Nông sản Việt cần gì để biến chất lượng thành giá trị xuất khẩu?

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu năm 2026 đang diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, phiên thảo luận “Công nghệ nông nghiệp: Chuỗi giá trị minh bạch và bền vững” được điều phối bởi TS. Vinod Ahuja, Trưởng Đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tại Việt Nam. Ảnh- Bích Liên

Câu chuyện xây dựng lòng tin bằng dữ liệu được đặt ra trong các nội dung về công nghệ nông nghiệp tại Diễn đàn Kinh tế mùa thu năm 2026. Vấn đề xuyên suốt là làm thế nào để chứng minh chất lượng sản phẩm từ vùng trồng, qua chế biến, vận chuyển đến người mua.

Lòng tin phải có bằng chứng

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu năm 2026 đang diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, phiên thảo luận “Công nghệ nông nghiệp: Chuỗi giá trị minh bạch và bền vững” được điều phối bởi TS. Vinod Ahuja, Trưởng Đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tại Việt Nam. Phiên thảo luận tập trung vào cách công nghệ nông nghiệp góp phần giải quyết những thách thức trong quản lý nguyên liệu đầu vào, truy xuất nguồn gốc, thương mại và xuất khẩu nông sản, trong bối cảnh nông nghiệp bền vững ngày càng gắn với yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và hội nhập vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Cảnh Thắng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Đầu tư và Công nghệ Exabyte, khi chuỗi cung ứng mở rộng, sự tin cậy dựa trên quan hệ quen biết khó đáp ứng yêu cầu của giao dịch quốc tế. Người mua cần biết sản phẩm đến từ đâu, được canh tác thế nào, sử dụng vật tư gì và bảo quản trong điều kiện nào.

Nếu thông tin thiếu hoặc không thể kiểm chứng, sản phẩm tốt vẫn có nguy cơ bị đánh giá thấp. Một lô hàng vi phạm còn có thể ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp và vùng sản xuất.

Theo ông Nguyễn Cảnh Thắng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Đầu tư và Công nghệ Exabyte: khi chuỗi cung ứng mở rộng, sự tin cậy của người tiêu dùng phải dựa vào bằng chứng. Ảnh- Bích Liên

Yêu cầu truy xuất vì vậy cần được đưa vào quy trình ngay từ đầu. Chẳng hạn, Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đặt ra yêu cầu về thông tin nguồn gốc, trong đó có dữ liệu vị trí vùng sản xuất đối với hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh. Đây là yêu cầu áp dụng cho những nhóm hàng cụ thể, không phải toàn bộ nông sản. Ông Thắng chia sẻ

Các nội dung thảo luận nhấn mạnh vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua và đơn vị chế biến trong việc tập hợp dữ liệu, hướng dẫn ghi chép và chia sẻ chi phí.

Blockchain cần đi cùng dữ liệu đúng

Tại phiên thảo luận về nền tảng truy xuất nguồn gốc nông sản ứng dụng Blockchain Layer 1 Agrichain, ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Giám đốc Công nghệ Exabyte, đã giới thiệu giải pháp công nghệ phục vụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Trong đó, blockchain, trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) được đề cập như những công cụ hỗ trợ quản lý, giám sát hành trình sản phẩm, góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng truy xuất thông tin trong chuỗi cung ứng nông sản.

Ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Giám đốc Công nghệ Exabyte, đánh giá cao các giải pháp công nghệ phục vụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Ảnh- Bích Liên

Theo ông Nhật, hệ thống hướng tới ghi nhận các công đoạn sản xuất, hỗ trợ định danh vùng trồng và lưu dấu những lần cập nhật dữ liệu. Thiết bị cảm biến có thể thu thập thông tin môi trường; AI hỗ trợ phát hiện bất thường; hình ảnh gắn vị trí giúp đối chiếu hoạt động tại nông trại.

Tuy nhiên, khả năng lưu vết không đồng nghĩa thông tin đầu vào luôn chính xác. Dữ liệu vẫn cần được kiểm tra, xác định người chịu trách nhiệm và đối chiếu với thực tế.

Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc của cơ quan quản lý nông nghiệp cũng lưu ý hệ thống và tem truy xuất là công cụ hỗ trợ dựa trên thông tin do tổ chức, cá nhân cung cấp; trách nhiệm về chất lượng và tính chính xác vẫn thuộc chủ thể sản xuất.

Bởi vậy, một mã QR chỉ dẫn đến trang quảng bá chưa đủ thể hiện năng lực truy xuất. Giá trị nằm ở hồ sơ phía sau: lô hàng, nhật ký canh tác, vật tư, chứng nhận và các lần bàn giao.

Nông hộ nhỏ cần được hỗ trợ tham gia

Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật thách thức lớn là sản xuất phân tán, năng lực ghi chép chưa đồng đều và chi phí triển khai công nghệ. Nếu mỗi nông hộ phải tự xây dựng một hệ thống riêng, quá trình số hóa khó đạt hiệu quả.

Ứng dụng cũng cần phù hợp với công việc hằng ngày: nhận nhiệm vụ, ghi nhận vật tư, chụp ảnh, xác nhận hoàn thành. Dữ liệu phải giúp người dân quản lý sản xuất và tiếp cận thị trường để họ thấy lợi ích của việc duy trì ghi chép.

Nền tảng truy xuất nguồn gốc nông sản ứng dụng Blockchain. Trong đó, blockchain, trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) được đề cập như những công cụ hỗ trợ quản lý, giám sát hành trình sản phẩm, góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng truy xuất thông tin trong chuỗi cung ứng nông sản. Ảnh- Bích Liên

Một yêu cầu khác là các hệ thống có thể trao đổi thông tin. Chuẩn hóa mã định danh, cấu trúc dữ liệu và trách nhiệm cập nhật sẽ giúp hạn chế tình trạng mỗi bên lưu một bộ hồ sơ rời rạc.

Hướng đi được gợi mở là xây dựng lòng tin ngay từ thiết kế chuỗi cung ứng. Nhà nước hỗ trợ tiêu chuẩn và hạ tầng chung; doanh nghiệp tổ chức thị trường; đơn vị công nghệ cung cấp công cụ; nông dân tham gia tạo lập dữ liệu.

Nông sản Việt có thêm cơ hội nâng giá trị khi chất lượng được chứng minh bằng hồ sơ đáng tin cậy. Thước đo của chuyển đổi số vì thế nằm ở khả năng kiểm chứng sản phẩm, giảm rủi ro giao dịch và mang lại lợi ích thiết thực cho người sản xuất.