiêu.

Trong tuyên bố chung, các nước BRICS bày tỏ quan ngại sâu sắc trước tình trạng căng thẳng tiếp tục leo thang tại Trung Đông - Tây Á; đồng thời kêu gọi các bên kiềm chế tối đa và tránh những hành động có thể làm tình hình thêm nghiêm trọng.

Tuyên bố cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ dân thường, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia; bảo đảm hoạt động thương mại toàn cầu, chuỗi cung ứng, dòng chảy năng lượng và an ninh hàng hải.

Theo các chuyên gia chính sách đối ngoại, thách thức quan trọng đối với BRICS là xây dựng cách diễn đạt về cuộc khủng hoảng Trung Đông mà cả Abu Dhabi và Tehran đều có thể chấp nhận, qua đó tạo cơ sở cho tuyên bố chung. Giới chuyên gia nhận định văn kiện khó làm thay đổi ngay cục diện địa chính trị, song có ý nghĩa thể hiện sự đoàn kết của nhóm các nền kinh tế đang phát triển.

Đại sứ quán Iran tại Ấn Độ đã đăng tải hình ảnh cuộc gặp giữa Tổng thống Masoud Pezeshkian và Thái tử Abu Dhabi Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan, con trai cả của Tổng thống UAE và là người kế vị.

Tuy nhiên, hình ảnh được công bố không kèm thông tin về nội dung trao đổi.

Trao đổi với Reuters, cựu Đại sứ Ấn Độ tại UAE Sunjay Sudhir nhận định Mỹ và Israel giữ vai trò then chốt trong việc chấm dứt chiến tranh. Theo ông Sunjay Sudhir, Ấn Độ đã duy trì những kênh đối thoại khó khăn, qua đó cho thấy các quốc gia trong khu vực vẫn có thể ngồi lại, thúc đẩy ngoại giao và phát huy những lợi ích chung.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cho rằng BRICS đã trưởng thành và cần chuyển tinh thần đoàn kết, đồng thuận thành những kết quả cụ thể trên trường quốc tế. Khối đang nỗ lực nâng cao vai trò trong quá trình định hình các quy tắc quốc tế, đồng thời thúc đẩy cải cách Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ quốc tế và Tổ chức Thương mại thế giới, những thể chế mà một số thành viên cho là chịu ảnh hưởng lớn của các cường quốc phương Tây.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi phát biểu trong phiên khai mạc hội nghị cấp cao BRICS 2026

Hội nghị có sự tham dự của nhiều lãnh đạo các nước thành viên, trong đó có Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh các nước BRICS cần kiên định đứng về phía lẽ phải của lịch sử, góp phần thúc đẩy trật tự quốc tế theo hướng công bằng và hợp lý hơn. Nhà lãnh đạo Trung Quốc khẳng định nước này sẵn sàng phát huy vai trò phù hợp trong nỗ lực thiết lập hòa bình và ổn định tại Trung Đông.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong phiên họp toàn thể hội nghị BRICS 2026

Theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), ông Tập Cận Bình cũng kêu gọi các bên liên quan tiếp tục cam kết giải quyết bất đồng bằng biện pháp chính trị, hướng tới một lệnh ngừng bắn toàn diện và lâu dài.

Với quan hệ chặt chẽ cùng Mỹ, Nga, Israel, Iran và các quốc gia Arab vùng Vịnh, New Delhi đang theo đuổi đường lối ngoại giao cân bằng. Thủ tướng Narendra Modi đồng thời thúc đẩy các thành viên BRICS tăng cường hợp tác thương mại, tháo gỡ rào cản và mở rộng cơ hội kinh doanh.