Toyota trước ngã rẽ hợp nhất liên doanh tại Trung Quốc

Ngày 14/9, Tập đoàn Ô tô Quảng Châu (GAC) cho biết đang lên kế hoạch mua lại một phần cổ phần của Tập đoàn FAW trong một liên doanh ô tô chưa được công bố tên, có đối tác là doanh nghiệp niêm yết ở nước ngoài. Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, liên doanh được nhắc tới là FAW Toyota, động thái có thể mở đường cho việc gắn kết chặt chẽ hơn hai mảng kinh doanh của Toyota tại thị trường này.

Hãng ô tô Nhật Bản Toyota điều chỉnh cấu trúc hoạt động, dự kiến liên minh với hãng ô tô Trung Quốc để có chỗ đứng trên thị trường tỷ dân

GAC và FAW chưa phản hồi đề nghị bình luận, trong khi Toyota từ chối đưa ra ý kiến.

Thị trường ô tô lớn nhất thế giới đang đứng trước một cuộc sàng lọc sâu rộng. Nhiều năm tăng trưởng nóng đã để lại công suất dư thừa, trong khi hơn 100 thương hiệu cùng cạnh tranh khiến áp lực đào thải ngày càng lớn.

Theo giới phân tích, thương vụ nếu được triển khai có thể báo hiệu một làn sóng hợp nhất quy mô lớn hơn, bởi công suất dư thừa đang làm xói mòn hiệu quả kinh tế của các mạng lưới vận hành song song. Trong báo cáo công bố ngày 15/9, S&P Global Ratings nhận định ngành ô tô Trung Quốc từ lâu đã rơi vào tình trạng cạnh tranh quyết liệt đến mức làm suy giảm lợi nhuận. Tổ chức này cảnh báo nhu cầu yếu, dư thừa công suất và quá trình chuyển dịch nhanh sang xe điện đang tạo sức ép lớn lên cả doanh nghiệp nhà nước lẫn các liên doanh nước ngoài, đồng thời dự báo ngành sẽ bước vào một đợt tái cấu trúc rộng hơn trong hai đến ba năm tới.

Trong nhiều thập kỷ, Toyota mở rộng hiện diện tại Trung Quốc thông qua hai hệ thống đối tác riêng biệt: FAW ở phía bắc và GAC ở phía nam. Mô hình này từng giúp hãng nhanh chóng gia tăng quy mô trong giai đoạn thị trường tăng trưởng mạnh. Tuy nhiên, khi đà tăng chậm lại, cạnh tranh gay gắt hơn và làn sóng điện hoá bào mòn lợi nhuận, việc duy trì hai bộ máy song song ngày càng kém thuyết phục.

Ông Bill Russo, nhà sáng lập hãng tư vấn Automobility tại Thượng Hải, đánh giá động thái này có cơ sở công nghiệp hợp lý, bởi Toyota có thể tinh gọn hoạt động bán hàng, phân phối và hạn chế các khoản đầu tư chồng chéo.

Dù vậy, ông Bill Russo lưu ý rằng nâng cao hiệu quả đơn thuần chưa đủ để giải quyết những thách thức của các hãng xe nước ngoài tại Trung Quốc. Theo ông, vấn đề cốt lõi nằm ở việc nhiều nhà sản xuất toàn cầu đang mất dần sức hút trong các công nghệ hướng tới người dùng; vì thế, hợp nhất bộ máy chưa chắc giúp sản phẩm Toyota lấy lại vị thế. Vị chuyên gia cũng cho rằng, một hãng xe có thể sản xuất hiệu quả hơn, nhưng điều đó không còn nhiều ý nghĩa nếu người tiêu dùng ngày càng thờ ơ với sản phẩm.

Từng giữ vị thế áp đảo tại Trung Quốc, các hãng xe nước ngoài đã liên tục mất thị phần vào tay đối thủ bản địa trong năm năm qua. BYD, Geely và Chery vươn lên nhờ danh mục xe điện và hybrid phát triển nhanh, đồng thời tăng tốc mở rộng ra thị trường quốc tế.

Ông Giả Khả, nhà sáng lập hãng tư vấn Auto Business Review, nhận định mô hình liên doanh truyền thống từng giúp các hãng xe nước ngoài hoạt động tại Trung Quốc suốt nhiều thập kỷ đang chịu sức ép ngày càng lớn.

Trong một bản ghi chú, ông Giả Khả cho rằng khi lợi nhuận toàn ngành tiếp tục suy giảm, đầu tư trùng lặp và sự kém hiệu quả trong nội bộ sẽ ngày càng khó duy trì. Thực tế, thị phần xe du lịch của Toyota tại Trung Quốc đã đi xuống trong những năm gần đây, trong khi dấu hiệu hợp nhất hoạt động bắt đầu xuất hiện.

Theo Hiệp hội Ô tô Du lịch Trung Quốc, hai liên doanh của Toyota chiếm 7% doanh số xe du lịch trong tám tháng đầu năm, đứng sau BYD, Geely Auto và Volkswagen. Trong khi đó, năm 2021, hai liên doanh này từng cùng nhau xếp thứ hai, chỉ sau Volkswagen. Sự thay đổi thứ hạng cho thấy tốc độ bứt phá nhanh chóng của các thương hiệu nội địa.

Trước sức ép đó, Toyota đã tìm cách tinh gọn bộ máy. Cuối năm 2024, Reuters cho biết hãng xe Nhật Bản muốn tăng mức độ phối hợp giữa khâu bán hàng và sản xuất trong kế hoạch xoay chuyển tình hình kinh doanh tại Trung Quốc.

Những thay đổi đầu tiên đã hiện rõ ở hệ thống phân phối. Theo số liệu của ông Lý Nhan Vĩ, chuyên gia thuộc Hiệp hội Đại lý Ô tô Trung Quốc, mạng lưới FAW Toyota trong năm nay giảm hơn 15%, còn 651 đại lý, so với mức đỉnh 773 đại lý vào năm 2022. Trong cùng giai đoạn, hệ thống GAC Toyota cũng thu hẹp hơn 10%, từ 693 xuống 620 đại lý.

Khó khăn của Toyota cũng là bài toán chung đối với nhiều thương hiệu ngoại tại Trung Quốc. Ngành ô tô nước này vẫn mắc kẹt trong cuộc đua giảm giá khốc liệt, hệ quả của nhiều năm đầu tư ồ ạt và mở rộng công suất, khiến biên lợi nhuận liên tục bị thu hẹp.

Giới chức Trung Quốc nhiều lần cảnh báo về công suất dư thừa và hệ lụy của cuộc chiến giá. Theo số liệu chính thức, biên lợi nhuận của lĩnh vực sản xuất ô tô đã giảm còn 1,5%, mức thấp nhất trong gần một thập kỷ.

Mới đây, cơ quan hoạch định kinh tế hàng đầu Trung Quốc tiếp tục bày tỏ ủng hộ các hoạt động sáp nhập và tái cấu trúc giữa những nhà sản xuất ô tô lớn. Volkswagen, hãng xe nước ngoài lớn nhất Trung Quốc trong phần lớn ba thập kỷ qua, cũng vận hành theo mô hình đối tác với FAW và SAIC. Các liên doanh này ra đời trong giai đoạn thị trường tăng trưởng nhanh, khi ưu tiên hàng đầu là mở rộng quy mô và độ phủ.

Trong nhóm hãng xe Nhật Bản, Honda và Nissan đã cắt giảm sản lượng tại Trung Quốc do doanh số suy yếu, còn Mitsubishi Motors chấm dứt hoàn toàn hoạt động sản xuất ô tô tại thị trường này.

Bà Chu Hiểu Oánh, nhà sáng lập nền tảng chuỗi cung ứng ô tô Gasgoo, cho rằng cấu trúc liên doanh từng giúp các hãng xe nước ngoài nhanh chóng mở rộng tại Trung Quốc, nhưng ngành công nghiệp hiện đã bước sang một giai đoạn mới với hệ ưu tiên khác trước. Theo bà Chu, các doanh nghiệp giờ đây phải ưu tiên khả năng ra quyết định nhanh hơn, chi phí thấp hơn và một chiến lược thị trường thống nhất hơn.